Đề xuất miễn học phí, hỗ trợ BHYT cho gia đình sinh hai con gái: Điều kiện là gì, những địa phương nào được nhận?

Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn chính sách khuyến khích, khen thưởng và hỗ trợ tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất dành nhiều chính sách ưu đãi cho các gia đình sinh hai con một bề là gái nhằm giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Theo dự thảo, các địa phương sẽ được chủ động xây dựng chính sách phù hợp với điều kiện thực tế và mục tiêu dân số của từng địa bàn. Đối tượng được hưởng chính sách là các gia đình sinh hai con gái, nuôi con khỏe mạnh, chăm ngoan và học tập tốt.

Các hình thức hỗ trợ có thể bao gồm miễn, giảm học phí; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh; hỗ trợ sữa học đường; hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế và biểu dương, tôn vinh các gia đình tiêu biểu.

Đặc biệt, trẻ em gái thuộc hộ nghèo, cận nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, bãi ngang, ven biển, hải đảo và khu vực biên giới sẽ được ưu tiên tiếp cận các chính sách này.

Không chỉ hỗ trợ các gia đình, Bộ Y tế cũng đề xuất cơ chế khen thưởng đối với các địa phương thực hiện tốt công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.

Theo đó, các xã có 100% thôn, tổ dân phố đưa nội dung không lựa chọn giới tính thai nhi, không trọng nam hơn nữ vào hương ước, quy ước sẽ được xem xét khen thưởng. Các cơ sở y tế và đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan nếu chấp hành nghiêm quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi, đồng thời tích cực tham gia truyền thông, tập huấn cũng có thể được khen thưởng bằng tiền hoặc hiện vật.

Mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao

Bộ Y tế cho biết nhiều địa phương đã triển khai các mô hình khuyến khích nhằm thay đổi nhận thức về bình đẳng giới và bước đầu mang lại kết quả tích cực.

Tại Tây Ninh, tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính được đưa vào hương ước, quy ước của cộng đồng. Địa phương đã khen thưởng 240 ấp trong năm 2023 và 208 ấp trong năm 2024 với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng.

Hưng Yên tổ chức biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng tuyên dương các gia đình có con gái thành đạt với mức thưởng 5 triệu đồng mỗi gia đình. Trong khi đó, Khánh Hòa và Sơn La lồng ghép nội dung bình đẳng giới vào các chương trình xây dựng gia đình hạnh phúc và công tác dân số hằng năm.

Tuy nhiên, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn diễn biến chậm. Theo số liệu điều tra dân số, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam tăng từ 110,5 bé trai trên 100 bé gái năm 2009 lên 111,5 năm 2019 và đạt 111,4 vào năm 2024, cao hơn đáng kể so với mức cân bằng tự nhiên khoảng 106 bé trai trên 100 bé gái.

Tình trạng này tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Hồng, nơi nhiều địa phương ghi nhận tỷ số lên tới 118 bé trai trên 100 bé gái. Trong khi đó, phần lớn các tỉnh phía Nam vẫn duy trì mức gần cân bằng, dao động từ 105-108.

Theo dự báo của cơ quan thống kê, nếu xu hướng này tiếp diễn, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và khoảng 1,8 triệu người vào năm 2059. Điều này có nguy cơ kéo theo nhiều hệ lụy xã hội như mất cân đối hôn nhân, gia tăng số nam giới không tìm được bạn đời và ảnh hưởng đến cấu trúc dân số.

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục (Tổng cục Dân số, nay là Cục Dân số), tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn khá phổ biến, trong khi mức sinh của Việt Nam đã giảm xuống còn 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con.

Khi mỗi gia đình chỉ sinh một hoặc hai con, nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi có xu hướng gia tăng. Bên cạnh quan niệm cần có con trai để nối dõi, thờ cúng tổ tiên, việc dễ dàng tiếp cận các kỹ thuật chẩn đoán giới tính trước sinh cũng là nguyên nhân khiến tình trạng mất cân bằng giới tính kéo dài.

Để giải quyết vấn đề này, chuyên gia cho rằng cần đồng thời triển khai các giải pháp về pháp luật, tăng cường giám sát hoạt động y tế và đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi nhận thức của xã hội về giá trị của trẻ em gái.

Bộ Y tế khẳng định việc hỗ trợ các gia đình sinh con gái không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính, mà hướng tới xóa bỏ định kiến trọng nam khinh nữ, nâng cao vị thế của trẻ em gái và đưa tỷ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai trên 100 bé gái vào năm 2030. Đây cũng là một trong những giải pháp nhằm duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với quá trình già hóa dân số.