Căn biệt thự 'xuyên phố' rộng 700m² giữa phố cổ Hà Nội, từng là nhà riêng của đại gia nức tiếng đất Bắc, dùng thúng đựng vàng

Căn biệt thự "xuyên phố" có kiến trúc ấn tượng

Nằm khuất phía sau những dãy nhà mặt tiền san sát trên phố Đinh Liệt, giữa khu phố cổ Hà Nội luôn đông đúc, tấp nập, một ngôi nhà vườn gần 100 năm tuổi của gia tộc họ Phạm vẫn lặng lẽ tồn tại. Tách biệt với nhịp sống bên ngoài, không gian nơi đây mang vẻ trầm mặc, cổ kính hiếm thấy giữa khu phố vốn chật chội.

Ngôi nhà từng thuộc sở hữu của cụ Phạm Văn Thanh và cụ Phạm Thị Tề. Từ cánh cổng sắt sơn xanh lục trên phố Đinh Liệt, một lối đi nhỏ dẫn vào khuôn viên rộng gần 700m².

Đây được biết đến là ngôi nhà vườn duy nhất còn lại trong khu phố cổ Hà Nội được xây dựng theo kiểu kiến trúc "xuyên phố", với khuôn viên nằm giữa tuyến phố Hàng Bạc và Đinh Liệt.

Khi mới được xây dựng, công trình có 2 lối vào, một phía tại số 115 Hàng Bạc và một phía tại số 6 Đinh Liệt. Phần mặt phố Hàng Bạc trước kia được sử dụng làm cửa hiệu lọc vàng mang thương hiệu Sư Tử, từng nổi tiếng trong khu phố cổ. Lối còn lại thông ra phố Đinh Liệt, dẫn vào khu biệt thự sân vườn, nơi gia đình chủ tiệm vàng Sư Tử sinh sống.

Theo thời gian, lối vào từ phố Hàng Bạc được bịt lại. Hiện nay, khách muốn tiếp cận ngôi nhà chỉ có thể đi qua lối nhỏ trên phố Đinh Liệt.

Từ bên ngoài, công trình mang dáng dấp của một căn nhà ống quen thuộc giữa phố cổ. Tuy nhiên, bước qua cánh cửa, không gian hoàn toàn thay đổi khi mở ra một khoảng sân vườn rộng khoảng 180m². Cây cảnh cùng nhiều loài sinh vật được bố trí trong khuôn viên, tạo thành khoảng xanh trước khi dẫn vào khu vực nhà ở chính.

Chia sẻ trên báo Dân Việt, ông Phạm Ngọc Giao (con trai cả của cụ Phạm Văn Thanh và cụ Phạm Thị Tề) cho biết, trước năm 1944, khu đất này thuộc sở hữu của một nữ đại gia ở phố Hàng Bồ. Sau đó, cha mẹ ông mua lại khu đất với giá 50.000 đồng Đông Dương.

Để có được khu đất rộng gần 700m², kéo dài qua 2 mặt phố cổ, gia đình đã phải bán 3 ngôi nhà tại Hàng Bạc, Hàng Bè và Hàng Vôi. Sau khi hoàn tất việc mua lại, gia đình bắt tay xây dựng công trình và mất khoảng 3 năm để hoàn thiện.

Ông Giao từng chia sẻ, khi xây dựng ngôi nhà, cha mẹ ông không chỉ mong muốn có một nơi ở rộng rãi giữa phố cổ mà còn muốn tạo dựng một không gian gần gũi với quê nhà. Trưởng nam của gia đình kể lại mong muốn của cha mẹ: "Làm sao giữa Hà Nội có một không gian mang hơi thở và hồn quê".

Từ ý tưởng đó, kiến trúc sư Phạm Khắc Hệ đã tạo nên một công trình kết hợp giữa những yếu tố tưởng như đối lập. Nét truyền thống của kiến trúc đình làng Việt được đặt cạnh những đường nét hiện đại, sang trọng của kiến trúc Pháp, tạo nên sự giao thoa giữa Đông và Tây, giữa truyền thống và hiện đại.

Điểm đặc biệt của công trình còn nằm ở cách tổ chức không gian theo kiểu "nhà xuyên phố". Phía ngoài vẫn mang dáng dấp của một căn nhà phố, nhưng càng đi vào bên trong, không gian càng mở rộng với khu vườn và khu vực sinh hoạt mang nhiều nét đặc trưng của nhà ở truyền thống.

Qua hơn 80 năm, ngôi nhà trở thành nơi sinh sống và quây quần của nhiều thế hệ gia đình ông Giao. Dù khu phố xung quanh ngày càng đông đúc, công trình vẫn giữ được khoảng sân vườn cùng cách tổ chức không gian vốn có từ khi xây dựng.

Theo ông Giao, vào những ngày hè oi bức, gia đình ít khi phải sử dụng điều hòa bởi không gian trong nhà luôn tương đối dịu mát. Khoảng sân vườn kết hợp với cách bố trí các hạng mục giúp duy trì môi trường sống thoáng đãng, khác biệt với cảnh phố xá đông đúc ngay bên ngoài.

Người chủ nhân giàu có của căn nhà

Nói rõ hơn về chủ nhân của căn biệt thự, cụ Phạm Văn Thanh có quê gốc tại làng Châu Khê, xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương cũ. Đây là vùng đất từng nổi tiếng với nghề lọc, đãi vàng.

Sau khi lập gia đình, vợ chồng cụ Thanh bắt đầu cuộc sống bằng nghề làm bánh kẹo truyền thống của gia đình cụ Phạm Thị Tề. Tuy nhiên, công việc làm ăn gặp nhiều khó khăn. Sau đó, theo lời khuyên của một người hàng xóm, cụ Thanh quay lại với nghề lọc vàng, mở ra bước ngoặt trong cuộc đời và đặt nền móng cho thương hiệu vàng Sư Tử.

Với số vốn ban đầu chỉ khoảng 5 lạng vàng, cụ Thanh tự chế tạo khuôn đúc vàng bằng đồng thau. Những thỏi vàng đầu tiên được đóng biểu tượng sư tử, vừa tạo dấu ấn riêng vừa giúp khách hàng dễ nhận diện sản phẩm.

Gia đình cụ Thanh áp dụng phương pháp sản xuất vàng thỏi, vàng lá hoàn toàn thủ công, sử dụng những nguyên liệu như gạch non, muối hạt, giấy bản và than củi. Cách làm này giúp giảm chi phí sản xuất và phù hợp với điều kiện thời bấy giờ.

Tiệm vàng Sư Tử tại Hàng Bạc nhanh chóng thu hút khách hàng. Từ người dân đến các địa chủ lớn đều tìm đến để trao đổi, mua bán vàng. Hoạt động sản xuất phát triển nhanh, mỗi ngày tiệm có thể làm ra hàng trăm lạng vàng, số lượng lớn đến mức phải dùng thúng để chứa.

Từ một cơ sở kinh doanh khởi đầu với số vốn nhỏ, gia đình cụ Phạm Văn Thanh từng bước gây dựng được cơ nghiệp và trở thành một trong những gia tộc giàu có ở đất Bắc thời bấy giờ.

Với diện tích gần 700m², khu vườn rộng khoảng 180m² và cấu trúc "xuyên phố", công trình trở thành một phần đặc biệt của không gian phố cổ. Hằng năm, nơi đây đón nhiều đoàn khách trong nước và quốc tế tới tham quan. Với gia đình họ Phạm, căn biệt thự vẫn được gìn giữ như một tài sản đặc biệt, gắn với lịch sử của gia đình qua nhiều thế hệ.

Tổng hợp