Càng bán càng lỗ, nhiều cửa hàng xăng dầu âm vốn hàng chục tỷ đồng: Bộ Công Thương đề xuất để doanh nghiệp tự quyết định giá

Theo Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV), kinh doanh xăng dầu là lĩnh vực đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cũng như đời sống người dân.

Mặc dù Nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 80/2023/NĐ-CP, song nhiều quy định vẫn chưa theo kịp thực tiễn. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động kinh doanh xăng dầu được đánh giá là yêu cầu cấp thiết.

Theo đại diện cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại nhiều tỉnh, thành phố, kể từ khi Nghị định 95/2021/NĐ-CP có hiệu lực, các doanh nghiệp bán lẻ phải hoạt động trong bối cảnh mức chiết khấu kéo dài ở mức rất thấp, thậm chí có thời điểm bằng 0 đồng/lít. Trong khi đó, giá bán buôn nhiều thời điểm gần bằng hoặc bằng giá bán lẻ do Nhà nước công bố.

Thực tế này khiến nguồn thu của các doanh nghiệp bán lẻ không đủ bù đắp chi phí vận hành. Dù kinh doanh thua lỗ, các cửa hàng vẫn phải duy trì hoạt động liên tục để bảo đảm nguồn cung cho thị trường theo quy định.

Tình trạng kéo dài nhiều năm đã khiến không ít doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu rơi vào tình trạng mất vốn, âm vốn, nợ ngân hàng chồng chất. Theo phản ánh của các doanh nghiệp, nhiều đơn vị đang lỗ lũy kế từ 4-5 tỷ đồng, thậm chí hơn 10 tỷ đồng, không còn khả năng thanh toán lãi vay, chưa nói đến việc trả nợ gốc. Cùng với đó, cơ sở hạ tầng xuống cấp do thiếu nguồn lực đầu tư sửa chữa, khiến sức khỏe tài chính ngày càng suy kiệt.

Phân tích nguyên nhân, TS. Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc (Vĩnh Long) cho rằng bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế quy định giá bán lẻ nhưng không kiểm soát giá bán buôn. Điều này tạo lợi thế lớn cho doanh nghiệp đầu mối, khiến giá bán buôn nhiều thời điểm gần bằng hoặc bằng giá bán lẻ.

Theo ông Tây, khi giá bán buôn bằng giá bán lẻ do Nhà nước công bố, doanh nghiệp bán lẻ không còn phần chênh lệch để trang trải các chi phí như điện, nước, hao hụt xăng dầu, hóa đơn, tiền lương, lãi vay ngân hàng và các chi phí vận hành khác.

"Doanh nghiệp bán lẻ bị kẹt ở cả hai đầu: Giá mua vào gần bằng giá bán lẻ, trong khi giá bán ra phải tuân theo quy định nên không thể điều chỉnh. Trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng tăng, đặc biệt là chi phí nhân công và lãi vay, doanh nghiệp càng bán càng lỗ nhưng không có quyền tự quyết giá bán để bảo vệ mình. Điều này đi ngược với nguyên tắc cơ bản của kinh tế thị trường", ông Giang Chấn Tây nhận định.

Ông cũng cho biết, kể từ khi Nghị định 95/2021/NĐ-CP được ban hành, mỗi khi giá xăng dầu thế giới có xu hướng tăng, nhiều doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối thường giảm chiết khấu xuống gần 0 đồng/lít, hạn chế bán hàng hoặc thông báo khan hiếm nguồn cung để chờ kỳ điều hành giá tiếp theo.

Ngược lại, khi giá xăng dầu có xu hướng giảm, các doanh nghiệp đầu mối lại đẩy mạnh bán hàng và nâng mức chiết khấu gần tương đương mức giảm giá, khiến nhiều doanh nghiệp bán lẻ vừa nhập hàng đã phải bán dưới giá vốn ngay sau kỳ điều chỉnh.

Theo TS. Giang Chấn Tây, trong hầu hết các kịch bản thị trường, doanh nghiệp bán lẻ đều ở thế bất lợi, trong khi doanh nghiệp đầu mối luôn nắm thế chủ động trong chuỗi phân phối.

"Cơ chế này đã tồn tại nhiều năm kể từ khi thực hiện Nghị định 95, khiến doanh nghiệp bán lẻ luôn ở trạng thái bị động, thua lỗ kéo dài, chịu áp lực chi phí lớn và đối mặt nguy cơ suy kiệt tài chính, thậm chí phải tính đến phương án phá sản", ông nói.

Theo vị chuyên gia, ngay cả khi muốn chấm dứt hoạt động, doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu cũng gặp nhiều khó khăn do đặc thù ngành nghề, không thể dễ dàng đóng cửa hoặc chuyển nhượng như các mô hình kinh doanh thông thường.

Bộ Công thương hoàn thiện Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, hướng tới để doanh nghiệp tự quyết định giá

Ở góc độ cơ quan quản lý, tại họp báo thường kỳ chiều 7/7, đại diện Cục Quản lý thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết việc xây dựng Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ trong lĩnh vực điều hành thị trường.

Theo đại diện Cục, đây là văn bản quy phạm pháp luật có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động đến toàn bộ hoạt động kinh doanh xăng dầu cũng như đời sống kinh tế - xã hội. Vì vậy, dự thảo được xây dựng thận trọng, trải qua nhiều vòng lấy ý kiến nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp với yêu cầu phát triển của thị trường.

Một trong những điểm đáng chú ý là định hướng cải cách mạnh thủ tục hành chính, cắt giảm tối đa các thủ tục không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hệ thống phân phối xăng dầu sẽ được kiện toàn theo hướng giảm tối đa các khâu trung gian. Theo Bộ Công Thương, đây là định hướng đã được Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc chỉ đạo tại cuộc họp ngày 24/6, nhằm khơi thông lưu thông hàng hóa và nâng cao hiệu quả vận hành của thị trường.

Việc tinh gọn hệ thống phân phối được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí trong chuỗi cung ứng, tăng tính chủ động cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường xăng dầu.

Một nội dung khác được dư luận đặc biệt quan tâm là cơ chế điều hành giá. Theo dự thảo, Bộ Công Thương định hướng trao thêm quyền chủ động cho doanh nghiệp trong việc quyết định giá bán lẻ xăng dầu, thay vì cơ chế điều hành mang tính áp đặt như trước. Đây được xem là bước tiến nhằm đưa thị trường vận hành theo cơ chế thị trường nhiều hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh.

Đại diện Cục Quản lý thị trường trong nước cho biết, sau 4 lần lấy ý kiến các thành viên Chính phủ, Bộ Công Thương đã tiếp thu, hoàn thiện dự thảo và trình lại trong tháng 6. Sau khi có ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng vào ngày 1/7, Bộ đang tiếp tục lấy ý kiến các bộ, ngành trước khi xin ý kiến rộng rãi để hoàn thiện dự thảo.

Theo kế hoạch, Bộ Công Thương sẽ trình Thường trực Chính phủ xem xét dự thảo nghị định ngay trong tháng 7.