Chi ngân sách hỗ trợ lắp điện mặt trời mái nhà: Coi chừng dàn trải

Hỗ trợ ngân sách phát triển điện mặt trời mái nhà

Để bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030, Bộ Công Thương vừa đề xuất đẩy nhanh phát triển điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu tại công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình.

Theo Bộ Công Thương, đến nay mới có Bắc Ninh và Lai Châu ban hành chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu.

Tại Bắc Ninh, hộ gia đình được hỗ trợ 1 triệu đồng cho mỗi kWp công suất lắp đặt, nhưng không quá 3 triệu đồng. Nếu đầu tư thêm hệ thống lưu trữ, hộ dân được hỗ trợ tối đa 3 triệu đồng, nâng tổng mức hỗ trợ lên 6 triệu đồng/hộ.

Trong khi đó, Lai Châu hỗ trợ tối đa 50 triệu đồng/hộ để lắp hệ thống điện mặt trời và thiết bị đi kèm. Chính sách này chủ yếu dành cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo, cận nghèo hoặc người dân sinh sống tại khu vực chưa có điện lưới.

Nhiều địa phương khác như Hà Nội, Quảng Trị, Đà Nẵng, Hưng Yên... cũng đang nghiên cứu chính sách sử dụng ngân sách để hỗ trợ hộ dân lắp điện mặt trời mái nhà.

Để mở rộng mô hình, Bộ Công Thương kiến nghị Bộ Tài chính ưu tiên phân bổ, phê duyệt dự toán ngân sách nhà nước, đồng thời cho phép kinh phí lắp đặt điện mặt trời được bố trí từ nguồn chi đầu tư công hoặc chi thường xuyên của cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp.

Các địa phương được đề nghị xây dựng phương án lắp đặt điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu tại công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình, hoàn thành trong năm 2026.

Trước mắt, Bộ Công Thương đề nghị sử dụng ngân sách nhà nước để lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại bệnh viện, trường học và công sở do Nhà nước quản lý, với tổng công suất khoảng 2.800 MW, hoàn thành trước tháng 6/2027.

Đúng chủ trương nhưng có thể chưa trúng đối tượng?

Trao đổi với PV Tiền Phong, chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cho rằng, hỗ trợ trực tiếp một phần chi phí có thể khuyến khích người dân đầu tư điện mặt trời mái nhà, nhưng mức hỗ trợ khoảng 3-6 triệu đồng chỉ chiếm vài phần trăm tổng vốn của một hệ thống. Vì vậy, chính sách này khó trở thành yếu tố quyết định, dù có thể giúp một số hộ đang ở sát ngưỡng hiệu quả mạnh dạn đầu tư.

Theo ông Đình, hiệu quả của điện mặt trời mái nhà trước hết phụ thuộc vào điều kiện bức xạ và số giờ nắng tại từng khu vực. Thực tế, ngay giữa các địa bàn gần nhau, mức độ phát triển điện mặt trời cũng có thể khác biệt do điều kiện tự nhiên không giống nhau. Những hộ sử dụng nhiều điện, nhất là vào ban ngày, sẽ có khả năng thu hồi vốn tốt hơn. Trong khi đó, nhóm thực sự cần hỗ trợ tài chính lại có thể tiêu thụ ít điện, khiến hiệu quả đầu tư không cao.

“Khoản hỗ trợ vài triệu đồng có tác dụng nhất định, nhưng chưa chắc đủ sức khiến người dân quyết định đầu tư. Nếu triển khai bằng ngân sách, còn phải tính đến thủ tục xét duyệt, kiểm tra và giám sát, tránh hỗ trợ dàn trải nhưng hiệu quả thực tế không tương xứng”, ông Đình nói.

Một chuyên gia của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, hỗ trợ tài chính cho hộ dân lắp đặt điện mặt trời mái nhà là đúng về chủ trương nhưng cần xem xét kỹ chính sách có thực sự tạo ra quyết định đầu tư hay không.

Theo vị chuyên gia, với mặt bằng giá điện hiện nay, hộ sử dụng khoảng 600 kWh/tháng trở lên, tương đương hóa đơn tiền điện khoảng 2 triệu đồng mới bắt đầu hiệu quả khi đầu tư điện mặt trời mái nhà. Nếu áp dụng dàn trải, ngân sách bỏ ra có thể rất lớn nhưng số hộ quyết định đầu tư nhờ chính sách chưa chắc tương xứng.

Vì vậy, thay vì chỉ hỗ trợ một khoản tiền giống nhau cho mọi hộ, chính sách cần hướng đúng đối tượng và tạo ra bài toán kinh tế đủ hấp dẫn.

"Nghị định 243 hiện mở rộng cơ chế, cho phép lượng điện dư được bán lên lưới với tỷ lệ nhất định nhưng điều người dân quan tâm là giá mua điện dư bao nhiêu. Mức giá mua điện mặt trời mái nhà khoảng 800 đồng/kWh như trước đây là quá thấp để tạo động lực. Khi nhìn thấy rõ khả năng hoàn vốn, họ mới sẵn sàng bỏ tiền đầu tư", vị chuyên gia cho hay.

Đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đề xuất cần xây dựng một chương trình quốc gia về điện mặt trời mái nhà, trong đó ban hành bộ tiêu chuẩn thống nhất trên toàn quốc, từ kết cấu công trình, phòng cháy, chữa cháy đến đấu nối và vận hành; công khai nơi còn dư địa tiếp nhận, nơi đã gần đầy tải... trong từng giai đoạn để người dân, doanh nghiệp chủ động, yên tâm đầu tư.