Đề xuất bảo hiểm y tế chi trả sàng lọc ung thư vú, cổ tử cung từ giai đoạn 2028-2030

Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định số 358/QĐ-BYT ngày 3/2/2026 liên quan đến kế hoạch phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035. Trong đó, nội dung được quan tâm nhiều nhất là lộ trình đưa dịch vụ sàng lọc ung thư vú và ung thư cổ tử cung vào danh mục được Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) chi trả.

Đây được xem là bước tiến quan trọng giúp tháo gỡ rào cản chi phí, tạo điều kiện để hàng triệu phụ nữ được tiếp cận tầm soát định kỳ, phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, qua đó góp phần giảm tỷ lệ tử vong.

Hiện nay, ung thư vú và ung thư cổ tử cung đang là hai loại ung thư phổ biến tại Việt Nam, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe phụ nữ. Năm 2022, cả nước ghi nhận hơn 24.500 ca ung thư vú mới, với khoảng 10.000 trường hợp tử vong.

Đáng lưu ý, trên 60% bệnh nhân được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn III-IV, làm giảm hiệu quả điều trị và khiến chi phí đẩy lên cao. Tỷ lệ sống thêm 5 năm chỉ đạt khoảng 74%, thấp hơn so với nhiều nước phát triển.

Đối với ung thư cổ tử cung, dù có thể phòng ngừa và phát hiện sớm nhưng căn bệnh này vẫn cướp đi sinh mệnh của rất nhiều người. Năm 2022 ước tính có hơn 4.600 ca mắc mới và 2.571 ca tử vong. Các số liệu giai đoạn 2020-2024 cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt: số ca mắc mới tăng từ 2.869 trường hợp năm 2020 lên 3.895 trường hợp năm 2024; số ca tử vong cũng tăng tương ứng.

Tình trạng này gây áp lực lớn cho hệ thống y tế và tạo gánh nặng tài chính cho người bệnh. Thông thường, chi phí điều trị dao động từ 368 USD đến 11.400 USD (tương đương hơn 290 triệu đồng), tùy theo giai đoạn và phương pháp điều trị.

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ mắc và tử vong cao là khoảng trống trong hoạt động dự phòng. Hiện chỉ khoảng 28% phụ nữ từ 30-49 tuổi từng được sàng lọc ung thư cổ tử cung ít nhất một lần, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 60% đặt ra cho năm 2025. Tỷ lệ tiêm vaccine HPV ở nhóm 15-29 tuổi năm 2021 cũng chỉ đạt 12%.

Trong kế hoạch giai đoạn 2026-2035, Bộ Y tế xác định bảo đảm nguồn tài chính ổn định là nhiệm vụ trọng tâm. Mục tiêu là từng bước giảm sự phụ thuộc vào các dự án ngắn hạn, chuyển sang cơ chế chi trả lâu dài thông qua Quỹ BHYT.

Theo lộ trình, các dịch vụ sàng lọc ung thư vú và ung thư cổ tử cung sẽ được đưa vào gói quyền lợi BHYT trong giai đoạn 2028-2030. Danh mục chi trả dự kiến bao gồm khám vú lâm sàng, chụp X-quang tuyến vú và các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán; đồng thời tích hợp xét nghiệm HPV, tế bào học trong tầm soát ung thư cổ tử cung. Mục tiêu là giúp phụ nữ ở mọi vùng miền, không phân biệt điều kiện kinh tế, đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ phát hiện sớm.

Những chính sách này kỳ vọng có thể giúp giảm tới 300.000 ca tử vong do ung thư cổ tử cung và mang lại lợi ích cao gấp 8-20 lần chi phí ban đầu.

Hiện nay, trên thế giới có nhiều quốc gia đã áp dụng bảo hiểm y tế chi trả cho sàng lọc ung thư và có hiệu quả rõ rệt. Cụ thể như tại Hàn Quốc thực hiện sàng lọc ung thư cổ tử cung miễn phí 2 năm/lần cho phụ nữ từ 20 tuổi. Trong khi đó, ở Đài Loan (Trung Quốc) áp dụng chu kỳ 3-5 năm/lần cho phụ nữ 30-65 tuổi. Thái Lan đã tích hợp xét nghiệm HPV DNA miễn phí 5 năm/lần vào chương trình bảo hiểm y tế toàn dân.

Ở Úc, chương trình sàng lọc ung thư vú do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí, mời phụ nữ 50-74 tuổi chụp X-quang 2 năm/lần. Nhờ hệ thống dự phòng chủ động và được tài trợ công, tỷ lệ sống sau 5 năm của bệnh nhân ung thư tại nước này vượt 80%.

Bộ Y tế đánh giá, nguồn lực tài chính ổn định từ BHYT toàn dân là yếu tố then chốt để mở rộng độ bao phủ sàng lọc. Khi chi phí khám định kỳ, chụp X-quang và xét nghiệm được đưa vào gói quyền lợi BHYT, rào cản tài chính sẽ được tháo gỡ, bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ và duy trì tính bền vững của chương trình phòng, chống ung thư. Đây cũng là bước đi quan trọng để chuyển trọng tâm từ điều trị khi bệnh đã muộn sang phát hiện và dự phòng sớm, nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe phụ nữ trong dài hạn.