Bên trong nhà máy bí mật cung cấp drone chiến đấu cho Ukraine

Tại một địa điểm bí mật ở miền Nam nước Đức, quản lý của một nhà máy sản xuất drone thuộc sở hữu của Helsing SE - công ty khởi nghiệp quốc phòng ứng dụng trí tuệ nhân tạo có giá trị nhất châu Âu - trao cho phóng viên The New York Times một cỗ máy sát thương nhỏ gọn đến mức có thể ôm trên tay.

Chỉ nặng khoảng 12 kg, chiếc drone tấn công màu đen làm từ vật liệu xốp cứng nhẹ đến mức đáng kinh ngạc, cộng với thiết kế đơn giản đến mức người ta rất dễ quên mất vai trò của nó trong một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD đang phát triển nhanh chóng.

Trong nhiều thập kỷ, các chính phủ phương Tây đặt mua xe tăng, máy bay chiến đấu và tàu ngầm từ những nhà thầu như Lockheed Martin hay Northrop Grumman. Những khí tài này mất nhiều năm mới có thể bàn giao và có mức giá cực kỳ đắt đỏ. Một chiếc tiêm kích F-35 có thể có giá hơn 100 triệu USD.

Các hợp đồng chính phủ kéo dài nhiều năm như vậy vẫn chiếm một phần lớn trong tổng chi tiêu quân sự. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay đã trở nên rõ ràng: công nghệ quốc phòng đang ngày càng rẻ hơn và linh hoạt hơn, trong khi các đột phá mới lại được phát triển bởi những doanh nghiệp tư nhân.

“Chúng ta đang chứng kiến một sự chuyển đổi trong kinh tế quốc phòng”, ông Alexander Blanchard, nhà nghiên cứu cấp cao về quản trị AI tại Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, nhận định.

Trong đề xuất ngân sách trị giá 1.500 tỷ USD của Lầu Năm Góc cho năm tới, khoảng 55 tỷ USD được dành cho việc xây dựng một kho vũ khí không người lái mới vận hành bằng AI. Ở quy mô khiêm tốn hơn, Liên minh châu Âu đang thử nghiệm một chương trình trị giá 115 triệu euro nhằm tài trợ cho các công ty quốc phòng AI.

Các khoản ngân sách này được dự báo sẽ tiếp tục tăng. Công nghệ quốc phòng cũng đã trở thành một trong những lĩnh vực thu hút mạnh dòng vốn đầu tư mạo hiểm.

Giống như một số công ty khởi nghiệp quốc phòng nhỏ hơn, Helsing đã đảo ngược hoàn toàn kịch bản truyền thống của các chính phủ vốn thường phản ứng chậm chạp. Công ty áp dụng mô hình đổi mới mang tính đột phá thường thấy tại Thung lũng Silicon, huy động hàng tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm và tuyển dụng những nhân tài công nghệ hàng đầu.

Một số lãnh đạo cấp cao của Helsing từng làm việc tại Palantir, Tesla, Apple và Meta. Công ty đặt mục tiêu sản xuất hàng loạt các cỗ máy chiến tranh có giá chỉ từ 17.500 euro. Nhờ được vận hành bằng AI, chúng chỉ cần rất ít quân nhân điều khiển và người sử dụng chỉ cần chưa đầy một tuần huấn luyện. Các drone này cũng đã được thử nghiệm trong điều kiện chiến đấu thực tế tại Ukraine.

Ít doanh nghiệp nào thể hiện rõ sự chuyển đổi sâu sắc trong cách quân đội chi tiêu như Helsing - công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Munich mới được thành lập cách đây 5 năm.

Nhà máy hoạt động trong bí mật

Nằm trong một khu công nghiệp ngoại ô yên tĩnh, nhà máy của Helsing được vận hành dưới các biện pháp an ninh tuyệt đối nghiêm ngặt. Ngay cả những doanh nghiệp khác trong khu công nghiệp cũng không được biết đến sự tồn tại của cơ sở này.

Tên Helsing không xuất hiện ở bất kỳ đâu. Công ty lo ngại nhà máy có thể trở thành mục tiêu hàng đầu của các hoạt động phá hoại hoặc tấn công, bởi hàng nghìn drone được lắp ráp tại đây đã được triển khai để chống lại lực lượng Nga ở Ukraine.

Trong trường hợp xuất hiện mối đe dọa, toàn bộ nhà máy có thể được tháo dỡ và di chuyển đến địa điểm khác chỉ trong vòng một ngày.

Khoảng 100 công nhân tại nhà máy, trong đó nhiều người mới bị các hãng ô tô Đức đang gặp khó khăn sa thải, đều phải trải qua quá trình kiểm tra an ninh kỹ lưỡng và ký thỏa thuận bảo mật thông tin. Trên một bức tường trong nhà máy có sơn khẩu hiệu truyền động lực: “Bảo vệ nền dân chủ của chúng ta”.

Khi ba nhà sáng lập Helsing thành lập công ty vào năm 2021, với khoản vốn hạt giống từ quỹ đầu tư mạo hiểm của Daniel Ek - nhà sáng lập Spotify - họ chỉ có một sứ mệnh: nhanh chóng ngăn chặn mối đe dọa từ Nga.

“Chúng tôi thấy rõ tính cấp bách của vấn đề, hoặc ít nhất là nó rất rõ ràng đối với chúng tôi”, ông Gundbert Scherf, đồng sáng lập kiêm đồng giám đốc điều hành Helsing, cho biết.

Trước đây, ông Scherf từng là cố vấn cho Bộ Quốc phòng Đức và là đối tác tại McKinsey.

“Châu Âu cần phải làm nhiều hơn trong lĩnh vực quốc phòng và xây dựng một nền tảng vững chắc hơn”, ông nói.

Tuy nhiên, khi đó Nga vẫn chưa tiến hành cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine và các nhà đầu tư chưa bị thuyết phục.

“Vào thời điểm đó, việc huy động vốn cho lĩnh vực quốc phòng tại châu Âu gần như là bất khả thi”, ông Scherf cho biết.

Làn sóng đầu tư ồ ạt

Kể từ đó, tình hình đã thay đổi hoàn toàn - và nguyên nhân không chỉ đến từ cuộc chiến tại Ukraine.

Yêu cầu của Tổng thống Trump rằng châu Âu phải tăng chi tiêu quân sự, cùng với những lời đe dọa lặp đi lặp lại về việc giành quyền kiểm soát Greenland, đã góp phần thúc đẩy ngân sách quốc phòng của các quốc gia châu Âu tăng mạnh.

Tiếp đó là làn sóng đầu tư dồn dập vào các công ty khởi nghiệp công nghệ quốc phòng.

Các nhà đầu tư đã đổ xô tham gia vòng huy động vốn mới nhất của Helsing. Ban đầu, vòng gọi vốn này được ước tính có quy mô khoảng 1,2 tỷ USD và định giá công ty ở mức khoảng 18 tỷ USD, theo Financial Times.

“Cơ hội thị trường là vô cùng lớn và không một công ty nào có thể chiếm lĩnh toàn bộ thị trường”, ông Raviraj Jain, đối tác tại quỹ Lightspeed, cho biết. Theo ông Jain, Lightspeed đến nay đã đầu tư hơn 100 triệu USD vào Helsing.

Đối với các nhà đầu tư, lợi thế quan trọng của Helsing đến từ vai trò của công ty trong cuộc chiến khốc liệt tại Ukraine, nơi Helsing đã triển khai hàng nghìn drone kể từ cuối năm 2024.

Những nhiệm vụ này cung cấp cho Helsing một kho dữ liệu khổng lồ, cho phép công ty thường xuyên cập nhật phần mềm của mình. Binh sĩ Ukraine quay video nhiều cuộc tấn công để phân tích mức độ thành công của từng nhiệm vụ.

“Trong lĩnh vực này, rủi ro và cái giá phải trả lớn hơn rất nhiều”, ông Scherf nói. “Các công nghệ này phát triển với tốc độ cực kỳ nhanh”.

Cuộc đấu mèo vờn chuột

Những đoạn video từ Ukraine cho thấy một cuộc đấu giống như trò mèo vờn chuột.

HX-2 là một loại đạn tuần kích, còn được gọi là drone cảm tử. Chữ “X” trong tên gọi xuất phát từ thiết kế cánh giao nhau của nó.

HX-2 bay lượn trên chiến trường, tìm kiếm những mục tiêu rất nhỏ của Nga như hệ thống pin, tổ hợp pháo hoặc phương tiện bọc thép được ngụy trang trong rừng.

Khi các binh sĩ Ukraine điều khiển drone từ khoảng cách nhiều kilomet phát lệnh, chiếc drone lập tức lao xuống và phá hủy mục tiêu, thường trong điều kiện bị đối phương bắn trả.

Ông Scherf cho biết tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ thành công tại Ukraine đạt khoảng 70%.

“Đó là một kết quả mà chúng tôi rất tự hào”, ông nói.

Phần mềm AI cho phép các drone tiếp tục hoạt động ngay cả khi hệ thống liên lạc và GPS bị vô hiệu hóa bởi những thiết bị gây nhiễu điện tử rất hiệu quả của Nga.

“Tôi không biết có công ty phương Tây nào khác đạt được khả năng tự chủ tương đương Helsing hay không”, ông Khaled Helloui, đối tác tại quỹ đầu tư mạo hiểm Plural có trụ sở tại London, nhận xét.

Theo ông Helloui, Plural đã đầu tư khoảng 800 triệu USD vào các công ty quốc phòng, trong đó có Helsing.

Sáng kiến tiếp theo của Helsing đang được phát triển tại một sân bay ngập nắng, nằm cách Munich khoảng 90 phút lái xe về phía Tây. Tại đây, các kỹ sư hàng không đang chế tạo chiếc máy bay chiến đấu không người lái đầu tiên của công ty, mang tên CA-1 Europa.

Được chế tạo từ sợi carbon nhẹ, chiếc máy bay dự kiến có khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ của một đối thủ như Nga khi chính thức được triển khai vào năm 2029.

Mục tiêu của Helsing rất đơn giản: với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ của một máy bay chiến đấu thông thường, về lý thuyết công ty có thể sản xuất hàng trăm chiếc Europa.

Helsing có thể đưa một chiếc bay trước để gây nhiễu mạng lưới điện tử của đối phương, sau đó triển khai nhiều máy bay tấn công khác. Tất cả đều được trang bị vũ khí dẫn đường chính xác tương tự những loại được sử dụng trên tiêm kích F-35.

“Khi không có phi công trên máy bay, bạn có thể thực hiện những nhiệm vụ hoàn toàn khác biệt và nguy hiểm hơn nhiều”, bà Stephanie Lingemann, Phó chủ tịch phụ trách các chương trình hàng không của Helsing, nói.

“Bạn không còn phải cân nhắc đến sinh mạng của người phi công cần được bảo vệ”.

Cách tính toán này cũng đang trở nên rõ ràng tại Mỹ.

Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell nói với Viện Hải quân Mỹ trong tháng này rằng “drone và các hệ thống tự động là bước đổi mới quan trọng nhất trên chiến trường của thế hệ hiện nay”.

Một thị trường ngày càng chật chội

Bất chấp những công nghệ AI đầy ấn tượng của Helsing, sự bùng nổ của các công ty khởi nghiệp quốc phòng cũng có thể khiến nhà đầu tư trở nên bối rối, thậm chí mất hứng thú.

“Do nhận được quá nhiều sự quan tâm, công nghệ quốc phòng đã trở thành một thị trường vô cùng hỗn tạp”, ông Scherf nói.

“Có rất nhiều doanh nghiệp mới tham gia. Điều đó khiến các nhà đầu tư, công chúng và chính phủ khó có thể đánh giá chính xác thị trường”.

Tuy nhiên, rất ít người tin rằng nhu cầu đối với chiến tranh không người lái sẽ sớm suy giảm.

Bên trong nhà máy drone của Helsing, những đường nét đầu tiên của một cuộc xung đột tiềm tàng tiếp theo tại châu Âu dường như đã bắt đầu hình thành.

Trong một kho hàng lớn, hàng chục thùng chứa được xếp chồng lên nhau cao vài mét. Nhiều thùng trong số đó chứa drone đang chờ được vận chuyển - không phải tới Ukraine, mà tới một lữ đoàn Đức trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu đang đóng quân tại Lithuania, gần biên giới Belarus.

Trong tuần này, Quốc hội Đức đã phê duyệt một hợp đồng quân sự trị giá 220 triệu euro cho Helsing nhằm phát triển một loạt hệ thống AI phục vụ quốc phòng.

Chi tiêu quân sự tăng vọt có thể là tin tốt đối với giới đầu tư, nhưng điều đó cũng có thể báo hiệu một thời kỳ khó khăn đối với thế giới.

“Phần lớn hoạt động đầu tư này dựa trên nhận định rằng chúng ta đang tiến gần đến một cuộc xung đột lớn hơn tại châu Âu”, ông Blanchard nói.

“Người ta không mở rộng ngành công nghiệp vũ khí khi đang kỳ vọng vào một thế hệ hòa bình”.