Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương, 2 xã sát sân bay Gia Bình đón bước chuyển mới

Bắc Ninh chính thức bước vào mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, kéo theo quá trình tổ chức lại không gian đô thị trên địa bàn. Trong số các địa phương đang được định hướng thành lập phường, xã Gia Bình và Lương Tài là 2 cái tên đáng chú ý khi nằm trong vùng ảnh hưởng trực tiếp của Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Mới đây nhất, vào chiều ngày 24/8, 100% đại biểu Quốc hội có mặt đã biểu quyết thông qua nghị quyết về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh. Thành phố có diện tích 4.713 km2, dân số 3,99 triệu người, gồm 45 phường và 54 xã; giáp TP Hà Nội, TP Hải Phòng, TP Quảng Ninh và các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 20/9.

Việc thành lập thành phố Bắc Ninh cũng đặt ra yêu cầu tổ chức lại các đơn vị hành chính theo hướng phù hợp với quá trình đô thị hóa và không gian phát triển mới. Trước đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 207/NQ-CP, thông qua hồ sơ Đề án thành lập các phường thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Theo Đề án, 12 xã dự kiến được thành lập phường gồm Yên Phong, Tiên Du, Chi Lăng, Phù Lãng, Lương Tài, Gia Bình, Nhân Thắng, Hiệp Hòa, Bố Hạ, Lạng Giang, Kép và Lục Nam.

Các địa phương này giữ vai trò quan trọng trong không gian phát triển đô thị của tỉnh Bắc Ninh, có tốc độ đô thị hóa nhanh, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội từng bước được đầu tư đồng bộ, đáp ứng các tiêu chuẩn thành lập phường theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo định hướng quy hoạch, 12 địa phương nằm trên các hành lang phát triển chiến lược của tỉnh, được xác định là những trung tâm, cực tăng trưởng quan trọng về công nghiệp, thương mại, dịch vụ, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch.

Trong bức tranh đó, Gia Bình và Lương Tài có thêm một yếu tố tạo động lực phát triển là vị trí trong vùng ảnh hưởng trực tiếp của sân bay Gia Bình. Sự xuất hiện của công trình hạ tầng hàng không này được kỳ vọng kéo theo nhu cầu mới về thương mại, dịch vụ, logistics, nhà ở và các ngành kinh tế phi nông nghiệp, qua đó tạo thêm dư địa cho quá trình đô thị hóa tại khu vực.

Với Lương Tài, địa phương có diện tích tự nhiên 24,69 km2, dân số hơn 32.000 người. Giai đoạn 2023-2025, cơ cấu kinh tế của Lương Tài chuyển dịch rõ theo hướng phi nông nghiệp, trong đó công nghiệp - xây dựng chiếm 45,29%, dịch vụ 43,30%, còn nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 11,41%.

Những chuyển dịch này đi cùng với các chỉ số về thu nhập và lao động. Thu nhập bình quân đầu người đạt 74,78 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 78,76% và địa phương không còn hộ nghèo.

Trên cơ sở rà soát theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15, Lương Tài cơ bản đáp ứng các tiêu chí để thành lập phường vào cuối năm 2026. HĐND xã cũng đã biểu quyết thông qua nghị quyết về việc thành lập phường Lương Tài với tỷ lệ tán thành 100%.

Nếu Lương Tài đang có sự chuyển dịch rõ về cơ cấu kinh tế và lao động, thì Gia Bình có nền tảng công nghiệp - xây dựng chiếm tỷ trọng cao hơn. Địa phương có diện tích tự nhiên 29,99 km² và dân số 43.643 người. Qua rà soát, Gia Bình đạt và vượt cả 5 tiêu chuẩn thành lập phường.

Cơ cấu kinh tế của Gia Bình hiện nghiêng mạnh về công nghiệp - xây dựng, chiếm 79,66%; dịch vụ chiếm 16,33%; nông, lâm nghiệp và thủy sản còn 4,02%. Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 đạt 75,34 triệu đồng và địa phương không còn hộ nghèo.

Không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn về thành lập phường, Gia Bình còn được đặt trong một định hướng phát triển rộng hơn khi gắn với sân bay, khu thương mại tự do và mạng lưới logistics. Điều này khiến quá trình chuyển đổi mô hình hành chính tại địa phương diễn ra đồng thời với việc hình thành một không gian kinh tế mới.

Không gian đó đang từng bước được cụ thể hóa bằng các dự án đô thị. Đáng chú ý, Khu đô thị Cảng hàng không quốc tế Gia Bình 1 vừa được chấp thuận chủ trương đầu tư với tổng vốn dự kiến khoảng 1,5 tỷ USD.

Theo quyết định của UBND tỉnh Bắc Ninh, dự án được triển khai trên địa bàn xã Gia Bình và một phần các xã Đại Lai, Đông Cứu, với quy mô sử dụng đất hơn 200 ha. Đây là một trong những mảnh ghép đầu tiên của không gian đô thị gắn với sân bay.

Cùng với các dự án đô thị, quy mô được quy hoạch của sân bay cũng cho thấy vai trò của công trình này đối với không gian phát triển mới của Bắc Ninh. Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được quy hoạch công suất 30 triệu khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, mở thêm không gian đô thị - logistics cho Bắc Ninh.

Theo định hướng, sân bay không chỉ phục vụ hàng không mà còn gắn với logistics, thương mại, dịch vụ và các đô thị mới. Vì thế, tác động của công trình không chỉ nằm ở khu vực sân bay mà còn có thể lan sang những địa phương nằm trong vùng ảnh hưởng trực tiếp, trong đó có Gia Bình và Lương Tài.

Tuy nhiên, để một trung tâm kinh tế hàng không phát huy hiệu quả, nhiều mắt xích phải cùng vận hành, từ hãng hàng không, doanh nghiệp logistics, nhà sản xuất, khu công nghiệp đến tổ chức tài chính, công nghệ và các dịch vụ đô thị. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ các tuyến kết nối, logistics, đô thị và hạ tầng xã hội.

Với Gia Bình, quá trình đô thị hóa vì vậy không chỉ gắn với việc chuyển đổi mô hình hành chính mà còn đi cùng định hướng trở thành một cực tăng trưởng trong không gian phát triển mới của Bắc Ninh. Quá trình này đồng thời đặt ra yêu cầu gìn giữ các giá trị văn hóa hiện hữu, trong đó có làng nghề đúc đồng Đại Bái và hệ thống di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn.

Trong cấu trúc phát triển mới của thành phố Bắc Ninh, sân bay Gia Bình có thể trở thành hạt nhân kéo theo sự hình thành của một chuỗi đô thị - công nghiệp - logistics mới ở phía Đông Bắc Hà Nội. Gia Bình và Lương Tài, với vị trí nằm trong vùng ảnh hưởng trực tiếp của sân bay và đang trong lộ trình chuyển thành phường, sẽ là những địa phương cảm nhận rõ sự thay đổi này từ cơ cấu kinh tế, nhu cầu hạ tầng đến tốc độ đô thị hóa trong những năm tới.