Di dời hơn 5.000 người để xây thủy điện có hồ chứa lớn gấp 1,1 lần hồ Hòa Bình, mất 20 năm mới hoàn thành

Công trình mất gần 20 năm để hoàn thành

Đập Nurek nằm trên sông Vakhsh, cách thủ đô Dushanbe khoảng 75km. Công trình được xây dựng tại khu vực có địa hình núi cao, giữ vai trò quan trọng trong việc khai thác nguồn nước phục vụ phát điện và sản xuất nông nghiệp của Tajikistan.

Dự án bắt đầu được triển khai vào năm 1961, khi Tajikistan còn là một nước cộng hòa thuộc Liên Xô. Đây là một công trình có quy mô đặc biệt lớn vào thời điểm đó, đòi hỏi nhiều năm thi công và xử lý những vấn đề phức tạp liên quan đến địa hình, địa chất.

Nhà máy bắt đầu phát điện từ năm 1972 với tổ máy đầu tiên. Trong những năm tiếp theo, các tổ máy lần lượt được đưa vào vận hành, đến cuối thập niên 1970 công trình cơ bản hoàn thiện.

Để phục vụ dự án và hình thành hồ chứa, khoảng 5.000 người trong khu vực bị ảnh hưởng phải di dời. Việc xây dựng Nurek vì thế không chỉ tạo ra một công trình năng lượng quy mô lớn mà còn làm thay đổi đáng kể cảnh quan và đời sống tại khu vực này.

Đập cao khoảng 300m, hồ chứa hơn 10 tỷ m3 nước

Điểm nổi bật nhất của đập Nurek là thân đập cao khoảng 300m. Khi hoàn thành, đây từng là đập cao nhất thế giới và trở thành một trong những công trình tiêu biểu của ngành xây dựng thủy điện thời kỳ Liên Xô.

Phía sau đập là hồ chứa Nurek với dung tích khoảng 10,5 tỷ m3 nước. Hồ trải dài hơn 70km giữa địa hình núi non, tạo nên một vùng nước rộng lớn trên dòng sông Vakhsh.

Dung tích này lớn hơn hồ chứa của thủy điện Hòa Bình ở Việt Nam, vốn khoảng 9,45 tỷ m3 nước. Nếu so sánh về lượng nước có thể tích trữ, hồ Nurek lớn hơn 1,1 lần hồ Hòa Bình.

Tuy nhiên, hồ chứa không chỉ có nhiệm vụ cung cấp nước cho nhà máy. Nguồn nước được tích trữ còn được điều tiết để phục vụ tưới tiêu, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp tại các khu vực hạ lưu.

Đây là điểm khiến Nurek có ý nghĩa đặc biệt đối với Tajikistan, quốc gia sở hữu địa hình phần lớn là núi cao và phụ thuộc đáng kể vào nguồn nước từ các hệ thống sông bắt nguồn từ vùng núi.

9 tổ máy, công suất 3.000 MW

Nhà máy thủy điện Nurek hiện có 9 tổ máy, tổng công suất lắp đặt khoảng 3.000 MW. Trong nhiều năm, công trình là một trong những nguồn cung điện chủ lực của Tajikistan.

Thủy điện chiếm vị trí quan trọng trong cơ cấu năng lượng của quốc gia Trung Á này. Vì vậy, sản lượng từ Nurek có vai trò lớn đối với sinh hoạt, sản xuất và hoạt động kinh tế.

Vào những thời điểm nguồn nước thuận lợi, lượng điện sản xuất còn có thể được đưa vào hoạt động trao đổi với các quốc gia lân cận. Điều này giúp đập Nurek không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi Tajikistan mà còn góp phần vào mạng lưới năng lượng khu vực.

Sau hơn 40 năm vận hành, một số thiết bị của nhà máy cần được nâng cấp, thay thế để duy trì hiệu suất hoạt động. Tajikistan vì thế triển khai chương trình hiện đại hóa nhằm phục hồi các tổ máy, thay thế thiết bị cũ và nâng cao độ an toàn của công trình.

Một số tổ máy đã được nâng cấp và đưa trở lại vận hành với hiệu suất cao hơn. Quá trình cải tạo được thực hiện từng bước để nhà máy vẫn có thể duy trì hoạt động trong khi các hạng mục quan trọng được sửa chữa.

Đến nay, Nurek vẫn là một trong những công trình thủy điện quan trọng nhất của Tajikistan. Hơn nửa thế kỷ sau ngày khởi công, con đập tiếp tục gắn với hai bài toán lớn của quốc gia này là bảo đảm nguồn điện và điều tiết nguồn nước.