Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam: Tôi đến tận chợ Ninh Hiệp, chứng kiến 200 hộ kinh doanh đang ‘mắc kẹt’ vì hàng tồn không hóa đơn

Hàng tồn tiểu ngạch gần như không có hóa đơn

Tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì” tổ chức ngày 15/1, nhiều câu hỏi “nóng” từ khán giả đã cho thấy những vướng mắc thực tế khi hộ kinh doanh chuyển sang thực hiện thuế theo phương pháp kê khai.

Tại hội thảo, một hộ kinh doanh nêu thực tế đang tồn kho hàng nghìn mặt hàng, số lượng lớn, được mua trước đây chủ yếu thông qua hình thức chuyển khoản. Khán giả đặt câu hỏi: Liệu các chứng từ chuyển khoản ngân hàng có được coi là chứng từ hợp lệ đầu vào hay không, nhất là khi cơ quan quản lý thị trường hoặc cơ quan thuế kiểm tra.

Trả lời vấn đề này, bà Nguyễn Thị Cúc – Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nhấn mạnh, chứng từ chuyển khoản chỉ phản ánh việc thanh toán, chưa đủ để được coi là chi phí đầu vào hợp lệ.

“Muốn được tính là chi phí được trừ thì phải có bộ hồ sơ đầy đủ, gồm chứng từ mua hàng như hóa đơn, bảng kê hoặc chứng từ kế toán thể hiện việc mua hàng, kèm theo chứng từ thanh toán chuyển khoản,” bà Cúc nói.

Theo bà, chỉ khi các yếu tố này đi cùng nhau thì cơ quan thuế mới có căn cứ xác định chi phí hợp lệ.

Đáng chú ý, bà Nguyễn Thị Cúc đã dẫn lại một chuyến khảo sát thực tế tại chợ Ninh Hiệp (Gia Lâm, Hà Nội) – nơi được coi là “điểm nóng” của hoạt động buôn bán hàng hóa nhập tiểu ngạch.

“Ngày 4/1 vừa rồi, tôi trực tiếp xuống chợ Ninh Hiệp, gặp khoảng 200 hộ bà con ở đó. Vấn đề nổi lên là hầu hết hàng tồn kho mua theo đường tiểu ngạch từ biên giới Trung Quốc gần như không có hóa đơn đầu vào,” bà Cúc cho biết.

Theo bà, các hộ kinh doanh tại đây chỉ có chứng từ nộp ở khâu tiểu ngạch, còn khi hàng đã vào nội địa thì không còn bất kỳ chứng từ hợp pháp nào để làm căn cứ hạch toán. Điều này khiến hàng hóa không phải là hàng cấm, không phải buôn lậu, nhưng lại mắc kẹt về mặt thuế khi chuyển sang phương pháp kê khai.

Bà Nguyễn Thị Cúc phân tích, với những hộ có doanh thu đến 3 tỷ đồng/năm, pháp luật cho phép lựa chọn nộp thuế theo phương pháp trên doanh thu. Khi đó, hộ kinh doanh không cần chứng minh chi phí đầu vào, chỉ cần nộp 1,5% trên doanh thu (bao gồm thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân), cơ quan thuế cũng không truy phạt về tồn kho nếu không vi phạm hàng cấm.

Tuy nhiên, với các hộ có doanh thu 5 – 7 – 10 tỷ đồng/năm, việc nộp thuế theo phương pháp doanh thu trừ chi phí là bắt buộc. Khi đó, câu hỏi lớn nhất lại quay về lấy chi phí nào làm căn cứ nếu không có hóa đơn đầu vào?

Kiến nghị cho phép kiểm kê tồn kho thay thế hóa đơn

Từ thực tế tại chợ Ninh Hiệp, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết, Hội đã nhiều lần kiến nghị cơ quan thuế cần có cơ chế chuyển tiếp hợp lý.

“Chúng tôi đề nghị cho phép các hộ kinh doanh được kiểm kê toàn bộ hàng tồn kho, phân loại rõ cái gì có chứng từ, cái gì không có, lập biên bản kiểm kê, ghi rõ số lượng, đơn giá và để hộ kinh doanh ký cam kết, chịu trách nhiệm trước pháp luật,” bà Cúc nêu rõ.

Theo bà, nếu buộc các hộ phải xuất hóa đơn một lần nữa để hợp thức hóa chi phí thì họ sẽ phải nộp thêm 1,5% thuế, tạo gánh nặng rất lớn và không thực sự khả thi. Do đó, bảng kê kiểm kê tồn kho được đề xuất coi như bảng kê mua hàng đặc thù, làm căn cứ xác định giá vốn được trừ khi tính thuế.

Phân biệt rõ cho thuê tài sản và hoạt động lưu trú để tránh nộp sai thuế

Bên cạnh vấn đề hàng tồn kho, hội thảo cũng ghi nhận nhiều câu hỏi liên quan đến kinh doanh lưu trú, đặc biệt là trường hợp hộ kinh doanh cho thuê phòng nhưng giao cho đơn vị khác hoặc cá nhân khác quản lý, bán phòng trên các sàn thương mại điện tử.

Bà Nguyễn Thị Cúc lưu ý, cho thuê tài sản chịu thuế 5% VAT và 5% thuế TNCN, trong khi hoạt động lưu trú lại không áp dụng mức thuế này. Theo Quyết định số 36/2025 của Thủ tướng Chính phủ, dịch vụ lưu trú ngắn ngày được áp dụng mức thuế thấp hơn, trong đó thuế thu nhập cá nhân chỉ còn 2%.

Ngoài ra, trong trường hợp cho doanh nghiệp hoặc hợp tác xã thuê, hộ kinh doanh có thể ủy quyền cho tổ chức nộp thuế thay, giúp tránh tình trạng đánh thuế trùng.