Đầu tư công bùng nổ, nhiều nhà thầu vẫn 'sợ' trúng thầu

Phát biểu tại một sự kiện của ngành xây dựng ngày 30/6, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), cho biết nếu như vài năm trước các doanh nghiệp phải chật vật tìm kiếm dự án thì hiện nay khối lượng công việc đã tăng mạnh nhờ các dự án cao tốc, sân bay, cảng biển và khu công nghiệp được triển khai trên diện rộng. Song, đi cùng cơ hội là những áp lực tài chính rất lớn.

Theo ông Hiệp, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự chênh lệch giữa hệ thống định mức do Nhà nước ban hành và chi phí thực tế mà doanh nghiệp phải bỏ ra. Hiện đơn giá nhân công trong hệ thống định mức chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày, trong khi doanh nghiệp đang phải trả từ 700.000-1 triệu đồng/ngày đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật.

Không chỉ chi phí nhân công, giá vật liệu xây dựng do các địa phương công bố cũng thấp hơn giá thị trường khoảng 15-20%. Khoảng cách này khiến nhiều nhà thầu phải cân nhắc kỹ trước khi tham gia đấu thầu bởi nếu trúng thầu, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ thua lỗ ngay trong quá trình thi công.

Bên cạnh áp lực chi phí, ngành xây dựng còn đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng. Theo thống kê của VACC, lực lượng lao động hiện mới đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu của các dự án đầu tư công. Mỗi năm, ngành cần bổ sung khoảng 400.000-500.000 lao động nhưng tới 75% vẫn là lao động thời vụ, chưa qua đào tạo bài bản.

Trong bối cảnh đó, kế hoạch bố trí khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công trong năm 2026 được đánh giá vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với ngành xây dựng. Nguồn vốn lớn sẽ tập trung vào các công trình hạ tầng trọng điểm, đòi hỏi phải lựa chọn được những nhà thầu có đủ năng lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm để bảo đảm tiến độ cũng như chất lượng dự án.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, thị trường xây dựng hiện vẫn thiếu một hệ thống đánh giá năng lực doanh nghiệp đủ bài bản. Dù ngành xây dựng đóng góp khoảng 8-9% GDP với hơn 10.000 doanh nghiệp đang hoạt động, việc phân loại và xếp hạng năng lực nhà thầu vẫn chưa được thực hiện một cách khoa học.

Ông ví việc này giống như một giải bóng đá chuyên nghiệp nhưng không có bảng xếp hạng rõ ràng, khiến chủ đầu tư và cơ quan quản lý thiếu cơ sở khách quan để lựa chọn nhà thầu phù hợp.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng thị trường cần sớm hình thành một cơ sở dữ liệu đầy đủ, minh bạch và được đánh giá theo các tiêu chí khoa học về năng lực doanh nghiệp.

Theo ông, việc chuẩn hóa hệ thống đánh giá không chỉ giúp chủ đầu tư lựa chọn đúng nhà thầu có năng lực mà còn góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn bài bản trước những biến động của thị trường.