Bạn hàng khủng tự trồng đủ ăn, thanh long Việt rơi khỏi 'đỉnh vàng' xuất khẩu

Trong giai đoạn 2014–2018, thanh long là ngôi sao sáng của ngành xuất khẩu trái cây Việt Nam, liên tục vượt mốc 1 tỷ USD mỗi năm, thậm chí đạt đỉnh khoảng 1,3 tỷ USD vào năm 2018 nhờ nhu cầu quốc tế tăng cao và lợi thế cạnh tranh về giá cả.

Tuy nhiên, bước sang năm 2025, bức tranh đã thay đổi rõ rệt. Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu thanh long trong 11 tháng đầu năm chỉ đạt khoảng 485,2 triệu USD, giảm nhẹ 0,8% so với cùng kỳ năm trước và là mức thấp nhất kể từ năm 2014.

Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất, chiếm khoảng 62,2% tổng giá trị xuất khẩu thanh long với hơn 301,7 triệu USD. Tuy nhiên, xuất khẩu sang thị trường này đã giảm 4,5%, cho thấy nhu cầu nhập khẩu có dấu hiệu chững lại khi nguồn cung nội địa ngày càng dồi dào.

Trong khi đó, các thị trường mới như Ấn Độ và Thái Lan ghi nhận tăng trưởng. Ấn Độ đạt gần 41,8 triệu USD, tăng 6,4%, còn Thái Lan tăng tới 71,1%. Dù vậy, quy mô của các thị trường này vẫn nhỏ, chưa thể bù đắp việc sụt giảm ở Trung Quốc.

Chuyên gia và doanh nghiệp nông sản chỉ ra rằng sự suy giảm của xuất khẩu thanh long không phải là kết quả của một yếu tố đơn lẻ mà là hệ quả của sự thay đổi trong cơ cấu thị trường toàn cầu. Trung Quốc đẩy mạnh mở rộng diện tích trồng thanh long với sản lượng ước tính khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm, vượt xa Việt Nam hàng trăm nghìn tấn, khiến dư địa nhập khẩu bị thu hẹp đáng kể.

Ấn Độ đang tăng diện tích trồng thanh long tại nhiều bang như Karnataka, Maharashtra và Tây Bengal, với sản lượng hiện vào khoảng 12.000 tấn mỗi năm và có xu hướng mở rộng.Mexico, nhờ lợi thế địa lý gần Mỹ và Canada, đã mở rộng sản xuất và xuất khẩu thanh long, trong khi Việt Nam gần như không còn xuất khẩu được thanh long ruột trắng sang các thị trường này ngoài một lượng nhỏ thanh long ruột đỏ.

Mặc dù thanh long đang gặp khó, bức tranh chung của ngành trái cây và rau quả Việt Nam vẫn sáng sủa. Trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt hơn 7,7 tỷ USD, tăng khoảng 17,3% so với cùng kỳ năm trước. Cả năm 2025, giá trị xuất khẩu được dự báo có thể vượt 8,5 tỷ USD, lập mức cao kỷ lục của ngành. Đặc biệt, sầu riêng và các loại trái cây khác như chuối, xoài, mít, dừa đều duy trì đà tăng trưởng mạnh, góp phần bù đắp phần nào cho sự đi xuống của thanh long.

Trước tình hình đó, nhiều chuyên gia cho rằng ngành thanh long Việt Nam cần:

Chuyển từ chiến lược “chỉ tăng sản lượng” sang tăng chất lượng, phát triển chuỗi giá trị và đổi mới thị trường xuất khẩu.

Tập trung vào chất lượng và truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường cao cấp như EU, Mỹ.

Đẩy mạnh xuất khẩu trái vụ để tránh hội tụ nguồn cung vào cùng một thời điểm, giảm sức ép cạnh tranh giá với Trung Quốc và các nước khác.

Xây dựng liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ giúp nông dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong thị trường biến động.