Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới đến 20 triệu đồng là vô lý, thị trường còn biến động mạnh năm 2026
Theo Chuyên gia Nguyễn Minh Phong, năm 2026, thị trường vàng trong nước và quốc tế sẽ ghi nhận tiếp tục đan xen các nhịp điều chỉnh tăng giảm biến động khó lường, nghiêng về khả năng tăng nhẹ hoặc neo giữ giá cao.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng những biến động mạnh của thị trường vàng thời gian qua không phải hiện tượng bất thường, mà là hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố trong và ngoài nước.
Từ mức đỉnh lịch sử hơn 191 triệu đồng mỗi lượng rồi nhanh chóng giảm 25 triệu đồng chỉ sau vài ngày, giá vàng đã phản ánh rõ tính chu kỳ của một thị trường tăng nóng, đồng thời bộc lộ những điểm nghẽn về nguồn cung, cơ chế quản lý và tâm lý đầu cơ.
Trong cuộc trao đổi với phóng viên, chuyên gia đã phân tích nguyên nhân khiến giá vàng dao động mạnh, đánh giá tác động của Nghị định 232, khả năng vận hành Sàn giao dịch vàng quốc gia, xu hướng mua vàng của các ngân hàng trung ương, cũng như đưa ra khuyến nghị chiến lược cho nhà đầu tư cá nhân trong năm 2026.
Trong khoảng thời gian đầu năm 2026, giá vàng trong nước có thời điểm tăng mạnh và đạt đỉnh lịch sử trên 191 triệu đồng/lượng, sau đó giảm xuống còn 166 triệu đồng/lượng, tức giảm 25 triệu đồng/lượng chỉ sau vài ngày. Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến giá vàng có mức biến động mạnh như vậy?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Thứ nhất, đây là yếu tố điều tiết tự nhiên của thị trường: Giá càng tăng cao thì sẽ giảm càng mạnh. Trong năm 2025, giá vàng đã tăng khoảng 60%, có thời điểm trên 70%. Thậm chí trong tháng vừa rồi, trước khi sụt giảm, giá vàng đã tăng tới 30%. Vì vậy, khi giá giảm hơn 10% là diễn biến bình thường. Giá sụt mạnh vì trước đó đã tăng quá mạnh.
Thứ hai, việc giá vàng giảm liên quan đến tuyên bố của Tổng thống Donald Trump đề cử Kevin Warsh làm Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed), người mà Tổng thống Mỹ kỳ vọng ủng hộ chính sách tiền tệ của mình. Qua đó, tháo gỡ ngòi nổ cuộc chiến pháp lý phức tạp giữa Tổng thống và Fed, cũng như giúp chính sách tiền tệ của Mỹ trở nên dễ đoán định hơn.
Thứ ba, nguyên nhân của việc giá vàng giảm đến từ hoạt động bán tháo của một số nhà đầu tư lớn, trong đó có trường hợp bán tới 6 tấn vàng, tạo ra áp lực bán mạnh trên thị trường.
Thứ tư, giá vàng giảm còn gắn với khả năng các cuộc thương lượng hòa bình giữa Nga, Ukraine và khu vực Trung Đông có dấu hiệu dịu lại. Dù còn những tuyên bố cứng rắn, nhưng nhìn chung tiến trình đang hướng tới hồi kết. Điều này làm giảm bớt lo ngại và khiến thị trường quốc tế ổn định hơn.
Tuy nhiên, sau khi giảm, giá vàng vẫn tăng trở lại do những lo ngại chưa chấm dứt. Ví dụ như những lo âu liên quan đến niềm tin của thế giới vào Mỹ, kể cả NATO, EU và các quốc gia khác, đặc biệt là những nước bị Mỹ cấm vận.
Bên cạnh đó là xu hướng phi đô la hóa. Việc áp đặt cấm vận và tách Nga khỏi hệ thống tài chính quốc tế khiến nhiều quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc thận trọng hơn. Họ tìm cách giảm phụ thuộc vào USD, tăng dự trữ vàng và sử dụng các kênh thanh toán khác.
Cuối cùng là yếu tố trong nước. Việc chậm thực hiện Nghị định 232 về quản lý vàng, bao gồm yêu cầu tự do hóa thị trường, xây dựng sàn vàng, cho phép sản xuất kinh doanh nhiều hơn… khiến thị trường thiếu linh hoạt. Nếu các giải pháp này được triển khai tốt, giá vàng trong nước sẽ không biến động mạnh và không chênh lệch lớn so với giá quốc tế.
Trước diễn biến vừa qua, người dân đã đổ xô đi mua vàng, nhiều doanh nghiệp kinh doanh vàng phải giới hạn số lượng mua hoặc ngừng bán vì quá tải. Theo ông, tình trạng này có vô tình làm gia tăng tâm lý lo sợ khan hiếm và khiến giá vàng biến động mạnh hơn không?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Trước hết, tình trạng khan hiếm nguồn cung vàng có nguyên nhân khách quan. Nhà nước đang thực hiện cơ chế độc quyền nhập khẩu vàng, nhưng không muốn sử dụng nhiều ngoại tệ để nhập khẩu vì lo ngại làm hao hụt dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, điều này có thể gây ra hệ quả thiếu hụt nguồn cung vàng, trong khi sản xuất trong nước còn hạn chế.
Nguyên nhân thứ hai là do tâm lý đám đông. Khi giá vàng tăng cao, đặc biệt trong bối cảnh chênh lệch giá trong nước và quốc tế lớn, nhiều người tham gia với mục đích lướt sóng thay vì tích trữ dài hạn. Một số trường hợp lướt sóng thành công đã tạo hiệu ứng lan truyền, kích thích người khác mua theo. Nhu cầu tăng nhanh khiến người bán điều chỉnh giá lên theo quan hệ cung cầu, đẩy giá tăng mạnh hơn.
Ngoài ra, do nguồn cung chưa chủ động, các doanh nghiệp kinh doanh vàng buộc phải giãn rộng chênh lệch giữa giá mua vào và bán ra. Việc nới biên độ này vừa phản ánh rủi ro nguồn hàng, vừa nhằm bảo đảm an toàn cho doanh nghiệp. Điều đó tiếp tục làm mức chênh lệch giá trên thị trường tăng cao.
Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, sẽ xóa bỏ cơ chế độc quyền của Nhà nước trong sản xuất vàng miếng. Thay vào đó, các doanh nghiệp, ngân hàng đủ điều kiện sẽ được cấp phép để triển khai hoạt động này. Chính sách này có giúp giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn cung trong những đợt “sốt vàng” hay không? Nghị định này có đủ điều kiện giúp giá vàng trong nước bám sát hơn với giá thế giới không?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Nếu chính sách này được thực hiện tốt, chắc chắn sẽ góp phần giảm tình trạng khan hiếm nguồn cung vàng. Việc mở rộng cho doanh nghiệp và ngân hàng đủ điều kiện tham gia sản xuất vàng miếng sẽ giúp đa dạng hóa nguồn cung, thay vì chỉ phụ thuộc vào cơ chế độc quyền như trước đây.
Tuy nhiên, trên thực tế, Nghị định 232 hầu như chưa được triển khai. Đây là một trong những nguyên nhân khiến cả yếu tố tâm lý lẫn yếu tố khách quan cùng tác động, làm giá vàng tăng mạnh, đặc biệt là nới rộng khoảng cách giữa giá trong nước và giá thế giới.
Hiện nay, nếu quy đổi theo giá quốc tế, vàng chỉ ở mức khoảng 150 triệu đồng/lượng. Mức giá trong nước cao hơn đáng kể cho thấy sự lệch pha rõ rệt. Nguyên nhân nằm ở việc chưa đa dạng hóa nguồn cung, chưa mở rộng số lượng đơn vị cung cấp, chưa tự do hóa thị trường và chưa triển khai sàn vàng.
Khi các yếu tố khan hiếm nguồn cung, tâm lý đám đông, đầu cơ và lướt sóng cùng xuất hiện, chúng tạo thành một chuỗi tác động tổng hợp, đẩy giá vàng tăng và làm thị trường căng thẳng hơn.
Chính phủ đã yêu cầu Ngân hàng Nhà nước nhanh chóng nghiên cứu việc thành lập Sàn giao dịch vàng quốc gia và đưa vào vận hành. Theo ông, Sàn giao dịch vàng có thể giải quyết ngay những vấn đề cấp bách nào nếu được đưa vào vận hành sớm?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Để sàn giao dịch vàng phát huy hiệu quả, Nghị định phải được triển khai đầy đủ. Điều kiện quan trọng là phải thực sự tự do hóa, cho phép nhập vàng và đưa sàn vào vận hành minh bạch. Đáng chú ý, thông tin phải công khai, rõ ràng. Kết quả phụ thuộc trực tiếp vào cách Ngân hàng Nhà nước thực hiện.
Yếu tố thứ hai là công tác quản lý. Nhà nước cần quản lý chặt chẽ để tránh trường hợp vẫn tồn tại tình trạng độc quyền, thao túng giá sau khi cấp phép nhập khẩu vàng. Khi đó sẽ tránh việc các đơn vị được cấp phép liên kết với nhau để nâng giá.
Do đó, trong chuyện này chúng ta chỉ có thể kỳ vọng. Kết quả thực tế phụ thuộc vào năng lực quản lý của Nhà nước và việc triển khai của các đơn vị được cấp phép. Ngoài ra còn phụ thuộc vào khả năng huy động ngoại tệ để nhập vàng. Nhập vàng đòi hỏi lượng ngoại tệ lớn. Ngân hàng Nhà nước khó có thể bán ra nhiều. Nếu không chủ động được nguồn ngoại tệ, sẽ khó tăng nguồn cung vàng.
Tuy nhiên, trước mắt việc nhập vàng có thể chỉ phục vụ sản xuất vàng nữ trang, không phải để sản xuất vàng miếng mang đi bán rộng rãi. Có thể ban đầu sẽ hạn chế như vậy bằng cách áp hạn mức nhập khẩu theo kế hoạch cụ thể. Nếu nhập khẩu ồ ạt, cạnh tranh mua USD với Ngân hàng Nhà nước sẽ gây ra tình trạng USD khan hiếm, áp lực tỷ giá tăng.
Tự do hóa có mặt tích cực là giảm áp lực về mất cân đối cung cầu, nhưng mặt trái là tình trạng khan hiếm ngoại tệ, buôn bán, trốn thuế… Bên cạnh đó, chính sách này còn có thể tạo ra tình trạng người dân mua vàng quá mức, cả xã hội không làm gì ngoài đi buôn vàng. Điều này đồng nghĩa với việc dòng vốn chỉ tập trung vào vàng thay vì sản xuất, kinh doanh, khiến nền kinh tế chịu tác động tiêu cực.
Với lộ trình của Nghị định 232, khó có thể kỳ vọng nhiều trong giai đoạn đầu. Theo quy định, thời kỳ đầu chỉ áp dụng với vàng vật chất. Thời kỳ tiếp theo mới tính đến vàng tài sản số, nhưng còn khá xa.
Thực tế hiện nay không có nhiều vàng vật chất để giao dịch. Phần lớn hoạt động trước đây chủ yếu là mua đi bán lại trên giấy tờ, mang tính lướt sóng. Trong khi đó, cơ chế mới yêu cầu tất toán ngay. Khi chưa tự do hóa nguồn cung, chưa có thêm đơn vị cung cấp ngoài Ngân hàng Nhà nước, thì việc có sàn giao dịch cũng không tạo ra thay đổi lớn về bản chất.
Sàn vàng khi đó chủ yếu là nơi mọi người đến để “hóng với nhau” và nói chuyện qua số liệu, chưa có buôn bán, giao dịch trực tiếp. Ngoài ra, việc mua bán trực tiếp cũng đòi hỏi tốn kém nhiều chi phí, cân đo, vận chuyển… Trong bối cảnh chưa cho phép kinh doanh vàng tài khoản hay vàng ảo, sàn giao dịch chỉ có thể giúp tăng tính minh bạch thông tin, chứ chưa thể tạo thêm nguồn cung vật chất.
Trong vài năm gần đây, nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới liên tục tăng mua vàng và giảm nắm giữ USD. Theo ông, động lực lớn nhất đằng sau xu hướng này là gì?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Diễn biến này được thúc đẩy bởi hai xu hướng chính.
Thứ nhất là lo ngại khả năng đồng USD và hệ thống thanh toán quốc tế bị chính trị hóa. Mỹ đang giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng và chuỗi thanh toán toàn cầu.
Trường hợp của Nga cho thấy rủi ro khi một quốc gia bị loại khỏi hệ thống này. Trung Quốc là nước mua vàng nhiều nhất hiện nay và họ lo ngại có thể rơi vào tình huống tương tự. Vì vậy, họ tăng dự trữ vàng và tìm kiếm các kênh thay thế. Sau đó, nhiều ngân hàng trung ương khác cũng đẩy mạnh mua vàng. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất.
Thứ hai là sự suy giảm niềm tin vào các thể chế và chính sách quốc tế. Ngay cả EU và NATO cũng xuất hiện lo ngại khi ông Donald Trump gây sức ép ở Greenland. Khi khả năng đồng USD bị sử dụng như một công cụ chính trị tăng lên, rủi ro mất giá cũng cao hơn. Trong bối cảnh đó, vàng được xem là tài sản giữ giá trị cuối cùng. USD hiện vẫn là đồng tiền chủ chốt, nhưng mức độ tín nhiệm đã có dấu hiệu suy giảm. Năm ngoái, USD giảm khoảng 10%, góp phần làm gia tăng xu hướng giảm nắm giữ USD.
Ngoài ra, nguy cơ căng thẳng địa chính trị vẫn hiện hữu, như khả năng xung đột giữa Mỹ và Iran hoặc các điểm nóng khác. Trong những tình huống như vậy, vàng thường trở thành tài sản được ưu tiên nắm giữ.
Theo ông, những yếu tố nào sẽ quyết định xu hướng giá vàng trong năm 2026? Giá vàng còn có thể biến động mạnh như hồi đầu năm hay không?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Về tổng thể, năm 2026, thị trường vàng trong nước và quốc tế sẽ ghi nhận tiếp tục đan xen các nhịp điều chỉnh tăng giảm biến động khó lường, nghiêng về khả năng tăng nhẹ hoặc neo giữ giá cao. Vàng hiện vẫn được coi là tài sản trú ẩn an toàn.
Các nhân tố khiến giá vàng tiếp tục neo cao là sự căng thẳng địa chính trị và xu hướng phi đô la hóa, hoạt động mua vào mạnh mẽ của các ngân hàng trung ương, lo ngại về tính độc lập của Fed, nợ công Mỹ gia tăng, bất ổn thương mại và sự giảm sút niềm tin vào sự ổn định và cân bằng trong điều hành của chính quyền Mỹ.
Theo Tập đoàn ngân hàng đầu tư JPMorgan, đà tăng của vàng có thể còn tiếp diễn. Thậm chí, Ngân hàng UBS dự báo giá vàng lên 6.200 USD/ounce cho ba quý đầu năm, sau đó sẽ giảm về khoảng 5.900 USD/ounce vào cuối năm 2026 sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Tuy nhiên, ngoài các yếu tố trên, không còn nhiều dư địa để vàng tiếp tục tăng giá cao như vừa qua; Trong đó, các yếu tố có thể làm giá vàng thế giới giảm nhanh là kỳ vọng Fed sẽ bắt đầu cắt giảm lãi suất trong tháng 6/2026 khi bắt đầu nhiệm kỳ của tân lãnh đạo Cục này; sự phục hồi kinh tế của các nước lớn và đặc biệt là kết quả thương lượng chính sách thuế đối ứng của Mỹ với các nước còn lại trên thế giới. Bởi vậy, UBS cũng không loại trừ kịch bản giá vàng thế giới giảm xuống vùng 4.600 USD/ounce.
Giá vàng trong nước năm 2026 cũng biến động khó lường, cùng chiều với giá vàng thế giới và tùy thuộc vào động thái các chính sách tài chính - tiền tệ, mức lãi suất tiền gửi tiết kiệm và độ nóng thị trường chứng khoán, sự phục hồi thị trường bất động sản và khơi mở các kênh và cơ hội đầu tư sinh lời cao theo tinh thần Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.
Đồng thời, nguồn cung vàng SJC sẽ dần được cải thiện do Ngân hàng Nhà nước tăng nguồn cung ra thị trường qua các kênh ngân hàng thương mại và kết quả xử lý các hành vi tiêu cực trong quản lý vàng miếng SJC, cũng như do niềm tin của người dân vào vàng nhẫn dần khôi phục và củng cố, thay vì sùng bái quá mức và vô lý vào thương hiệu vàng miếng SJC.
Đặc biệt, giãn cách giá vàng trong nước và quốc tế có thể thu hẹp trước chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ về triển khai Nghị định 232 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng; với điểm cốt lõi là bãi bỏ độc quyền Nhà nước trong sản xuất vàng miếng, thắt chặt giao dịch (chuyển khoản nếu từ 20 triệu đồng/ngày), khai trương sàn giao dịch vàng và chuẩn hóa quy định nhập khẩu, kinh doanh vàng nhằm minh bạch hóa thị trường.
Về lâu dài, giá vàng tương lai phụ thuộc vào sự ổn định địa chính trị (nhất là vào xu hướng ổn định ở Trung Đông và kỳ vọng giải quyết xung đột quân sự Nga - Ukraine, sự ổn định chính trị của Trung Quốc…) và sự lành mạnh của hệ thống tài chính, lạm phát và xu hướng lãi suất các ngân hàng TW; vào sự phục hồi vững chắc của nền kinh tế thế giới và trong nước, sự đa dạng sản phẩm và cải thiện niềm tin trên kênh trái phiếu doanh nghiệp nói riêng, thị trường chứng khoán nói chung; sự liên thông thị trường trong nước và quốc tế, cũng như sự minh bạch, cạnh tranh bình đẳng giữa các thương hiệu vàng trong nước…
So sánh với các kênh đầu tư khác như chứng khoán, bất động sản và tiền gửi hiện nay, ông đánh giá vàng có lợi thế gì khiến người dân cân nhắc lựa chọn? Nhà đầu tư nên phân bổ danh mục đầu tư như thế nào để hạn chế rủi ro từ những biến động thị trường?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Lợi thế lớn nhất của vàng là tính linh hoạt. Nhà đầu tư có thể mua bán trong ngày. Khi giá biến động mạnh, chỉ cần một nhịp tăng là có thể chốt lời, nhưng cũng có thể thua lỗ rất nhanh. Khả năng lướt sóng nhanh chóng là một trong những ưu điểm khi đầu tư vàng.
Đồng thời, quy mô đầu tư của vàng cũng linh hoạt hơn các loại tài sản khác. Có một chỉ thì mua một chỉ, có một cây thì mua một cây. Trong khi đó, bất động sản đòi hỏi số vốn lớn. Chứng khoán và nhà đất cũng phát sinh nhiều thủ tục phức tạp, rủi ro và nguy cơ bị lừa đảo. Vì vậy, vàng vẫn là kênh được nhiều người quan tâm, phù hợp với các nhóm nhà đầu tư khác nhau.
Tuy nhiên, với những người vay tiền để lướt sóng, rủi ro rất cao. Đây là nhóm chịu tác động đầu tiên khi giá đảo chiều. Nếu vừa vay vốn với lãi suất tăng, vừa gặp lúc giá vàng giảm mạnh, mức thiệt hại có thể rất lớn.
Mặc dù trong bối cảnh chênh lệch mua - bán quá rộng và nhanh giữa giá trong nước và nước ngoài, việc lướt sóng vàng có thể mang lại lợi nhuận kỳ vọng cho nhà đầu tư, song có rủi ro cao cho người nào rơi vào tình trạng rủi ro"mua đỉnh, bán đáy" do thiếu thông tin, vay nợ lãi cao để đầu cơ vàng.
Về nguyên tắc, nếu đầu tư vàng với mục tiêu tích lũy dài hạn thì có lợi thế tốt nhất vì phù hợp với khả năng tài chính của từng người trong từng thời điểm. Người có ít tiền vẫn có thể tham gia. Trong khi đó, đầu tư nhà đất cần vốn lớn, còn chứng khoán phụ thuộc nhiều vào mức độ tin tưởng vào thị trường và hệ thống chỉ số. Không phải ai cũng sẵn sàng tham gia các kênh này.
Trong năm 2026, khi chính sách quản lý thị trường vàng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, theo ông, người dân và nhà đầu tư cá nhân đang nắm giữ vàng vật chất nên có chiến lược như thế nào để hạn chế rủi ro và bảo toàn tài sản?
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Có một nguyên tắc quan trọng là “không bỏ trứng vào một giỏ”. Do đó, người có nhiều tiền vẫn nên ưu tiên bất động sản, sau đó đến vàng, rồi chứng khoán. Tỷ lệ phân bổ tùy khả năng từng người.
Trong những kênh đầu tư này, vàng được xem là kênh an toàn hơn trong ngắn hạn. Nếu nhìn dài hạn khoảng 10 năm, bất động sản có thể có lợi thế hơn vàng. Nhưng trong chu kỳ khoảng một năm, vàng có thể mang lại hiệu quả tốt hơn. Về dài hạn, các tài sản đều có xu hướng tăng theo thời gian, song tốc độ tăng của bất động sản thường cao hơn.
Trước hết, nhà đầu tư phải cân đối khả năng tài chính và sử dụng vốn tự có. Không nên vay vốn để đầu tư trong bối cảnh lãi suất tăng nhanh và còn nhiều biến động. Nếu dùng vốn vay, rủi ro sẽ rất lớn.
Cơ hội đầu tư hiện nay đi kèm rủi ro cao. Không nên đặt cược vào biến động thị trường để trả nợ. Khi vay vốn, phải tính toán dựa trên năng lực tài chính thực tế của mình. Đồng thời, năng lực quản trị rủi ro phải cao và luôn đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu.
Chiến lược còn phụ thuộc vào sở trường của từng người. Không có một công thức chung cho tất cả. Với những người có thu nhập thấp hơn, ưu tiên an toàn, vẫn có thể chọn mua vàng để tích trữ.
Trong năm nay, có khả năng xuất hiện hai đợt điều chỉnh lớn, gồm giá chung cư và giá vàng. Mức giảm của hai thị trường này có thể tương đương nhau.
Xin cảm ơn chuyên gia!
