Bên trong Trung tâm Vũ trụ hơn 7.000 tỷ đồng, nơi điều khiển ‘mắt thần’ của Việt Nam
Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội, có tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng, diện tích khoảng 9 ha, được xây dựng để hình thành hệ thống nghiên cứu, chế tạo, vận hành vệ tinh và khai thác dữ liệu quan sát Trái đất.
“Bộ não” mặt đất của hệ thống vệ tinh Việt Nam
Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc chính thức khánh thành vào tháng 3/2026, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xây dựng cơ sở hạ tầng sang vận hành, khai thác và từng bước làm chủ công nghệ vũ trụ.
Với tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng và diện tích khoảng 9 ha, đây không phải một công trình đơn lẻ mà là tổ hợp nhiều hạng mục, tạo thành chuỗi hoạt động từ nghiên cứu, phát triển công nghệ vệ tinh, chế tạo, thử nghiệm đến điều khiển, vận hành, thu nhận, xử lý và khai thác dữ liệu.
Tại Hòa Lạc, các hạng mục được tổ chức thành hai khu chính. Khu phía Nam dành cho các hoạt động làm việc, nghiên cứu và những hạng mục có yêu cầu bảo mật cao. Khu phía Bắc tập trung vào các hoạt động phổ biến kiến thức, đón khách tham quan và phục vụ cộng đồng.
Nhiều công trình quan trọng đã được đưa vào vận hành, gồm Trung tâm Điều hành; Trung tâm Khai thác và Ứng dụng dữ liệu vệ tinh; Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh; Trung tâm gia công; hệ thống mặt đất với ăng-ten thu tín hiệu đường kính 9,3 m; Bảo tàng Vũ trụ; Trung tâm đa phương tiện và Nhà khách quốc tế.
Trong đó, Bảo tàng Vũ trụ Việt Nam có diện tích hơn 3.000 m², giới thiệu về hành trình khám phá không gian, công nghệ vệ tinh, tháp thiên văn và hệ thống trình chiếu không gian.
Ngoài cơ sở tại Hòa Lạc, dự án còn có Trung tâm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ vũ trụ tại 18 Hoàng Quốc Việt cùng Đài Thiên văn Nha Trang. Các cơ sở này tạo thành mạng lưới phục vụ đào tạo nhân lực, nghiên cứu, vận hành vệ tinh, thu nhận và xử lý dữ liệu, phát triển các ứng dụng cũng như phổ biến kiến thức về vũ trụ.
Sau khi khánh thành, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn vận hành thực tế. Trong năm 2026, VNSC thực hiện chuyển các hoạt động chính của Trung tâm từ cơ sở tại Hoàng Quốc Việt lên Hòa Lạc.
Dự án này cũng là dự án khoa học - công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản.
Không chỉ là một tổ hợp nghiên cứu và vận hành, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam được xây dựng với mục tiêu hình thành năng lực làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất, qua đó phục vụ phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên, giám sát môi trường, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.
“Mắt thần” LOTUSat-1 và nhiệm vụ quan sát Trái đất
Một trong những hạng mục quan trọng của dự án là chế tạo và phóng vệ tinh quan sát Trái đất LOTUSat-1 sử dụng cảm biến radar khẩu độ tổng hợp (SAR).
Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam gồm ba hợp phần chính: xây dựng cơ sở hạ tầng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam; chế tạo, phóng vệ tinh LOTUSat-1 và tiếp nhận chuyển giao công nghệ thông qua đào tạo, phát triển nguồn nhân lực công nghệ vũ trụ.
LOTUSat-1 là vệ tinh radar được phía Nhật Bản phát triển, chế tạo trong khuôn khổ hợp tác với Việt Nam. Các kỹ sư Việt Nam tham gia quá trình đào tạo, tiếp nhận công nghệ và chuẩn bị cho việc vận hành hệ thống.
Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, ý nghĩa của LOTUSat-1 không chỉ nằm ở kích thước hay khối lượng vệ tinh mà còn ở cấp độ công nghệ và năng lực khai thác cả một hệ thống quan sát Trái đất.
Với công nghệ radar khẩu độ tổng hợp (SAR), vệ tinh có khả năng quan sát cả ngày lẫn đêm và hoạt động trong điều kiện nhiều mây. Đây là đặc tính phù hợp với Việt Nam, nơi nhiều thiên tai xảy ra trong mùa mưa, thời điểm các vệ tinh quang học có thể gặp hạn chế do mây che phủ.
Điểm đáng chú ý là việc tiếp nhận và vận hành LOTUSat-1 giúp đội ngũ kỹ sư Việt Nam tiếp cận một hệ thống quan sát Trái đất có mức độ phức tạp cao, từ vận hành vệ tinh, lập kế hoạch chụp, truyền dữ liệu xuống mặt đất, xử lý ảnh radar đến tổ chức cung cấp sản phẩm cho người sử dụng.
Nếu ví LOTUSat-1 như một “mắt thần” quan sát Trái đất từ không gian thì hệ thống mặt đất tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ở Hòa Lạc đóng vai trò như “bộ não” bên dưới, thực hiện việc điều khiển, tiếp nhận và khai thác dữ liệu từ vệ tinh.
Hệ thống mặt đất tại đây gồm ăng-ten đường kính 9,3 m, Trung tâm Điều khiển và Vận hành vệ tinh cùng Trung tâm Xử lý dữ liệu vệ tinh.
Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc VNSC, toàn bộ hệ thống mặt đất đã sẵn sàng thu tín hiệu từ LOTUSat-1 của Việt Nam khi vệ tinh được phóng lên quỹ đạo.
Dữ liệu từ vệ tinh được kỳ vọng phục vụ nhiều nhóm nhiệm vụ, từ theo dõi thiên tai, biến đổi khí hậu đến quản lý tài nguyên, giám sát môi trường và hỗ trợ các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.
Về dài hạn, việc đưa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam vào vận hành được kỳ vọng tạo nền tảng để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ vũ trụ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng khả năng khai thác dữ liệu vệ tinh phục vụ các nhu cầu trong nước.
Đây cũng là một trong những bước đi nhằm triển khai các định hướng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó công nghệ vũ trụ được xem là một lĩnh vực công nghệ cao có vai trò ngày càng quan trọng.
