CEO ACBS - Nguyễn Đức Hoàn: ‘Đại sóng’ IPO lần ba không dành cho doanh nghiệp thiếu chuẩn bị
Việt Nam đang trong làn sóng IPO lần thứ ba, sau giai đoạn 2007 - 2009 và 2017 - 2018. Dữ liệu từ FiinGroup cho thấy, giá trị huy động vốn cổ phần mới trong năm 2025 đã lập kỷ lục, vượt 150.000 tỷ đồng. Riêng kênh IPO mang về 36.900 tỷ đồng, góp phần mở rộng đáng kể quy mô thị trường chứng khoán.
Bước sang năm 2026, IPO tiếp tục là tâm điểm khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tính toán bước đi lên sàn nhằm mở rộng nguồn lực và tăng tốc tăng trưởng. Nhiều cái tên được thị trường nhắc đến trải rộng ở các lĩnh vực tiêu dùng, tài chính, công nghệ, thực phẩm và hạ tầng như THACO, Điện Máy Xanh, Long Châu, Kafi, VNPAY, MISA, CP Việt Nam, Hạ tầng GELEX…
Tuy nhiên, để một thương vụ IPO thành công và bền vững, doanh nghiệp cần chuẩn bị bài bản hơn bao giờ hết, từ nền tảng tài chính, chuẩn quản trị đến chiến lược vận hành sau niêm yết. Nhân dịp đầu Xuân 2026, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đức Hoàn - Tổng Giám đốc Chứng khoán ACB (ACBS) đưa ra nhận định về xu hướng IPO trong giai đoạn tới, đồng thời chia sẻ những lưu ý quan trọng dành cho các doanh nghiệp đang cân nhắc lên sàn.
Thị trường IPO đang bước vào giai đoạn sôi động nhất kể từ năm 2018. Theo ông, đâu là những yếu tố khiến nhiều doanh nghiệp đồng loạt lên kế hoạch lên sàn ở thời điểm này?
Tôi nhìn nhận thời điểm hiện tại, chúng ta có nhiều điểm tích cực để thúc đẩy các doanh nghiệp lên sàn.
Về tình hình kinh tế vĩ mô, ngay từ đầu năm 2025, Chính phủ đã thúc đẩy tăng trưởng GDP lên mức 8% và đã hoàn thành mục tiêu cả năm. Trong đó, xuất nhập khẩu được cải thiện; đầu tư công giải ngân có thể chưa đạt như kỳ vọng nhưng các dự án lớn tại Hà Nội và TP. HCM vẫn được triển khai đúng theo lộ trình.
Đối với thị trường chứng khoán nói riêng, chúng ta đã được xét nâng hạng lên thị trường mới nổi vào cuối năm ngoái. Đây là một yếu tố rất trọng tâm, bởi các quỹ ngoại trung bình và lớn đều nhìn vào tiêu chí này. Ví dụ, BlackRock đã vào thị trường Việt Nam và đặt vấn đề với rất nhiều công ty chứng khoán lớn, trong đó có cả ACBS, để xem xét, đánh giá các sản phẩm mà Ủy ban Chứng khoán (UBCK) cho phép thực thi, như non pre-funding (nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có thể giao dịch mua cổ phiếu không yêu cầu có đủ tiền) vào tháng 11/2025. Khi chính thức được nâng hạng, rất nhiều quỹ lớn sẽ ồ ạt vào thị trường Việt Nam để mở tài khoản. Sau khi thực thi việc trở thành thị trường mới nổi, bước tiếp theo mà thị trường Việt Nam tiếp tục phấn đấu là được nâng hạng vào MSCI.
Bộ Tài chính cũng như UBCK sẽ tiếp tục cải thiện các chính sách và tạo điều kiện cho thị trường phát triển. Giai đoạn 2026 - 2027, khi CCP được triển khai và đưa vào vận hành, việc giao dịch trong ngày cũng như các giao dịch bán khống sẽ được áp dụng. Khi đó, giá trị giao dịch mỗi ngày có thể tăng gấp đôi, gấp ba so với hiện tại, qua đó tác động tích cực đến tâm lý thị trường, đồng thời mang lại lợi thế cho các doanh nghiệp IPO trong thời gian tới.
Các thủ tục hiện nay được rút gọn, xử lý nhanh, đồng thời được các sở giao dịch chứng khoán thẩm định và phân tích kịp thời, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp rút ngắn thời gian và sớm thực hiện niêm yết trên thị trường.
Những yếu tố nào sẽ quyết định nhịp IPO trong năm 2026?
Tôi cho rằng có hai vấn đề chính. Thứ nhất là việc tiếp tục cải thiện và thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế. Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số trở lên, điều này sẽ tạo động lực mạnh mẽ.
Thứ hai là việc đẩy mạnh các biện pháp nhằm đảm bảo mặt bằng lãi suất ổn định, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trên thị trường một cách thuận lợi hơn. Theo đó, tăng trưởng kinh tế thông qua khu vực kinh tế tư nhân, gắn với Nghị định 68, cùng với việc cải thiện hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79, sẽ tạo ra hai trụ cột quan trọng.
Tôi cho rằng trong năm 2026, Chính phủ sẽ tiếp tục có những chính sách cải thiện và hỗ trợ mạnh mẽ cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Đây sẽ là điểm sáng, đồng thời đóng vai trò như một “nút tháo gỡ” đối với các vướng mắc về pháp lý và thủ tục hành chính, qua đó giúp doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động sản xuất, mở rộng kinh doanh và tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thuận lợi hơn.
Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp đang nhìn nhận rằng xu hướng tích cực này sẽ tiếp tục gia tăng trong năm 2026 và kéo dài sang đầu năm 2027. Do đó, khả năng sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp thực hiện kế hoạch lên sàn giai đoạn này.
Về phía doanh nghiệp, theo ông, những yếu tố nào mang tính quyết định đối với sự thành công của một thương vụ IPO và doanh nghiệp nên trang bị “hành trang” gì?
Theo góc nhìn của tôi, với vai trò là một công ty chứng khoán thường xuyên tư vấn cho các doanh nghiệp niêm yết, yếu tố quan trọng nhất là doanh nghiệp phải duy trì được tăng trưởng bền vững qua các năm. Khi đã niêm yết, nhà đầu tư và cổ đông thường nhìn vào hiệu quả tăng trưởng thông qua các chỉ tiêu như tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) và cuối cùng là mức cổ tức mà họ nhận được. Đó là một khía cạnh quan trọng.
Tuy nhiên, vấn đề thứ hai, để duy trì được tốc độ tăng trưởng dài hạn, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến kiểm soát rủi ro và quản trị doanh nghiệp (corporate governance). Mục tiêu đảm bảo rằng khi nhà đầu tư tham gia, toàn bộ hoạt động kinh doanh được minh bạch và họ có thể nhìn thấy rõ cách thức ban điều hành quản trị doanh nghiệp. Nói cách khác, nhà đầu tư quan tâm đến việc dòng tiền của họ được quản lý ra sao, có an toàn hay không và tốc độ tăng trưởng có ổn định, bền vững hay không?
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng rất tốt, nhưng bộ máy quản trị vẫn chưa được hoàn chỉnh. Một bộ máy đầy đủ cần bao gồm các bộ phận kinh doanh, kiểm soát nội bộ, kiểm soát tuân thủ, được tổ chức rõ ràng và minh bạch. Bên cạnh đó là cơ cấu HĐQT, trong đó cần có Thành viên HĐQT độc lập để thực hiện vai trò giám sát, đánh giá và phản biện các quyết định của Ban điều hành. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần có hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ nhằm đánh giá hoạt động của ban điều hành và các phòng ban trực thuộc, bảo đảm việc tuân thủ quy định và các chuẩn mực đối với doanh nghiệp niêm yết.
Những yếu tố này không thể được xây dựng trong ngày một ngày hai mà đòi hỏi cả một quá trình. Chính vì vậy, tôi nhận thấy nhiều doanh nghiệp dù có tiềm năng nhưng đội ngũ kiểm soát vẫn chưa đủ sắc sảo để quản lý và kiểm soát toàn diện các rủi ro.
Nếu ngay từ đầu, doanh nghiệp đã vận hành với sự hỗ trợ của các đơn vị kiểm toán độc lập, uy tín, thì theo tôi, quá trình chuẩn bị cho niêm yết có thể chỉ mất khoảng 2 năm. Ngược lại, nếu doanh nghiệp chỉ tập trung vào hoạt động kinh doanh mà xem nhẹ việc xây dựng các bộ phận kiểm soát chéo, thì thời gian chuẩn bị có thể kéo dài tới 3 năm để hoàn thiện toàn bộ hệ thống quản trị theo chuẩn mực của một doanh nghiệp niêm yết.
Định giá luôn là bài toán nhạy cảm: nếu quá cao sẽ khó thu hút nhà đầu tư và dễ hụt hơi sau niêm yết, còn quá thấp lại ảnh hưởng quyền lợi cổ đông hiện hữu. Ông cho rằng doanh nghiệp cần tiếp cận vấn đề định giá như thế nào để vừa tạo sức hút, vừa đảm bảo tính bền vững cho thương vụ?
Có hai yếu tố mà chúng tôi thường xem xét. Thứ nhất là giá trị doanh nghiệp, hay giá trị sổ sách. Thứ hai là giá trị thương hiệu của doanh nghiệp trong lĩnh vực mà họ đang hoạt động, đặt trong mối tương quan so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành.
Có thể hiểu đây là sự kết hợp giữa giá trị hữu hình và giá trị vô hình. Trong đó, giá trị vô hình là yếu tố rất khó định giá, trong khi giá trị sổ sách có thể được nhìn thấy và đánh giá khá rõ ràng thông qua báo cáo tài chính. Tuy nhiên, chúng tôi thường khuyến nghị doanh nghiệp lựa chọn mức giá hợp lý, trong đó giá trị vô hình cần được cân nhắc thận trọng. Một doanh nghiệp mới hoạt động trong thời gian ngắn thì khó có thể đặt mức định giá cao. Ngược lại, với những doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm trong ngành, có bề dày kinh nghiệm, hệ thống khách hàng và uy tín thị trường, dù chưa niêm yết, thì giá trị vô hình là rất lớn.
Đối với những doanh nghiệp hoạt động tốt trong khoảng 3 - 4 năm, thậm chí 5 - 6 năm, có lợi nhuận khả quan nhưng thời gian hoạt động vẫn còn tương đối ngắn, vấn đề định giá giá trị vô hình cần được tư vấn kỹ cho ban quản trị và ban điều hành. Mục tiêu là đưa ra mức giá phù hợp, để khi nhà đầu tư tham gia, họ cảm nhận được giá trị đầu tư là hợp lý và có dư địa tăng trưởng trong tương lai.
.png)
Bên cạnh đó, một yếu tố quan trọng khác là đánh giá triển vọng trong trung và dài hạn. Chúng tôi thường xem xét giá trị mà doanh nghiệp có thể mang lại cho nhà đầu tư trong vòng 5 năm tới, bao gồm tốc độ tăng trưởng và mức tăng trưởng kỳ vọng. Đây là yếu tố tạo ra sự cộng hưởng cho mức giá hiện tại của doanh nghiệp. Nếu không thể dự báo được dòng tiền và tốc độ tăng trưởng trong 5 năm tới, việc xác định một mức giá hợp lý là rất khó. Do đó, chúng tôi thường làm việc chặt chẽ với ban quản trị và ban điều hành để đánh giá rõ triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp trong giai đoạn 5–7 năm tới.
Cuối cùng, việc đối chiếu với toàn ngành là không thể thiếu, đặc biệt là so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành đã niêm yết để làm chuẩn tham chiếu. Doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết có thể chấp nhận mức định giá thấp hơn, nhưng không nên mặc định rằng mình phải cao hơn. Nếu muốn định giá cao hơn, doanh nghiệp cần làm rõ lợi thế cạnh tranh của mình ở điểm nào, bởi nhà đầu tư luôn có sự so sánh. Trong nhiều trường hợp, họ có xu hướng lựa chọn doanh nghiệp đã niêm yết, có thanh khoản và mức độ an toàn cao hơn.
Sau khi lên sàn, không ít doanh nghiệp gặp áp lực về kỳ vọng thị trường và hiệu quả giao dịch. Chiến lược “hậu niêm yết” cần ưu tiên những việc gì để duy trì sức hút và xây dựng niềm tin dài hạn với nhà đầu tư?
Có hai vấn đề cốt lõi. Thứ nhất, doanh nghiệp phải luôn tìm kiếm và duy trì tăng trưởng, nếu không giá cổ phiếu về dài hạn sẽ khó tránh khỏi xu hướng đi xuống. Đây là điều tương đối dễ nhận thấy và cũng là nền tảng then chốt. Tăng trưởng ở đây đến từ việc HĐQT và ban điều hành xây dựng các kế hoạch kinh doanh cụ thể, rõ ràng, với quy mô và tốc độ được xác định minh bạch, chẳng hạn mỗi năm tăng trưởng bao nhiêu phần trăm.
Để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp buộc phải mở rộng quy mô hoạt động, thông qua tăng trưởng nội sinh (organic growth) hoặc các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A).
Vấn đề thứ hai, quay trở lại, vẫn là quản trị doanh nghiệp. Một doanh nghiệp có thể kinh doanh tốt, nhưng nếu quản trị không tốt thì sẽ dẫn đến thất thoát hoặc phát sinh các yếu tố tiêu cực, ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp niêm yết. Các khía cạnh gồm quản trị hoạt động, quản trị rủi ro và quản lý mối quan hệ với các bên liên quan, từ cổ đông, đối tác, ngân hàng cho đến các nhà cung cấp.
Theo cách chúng tôi đánh giá, quản trị doanh nghiệp còn thể hiện ở tính chính trực, sự minh bạch và tinh thần trách nhiệm của doanh nghiệp niêm yết trong quá trình vận hành và tương tác với xã hội. Điều này giúp doanh nghiệp bảo đảm tuân thủ đúng các quy định pháp luật, đồng thời tạo dựng niềm tin bền vững với cổ đông, đối tác và các bên liên quan.
Trong vai trò công ty chứng khoán, ACBS đang đồng hành cùng các doanh nghiệp IPO như thế nào?
Chúng tôi luôn có một bộ phận Corporate Finance, tức bộ phận Investment Banking (IB), chuyên tư vấn cho doanh nghiệp. Bộ phận này có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc chuẩn bị hồ sơ, tư vấn thủ tục và các vấn đề liên quan đến quá trình niêm yết. Bên cạnh đó, IB còn tư vấn trực tiếp cho Hội đồng quản trị và Ban điều hành về các cấu trúc quản trị, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến quản trị doanh nghiệp, nhằm giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt các quy định và kiểm soát rủi ro hiệu quả khi niêm yết.
Ngoài ra, chúng tôi cũng hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn hậu niêm yết, bao gồm việc thực hiện các báo cáo theo yêu cầu của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp làm quen với các nghĩa vụ công bố thông tin, chuẩn bị báo cáo đầy đủ, kịp thời và gửi tới cơ quan quản lý đúng thời hạn, tránh các vi phạm không đáng có.
Hiện nay, ACBS đang tư vấn IPO cho một số doanh nghiệp trong lĩnh vực dược, sản xuất thép và bất động sản.
Đối với nhà đầu tư, ACBS tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng công nghệ, nâng cấp hệ thống và phát triển các sản phẩm ứng dụng công nghệ tiên tiến, bao gồm các giải pháp AI, nhằm hỗ trợ nhà đầu tư giao dịch trực tuyến. Thông qua các công cụ này, nhà đầu tư có thể tự tìm hiểu, tra cứu thông tin về kinh tế ngành và các mã chứng khoán mà không nhất thiết phải phụ thuộc vào môi giới. ACBS cũng cung cấp nhiều công cụ phân tích để hỗ trợ quá trình ra quyết định đầu tư.
Bên cạnh đó, chúng tôi tập trung nâng cao tốc độ xử lý giao dịch và tăng cường bảo mật hệ thống. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để đón đầu việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước triển khai cơ chế CCP, cũng như khả năng đưa giao dịch trong ngày vào vận hành trong thời gian tới, dự kiến từ năm 2027. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm hệ thống hạ tầng vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả nhất cho nhà đầu tư.
Ngoài hạ tầng công nghệ, ACBS sẽ tiếp tục đa dạng hóa các sản phẩm đầu tư, bao gồm các sản phẩm trên thị trường sơ cấp, chứng quyền có bảo đảm, ETF, chứng chỉ quỹ và trái phiếu doanh nghiệp. Qua đó, nhà đầu tư có thêm nhiều lựa chọn khi tham gia thị trường tài chính nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng. Chúng tôi kỳ vọng nhà đầu tư không chỉ đạt hiệu quả đầu tư dài hạn, mà khi có nguồn vốn nhàn rỗi, còn có thể linh hoạt tham gia các sản phẩm đầu tư ngắn hạn trong hệ sinh thái của ngân hàng mẹ ACB, qua đó tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn.
Hiện ACBS chưa niêm yết, trong khi nhiều công ty cùng ngành đã lên sàn và huy động nguồn vốn lớn. Trong thời gian tới, ACBS có kế hoạch IPO hay không? Nếu có, công tác chuẩn bị đến đâu rồi?
Theo chủ trương của Hội đồng quản trị và Ban điều hành ACB, ACBS cũng đang tính tới phương án IPO. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể vẫn đang được cân nhắc kỹ lưỡng để lựa chọn cho phù hợp. Sự phù hợp ở đây được hiểu là ACBS cần tiếp tục hoàn thiện và nâng cao các chuẩn mực về quản trị doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm các sản phẩm đưa ra thị trường có chất lượng cao, đáp ứng được nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư.
Đây là yếu tố mang tính then chốt cho một thương vụ IPO, bởi mục tiêu không chỉ là IPO thành công, mà còn là thuyết phục được nhà đầu tư. Câu hỏi mà nhà đầu tư luôn đặt ra là ACBS có những điểm mạnh gì, khác biệt ra sao so với các công ty chứng khoán đã niêm yết trên thị trường. Do đó, chúng tôi luôn tự đặt ra những câu hỏi này để rà soát lại nội lực của mình: ACBS có gì nổi trội, có lợi thế gì đủ hấp dẫn để nhà đầu tư thực sự quan tâm tới câu chuyện IPO. Trên cơ sở đó, ACBS hướng tới việc thực hiện IPO khi đạt được những giá trị ở mức cao nhất, có thể vào giai đoạn 2027 - 2028.
Năm 2026, ACBS đặt ra những mục tiêu trọng tâm gì?
Về tăng trưởng, mục tiêu lợi nhuận của ACBS được đặt ra ở mức tăng trưởng tối thiểu khoảng 30% - 40%.
Đối với trách nhiệm xã hội, ACBS định hướng phát triển song hành cùng chiến lược ESG của ngân hàng mẹ ACB – đơn vị đã đi đầu trong việc triển khai các chương trình ESG. Theo đó, ACBS đang tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động liên quan đến bảo vệ môi trường, gắn kết cộng đồng và triển khai nhiều chương trình thiện nguyện, hỗ trợ học sinh tại các địa phương còn khó khăn.
Trong thời gian gần đây, ACBS đã tổ chức các chương trình từ thiện nhằm hỗ trợ người dân tại Phú Yên, khu vực từng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi đợt lũ lớn vào các tháng 10–11 năm trước. Cách đây khoảng hai tuần, ACBS tiếp tục triển khai hoạt động hỗ trợ bà con địa phương, góp phần giúp người dân có một cái Tết ấm áp hơn. Đây cũng là một trong những trọng tâm mà ACBS sẽ kiên trì theo đuổi, đồng thời đồng hành cùng cộng đồng trong quá trình phát triển lâu dài.
Xin cảm ơn ông về những chia sẻ!
