Chính thức khởi công dự án nhà máy lọc dầu công suất 700.000 thùng/ngày, vốn đầu tư hơn 415.000 tỷ đồng, kỳ vọng kéo GDP một quốc gia tăng 12%
Ngoài cung cấp xăng, dầu diesel và các sản phẩm khác cho thị trường khu vực, nhà máy còn hướng tới xuất khẩu nhiên liệu hàng không sang Anh và Liên minh châu Âu.
Tỷ phú Nigeria Aliko Dangote, người giàu nhất châu Phi, cùng Tổng thống Kenya William Ruto ngày 30/9 đã thực hiện nghi thức khởi công dự án nhà máy lọc dầu tại cảng Lamu, miền Bắc Kenya, với tổng vốn đầu tư 16 tỷ USD, tương đương khoảng 415.392 tỷ đồng. Đây được xem là khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất từ trước đến nay tại Kenya.
Nhà máy dự kiến hoàn thành vào năm 2030, với công suất khoảng 700.000 thùng/ngày.
Đây được xem là bước đi nhằm tái hiện mô hình nhà máy lọc dầu khổng lồ của tập đoàn Dangote tại Nigeria, trong bối cảnh Kenya, Uganda và một số quốc gia Đông Phi đang thúc đẩy kế hoạch khai thác dầu thô.
Dangote đã đề nghị các chính phủ trong khu vực nắm tổng cộng 30% cổ phần của nhà máy. Cổ phiếu của dự án sau đó cũng dự kiến được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Nairobi.
Engineers India Limited đã được trao hợp đồng kỹ thuật dự án trị giá 450 triệu USD, còn Honeywell Technologies của Mỹ sẽ cung cấp dịch vụ kỹ thuật, công nghệ, giấy phép và thiết bị cho nhà máy.
Theo Tổng thống Ruto, đây sẽ là khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất từ trước đến nay tại Kenya. Ông cho rằng dự án có thể làm GDP hằng năm của nước này tăng thêm 12%, đồng thời đóng vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng, công nghiệp hóa và liên kết kinh tế khu vực.
Tham vọng thay thế nhiên liệu nhập khẩu
Dangote cho biết mục tiêu của dự án là giúp khu vực trải dài từ Ethiopia tới Mozambique tiến gần hơn tới khả năng tự chủ năng lượng, thay thế một phần lớn các sản phẩm dầu mỏ tinh chế hiện phải nhập khẩu.
David Ndii, cố vấn kinh tế trưởng của Tổng thống Kenya, ước tính nhu cầu các sản phẩm dầu mỏ tại khu vực hiện vào khoảng 20 triệu đến 30 triệu tấn/năm.
Một nhà tài chính tham gia các dự án lọc dầu tại châu Phi cho rằng để đáp ứng lượng tiêu thụ này, khu vực cần tổng công suất lọc dầu hơn 1 triệu thùng/ngày.
Nhu cầu tự chủ nguồn cung trở nên cấp thiết hơn khi Đông Phi chịu tác động mạnh từ giá nhiên liệu tăng do chiến sự liên quan Iran. Giá bán lẻ nhiên liệu tăng cao đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình tại một số nước, trong đó có Kenya.
Ngoài cung cấp xăng, dầu diesel và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường khu vực, Dangote cho biết nhà máy tại Lamu còn hướng tới xuất khẩu nhiên liệu máy bay sang châu Âu và Anh.
Dự án cũng được kỳ vọng thúc đẩy nhiều ngành công nghiệp liên quan như hóa dầu, dầu gốc và nhựa đường, đồng thời tạo hơn 50.000 việc làm.
Một nhà máy điện công suất 1.000 MW sẽ được xây dựng trong tổ hợp để cung cấp điện cho cơ sở lọc dầu. Phần điện dư dự kiến được bán cho các khách hàng bên ngoài.
Vị trí của dự án cũng mang ý nghĩa chiến lược. Cảng Lamu, nằm trên bờ biển phía bắc Kenya và bắt đầu tiếp nhận tàu hàng từ năm 2021, là trung tâm trong kế hoạch xây dựng hành lang giao thông mới kết nối miền bắc rộng lớn của Kenya cùng các nước láng giềng với biển.
Chính phủ Kenya kỳ vọng nhà máy lọc dầu sẽ tạo thêm động lực cho hành lang kinh tế này.
Tại lễ khởi công, hàng loạt máy xúc, máy san, xe lu và cần cẩu đã được tập kết tại công trường. Evans Hundo, một cư dân địa phương được đào tạo vận hành máy móc, cho biết sự xuất hiện của các thiết bị xây dựng khiến ông kỳ vọng có cơ hội chuyển từ những công việc phổ thông sang nghề vận hành máy.
Bài toán nguồn dầu thô và tranh chấp môi trường
Dù có quy mô lớn, giới phân tích cho rằng chưa thể chắc chắn nhà máy tại Kenya sẽ lặp lại thành công của mô hình Dangote tại Nigeria, dự án từng góp phần đưa Nigeria từ một nước nhập khẩu nhiên liệu lớn trở thành quốc gia ngày càng tăng xuất khẩu sản phẩm lọc dầu.
Một trong những vấn đề lớn nhất là nguồn cung dầu thô. Kenya hiện chưa có sản lượng dầu thương mại đáng kể, trong khi cơ sở hạ tầng năng lượng của Đông Phi vẫn còn nhiều hạn chế.
Bên cạnh đó, dự án đang vấp phải phản đối từ các nhà hoạt động môi trường và một bộ phận cư dân địa phương. Những người phản đối lo ngại hoạt động công nghiệp quy mô lớn có thể ảnh hưởng tới khu phố cổ Lamu, Di sản Thế giới được UNESCO công nhận, cũng như hệ sinh thái biển nhạy cảm trong khu vực.
Tòa án Cấp cao Kenya đã yêu cầu giữ nguyên hiện trạng một phần khu đất liên quan tới dự án trong thời gian chờ xét xử vụ kiện do người dân địa phương khởi xướng.
Dangote cho rằng một phần sự phản đối xuất phát từ các doanh nghiệp kinh doanh nhiên liệu có mô hình lợi nhuận có thể bị ảnh hưởng khi nhà máy đi vào hoạt động. Ông khẳng định tập đoàn sẽ tiếp tục theo đuổi dự án bất chấp các vụ kiện.
