Cuộc chiến tại Iran đẩy thị trường năng lượng Châu Á vào cơn hoảng loạn

Bước sang tuần thứ ba, cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran gần như đã làm tê liệt xuất khẩu dầu bằng đường biển từ các nhà sản xuất lớn ở Vùng Vịnh. Giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng, tăng 42% khi xung đột bắt đầu. Tại Mỹ, giá xăng lên gần 4 USD/gallon. Ở Châu Âu, giá khí tự nhiên đã cao hơn 92% so với trước chiến tranh.

Tác động nặng nề nhất của cú sốc năng lượng này đang dồn vào Châu Á. Vùng Vịnh cung cấp 40-80% lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc; đồng thời chiếm gần 1/3 lượng LNG nhập khẩu của Trung Quốc, hơn một nửa của Ấn Độ và tỷ trọng rất lớn ở một số nước Châu Á nhỏ hơn.

Năm 2025, Châu Á hấp thụ 87% lượng dầu thô và 86% lượng LNG đi qua eo biển Hormuz. Nay tuyến vận tải này bị phong tỏa, khiến khu vực đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu nghiêm trọng.

Mức độ căng thẳng thể hiện rõ qua biến động giá các loại dầu. Dầu Oman, thường rẻ hơn Brent vì nặng hơn và nhiều lưu huỳnh hơn, nay lại đắt hơn đáng kể. Nguyên nhân là các nhà máy lọc dầu Châu Á vốn được thiết kế để xử lý dầu từ Oman và Vùng Vịnh đang phải tranh mua nguồn cung còn sót lại.

Nguồn cung từ Vùng Vịnh suy giảm buộc các nhà máy lọc dầu Châu Á phải tìm hàng ở xa hơn. Dù chính quyền Trump đã cho Ấn Độ miễn trừ 30 ngày để nối lại nhập khẩu dầu Nga từ ngày 5/3, lượng dầu Nga dư thừa trên thị trường vẫn không đủ lấp khoảng trống hay hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu.

Trong điều kiện bình thường, dầu WTI của Mỹ chủ yếu chảy sang Châu Âu. Nhưng từ khi chiến sự bùng phát, người mua Châu Á đã chấp nhận trả giá cao hơn người mua Châu Âu, dù WTI không thực sự phù hợp với cấu hình nhà máy của họ. Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc hiện trả 103 USD/thùng cho WTI. Trên thị trường Trung Quốc, hầu như không còn loại dầu nào dưới 100 USD/thùng, ngoại trừ dầu Nga và Iran bị cấm vận; còn dầu Oman đã vượt 110 USD/thùng.

Cước vận chuyển dầu từ Bờ Vịnh Mỹ sang Trung Quốc cũng gần như tăng gấp đôi chỉ trong một tuần, một phần vì khoảng 10% đội tàu chở dầu toàn cầu không thuộc diện bị trừng phạt đang mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư. Dù Trung Quốc có 1,3 tỷ thùng dầu dự trữ, đủ bù một năm mất nguồn cung từ Vùng Vịnh, nước này vẫn yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn tạm dừng xuất khẩu diesel và xăng. Những nước có dự trữ thấp hơn như Ấn Độ, Singapore và Hàn Quốc có thể sẽ phải làm điều tương tự.

Theo Kpler, nhiều nhà máy lọc dầu Châu Á đã cắt giảm sản lượng từ 10% trở lên. Nhà máy MRPL ở Mangalore, chiếm 6% công suất lọc dầu của Ấn Độ, đã đóng 1 trong 3 phân xưởng. Do đây đều là các nhà cung cấp nhiên liệu thành phẩm lớn cho phần còn lại của Châu Á, lo ngại thiếu hụt đang lan rộng. Tại Singapore, biên lợi nhuận lọc dầu đối với diesel, xăng, nhiên liệu hàng không và naphtha đều tăng vọt, cho thấy người mua sẵn sàng trả giá cao để tích trữ.

Thị trường khí đốt còn căng thẳng hơn. Năm ngoái, LNG từ Vùng Vịnh chiếm một nửa lượng nhập khẩu của Ấn Độ, 3/4 của Bangladesh và gần như toàn bộ của Pakistan. Kể từ ngày 27/2, không có tàu LNG nào rời eo biển Hormuz.

Cơ sở xuất khẩu LNG chủ lực của Qatar, vốn chiếm khoảng 17% dòng LNG toàn cầu, cũng đã phải ngừng hoạt động sau một vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Iran. Bộ trưởng Năng lượng Qatar cho biết ngay cả khi chiến tranh chấm dứt ngay, cũng có thể mất từ vài tuần đến vài tháng để khôi phục giao hàng bình thường.

Người mua Châu Á vì vậy đang đẩy mạnh tranh mua LNG. Giá giao LNG sang Châu Á trong tháng 5 và tháng 6 hiện đã cao hơn Châu Âu, cho thấy thị trường tin rằng gián đoạn sẽ kéo dài ít nhất đến mùa hè. Trung Quốc có vùng đệm lớn nhất, với lượng LNG dự trữ đủ cho 19 tuần. Nhưng phần còn lại của khu vực chỉ có thể cầm cự trong vài tuần, nên Bangladesh, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan đang ráo riết tìm hàng trên thị trường giao ngay. Chi phí vận chuyển LNG từ khu vực Đại Tây Dương sang Châu Á hiện đã lên 264.000 USD/ngày, cao gấp 6 lần so với ngày 27/2.

Dù giá LNG giao ngay tại Châu Á cho tháng 5 hiện ở mức 20 USD/mBTU (đơn vị nhiệt Anh), vẫn thấp hơn nhiều so với đỉnh 70 USD/mBTU năm 2022, nhưng nhiều nước nghèo hơn đã không còn đủ sức mua. Các gói thầu LNG của Bangladesh và Ấn Độ tuần trước thậm chí không tìm được người bán. LNG đắt đỏ sẽ buộc các nước này, cùng với Pakistan, phải quay lại các nhiên liệu bẩn hơn và cắt giảm phát điện, sản lượng công nghiệp. Giá LNG theo các hợp đồng dài hạn cũng sẽ tăng mạnh vì gắn với giá dầu toàn cầu, buộc Thái Lan có thể phải giảm lượng mua, còn Hàn Quốc và Đài Loan sẽ phải đối mặt với hóa đơn nhập khẩu rất lớn, hoặc với nguy cơ phân bổ hạn mức tiêu thụ.

Trung Quốc có thể cầm cự thêm một thời gian nhờ dự trữ dồi dào, nhưng phần còn lại của Châu Á nhiều khả năng sẽ chịu hệ quả kinh tế nặng nề.

Theo The Economist