Dùng 80.000 con bò không tồn tại để lừa ngân hàng, 100 nhà đầu tư sập bẫy

Sự sụp đổ của đế chế chăn nuôi 80.000con bò

Trong lá thư gửi vợ, Brian McClain thừa nhận bí mật mà ông đã che giấu suốt nhiều năm.

Ông viết: “Trong con người anh có hai mặt. Một mặt yêu em. Mặt còn lại là kẻ đã lấy cắp tiền của mọi người”.

Đó là lời thú nhận ngắn gọn của người đàn ông đứng sau một trong những vụ lừa đảo lớn nhất ngành chăn nuôi gia súc tại Mỹ.

Trong nhiều năm, McClain đã nuôi bò tại quê nhà ở bang Kentucky và khu vực Texas Panhandle. Ông mua bê tại các phiên đấu giá rồi bán lại sau khoảng 3 tháng để kiếm lời.

Trên giấy tờ, hoạt động kinh doanh của ông phát triển thành một đế chế với 80.000 con bò, được tài trợ bởi khoản vay 50 triệu USD từ một ngân hàng nông nghiệp cùng 120 triệu USD từ các nhà đầu tư.

Đối với người đàn ông từng làm việc tại một nhà máy hóa chất, đây dường như là một câu chuyện thành công rực rỡ. Ông sống trong căn nhà gạch rộng gần 400m2, bao quanh bởi bãi cỏ được chăm sóc cẩn thận và những bức ảnh cưới đóng khung vàng ở lối vào.

Nhưng McClain cũng che giấu một bí mật lớn: Phần lớn số bò đó chưa từng tồn tại.

Trong cuộc kiểm kê thực địa đầu tiên sau hơn 4 năm giải ngân vốn, ngân hàng cho vay chỉ tìm thấy 8.916 con bò thay vì hàng chục nghìn con như McClain khai báo.

Đến cuối cùng, người chủ trang trại đã tiêu sạch 170 triệu USD huy động từ ngân hàng và các nhà đầu tư, trong đó có không ít bạn bè tại thị trấn nhỏ nơi ông sinh sống.

Mỗi khi bị chất vấn về các số liệu bất thường, McClain đều tìm cách trấn an. Ông giữ chân nhà đầu tư bằng những khoản “lợi nhuận” trên giấy tờ rồi khuyến khích họ tiếp tục tái đầu tư.

Theo hồ sơ ngân hàng nộp lên tòa án tại Texas, McClain đã thực hiện khoảng 2 tỷ USD giao dịch liên quan đến gia súc để xây dựng “đàn bò ma” của mình.

Cho đến nay, câu hỏi mà các chuyên gia kế toán pháp y vẫn chưa thể giải đáp là: 170 triệu USD đã biến mất đi đâu?

Hành trình từ công nhân nhà máy hóa chất đến “ông trùm” chăn nuôi được cả ngân hàng lẫn nhà đầu tư săn đón

Trong lá thư để lại cho gia đình trước khi qua đời, McClain viết: “Gần như cả cuộc đời tôi đều là một lời dối trá về tiền bạc”.

Dù không sinh ra trong gia đình nông dân, McClain lớn lên tại vùng nông thôn Tây Nam Kentucky - nơi ngành chăn nuôi hiện diện ở khắp mọi nơi. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là người có tính cạnh tranh cao.

Sau khi tốt nghiệp trung học, McClain làm việc tại một nhà máy hóa chất, lập gia đình và có tổng cộng 5 người con qua 2 cuộc hôn nhân.

Sống kín tiếng ở vùng nông thôn Kentucky, McClain được biết đến là người tích cực tham gia các hoạt động nhà thờ và chỉ bắt đầu sự nghiệp nuôi bò ở ngoài tuổi 30 sau khi được một người hàng xóm hướng dẫn.

Ông mua bê tại các phiên đấu giá, chăm sóc khoảng 3 tháng rồi bán lại cho các trại vỗ béo. Mô hình này thu hút nhiều nhà đầu tư góp vốn mua bò, sau đó chia lợi nhuận khi vật nuôi được bán với giá cao hơn chi phí đầu vào.

Công việc kinh doanh dường như làm ăn rất phát đạt. Năm 2017, McClain đăng ký vay vốn từ Rabo AgriFinance - đơn vị cho vay nông nghiệp thuộc ngân hàng Rabobank của Hà Lan.

Rabo ban đầu từ chối cho vay vì hồ sơ kế toán thiếu sót và nhiều thông tin không khớp. Một trong số vấn đề được nêu là việc McClain không có hệ thống chứng minh quyền sở hữu đàn bò.

Sau này họ mới biết rằng phần lớn đàn bò thực sự tồn tại thuộc về các nhà đầu tư, còn McClain chỉ đảm nhận việc chăm sóc chúng.

Tuy nhiên, một quản lý quan hệ khách hàng tại Rabo đã cho ông cơ hội thứ 2. Sau nhiều tháng hỗ trợ hoàn thiện báo cáo tài chính, mùa hè năm 2018, Rabo đã giải ngân khoản vay đầu tiên khoảng 7 triệu USD.

Các vụ kiện sau này cáo buộc ngân hàng đã bỏ qua nhiều quy trình kiểm soát để hỗ trợ McClain và tiếp tục cấp thêm hàng chục triệu USD tín dụng trong những năm tiếp theo.

Còn với McClain, đây chính là khởi đầu của chuỗi khoản vay ngày càng lớn và mạng lưới tài chính ngày càng phức tạp.

Những vết nứt đầu tiên của đế chế chăn nuôi và chuỗi cảnh báo không ai muốn lắng nghe

Cuối thập niên 2010, McClain gặp phải 2 tai nạn nghiêm trọng. Lần đầu, ông ngã khỏi xe khi đang lùa bò và bị gãy cổ. Không lâu sau, trong một sự cố khác, ông bị đàn bò giẫm đạp đến bất tỉnh.

Những người quen biết cho biết sau quãng thời gian nằm điều trị và sử dụng thuốc giảm đau, tính cách McClain dường như thay đổi. Ông trở nên liều lĩnh hơn, thường xuyên tiệc tùng trên thuyền tại hồ Kentucky.

Cuộc sống của McClain bắt đầu rạn nứt từ khoảng năm 2020. Ông ngừng đến nhà thờ, ly hôn người vợ gắn bó suốt 23 năm rồi chỉ 10 tuần sau kết hôn với Chelsea - một người bạn của cô con gái lớn, Meagan.

Các tài khoản tài chính của ông cũng trở nên hỗn loạn. Trong 2 năm sau khoản vay đầu tiên từ Rabo, McClain liên tục rơi vào tình trạng âm tiền, đôi khi gần như mỗi ngày.

Đến tháng 10/2019, tài khoản của McClain đã âm 2,5 triệu USD và phình lên 5 triệu USD vào cuối năm.

Một chuyên viên tín dụng khi đó cảnh báo tài khoản của McClain có dấu hiệu “check kiting” - hình thức gian lận lợi dụng độ trễ trong quá trình xử lý séc để tạo sự ảo tưởng rằng vẫn còn tiền trong tài khoản.

Dù vậy, McClain vẫn thuyết phục được ngân hàng rằng đây chỉ là những khó khăn tạm thời của quá trình mở rộng kinh doanh. Đầu năm 2020, tổng dư nợ mà Rabo cấp cho ông đã lên tới 23 triệu USD.

Nhóm chuyên gia phân tích nội bộ của ngân hàng đã đưa McClain vào danh sách khách hàng đáng lo ngại vì các dự báo kinh doanh “quá tốt để là sự thật”.

Vào tháng 2/2021, một nhà phân tích khác kết luận giá bán bò mà McClain báo cáo “hoàn toàn vô lý”.

“

“Tôi vẫn không hiểu nổi ông ta lấy gì để nuôi số bò đó. Chẳng biết ai nợ ai và nợ bao nhiêu”

Nhân viên Rabo viết trong email gửi các đồng nghiệp tham gia vào việc cho vay.

Dù vậy, tháng 8/2021, Rabo vẫn nâng hạn mức tín dụng hoạt động của McClain lên 45 triệu USD.

Năm 2022, McClain tiếp tục duy trì các thương vụ đầu tư nuôi bò kéo dài từ 90 đến 120 ngày - khoảng thời gian cần để một con bê đạt đủ trọng lượng bán ra thị trường.

Ông huy động vốn từ những người chăn nuôi khác, nhà đầu tư cá nhân, bạn bè và người quen tại Kentucky, Tennessee, Oklahoma, Texas cũng như Canada. Trong số đó có cả nhân viên ngân hàng và cựu quản lý quỹ đầu cơ.

McClain nói với họ rằng ông sẽ dùng tiền để mua bò tại các phiên đấu giá, nuôi ở trang trại của mình rồi bán cho các cơ sở vỗ béo.

Trên thực tế, khoản “lợi nhuận” được chia phần lớn chỉ tồn tại trên giấy tờ, bởi nhiều nhà đầu tư tiếp tục tái đầu tư thay vì rút tiền.

Hầu hết đều tin tưởng McClain vì ông thể hiện hình ảnh là một người đàn ông của gia đình và một tín đồ Cơ đốc mẫu mực. Ông thường cùng họ đi săn hươu, ăn tối và xây dựng mối quan hệ thân thiết.

John Tindal, chủ một đại lý bán xe tải ở thị trấn Mayfield, từng đầu tư 600.000 USD vào doanh nghiệp của McClain. Vài tháng sau, ông nhận lại tấm séc trị giá 650.000 USD và nhanh chóng tái đầu tư phần lớn số tiền này.

Sam Brown, chủ một hiệu thuốc trong vùng, thừa nhận bản thân gần như không hiểu gì về ngành chăn nuôi bò nhưng vẫn rót hàng chục triệu USD vào các thương vụ với mức sinh lời khoảng 20% mỗi năm.

Hiện Brown, Tindal và nhiều nhà đầu tư khác đang bị quản tài viên phá sản yêu cầu hoàn trả các khoản thanh toán được cho là có nguồn gốc từ hành vi gian lận.

Ông khẳng định bản thân hoàn toàn không biết gì về vụ lừa đảo và ước tính đã mất khoảng 5 triệu USD từ khoản đầu tư.

Mùa thu năm 2022, McClain gặp thêm tai nạn nghiêm trọng khác trong một cuộc thi phân loại bê khiến ông bị vỡ khung chậu.

Sau tai nạn, cô con gái Meagan bắt đầu đảm nhận nhiều công việc giấy tờ hơn, nhưng khẳng định tất cả thỏa thuận với nhà đầu tư vẫn do cha mình trực tiếp xử lý.

“Tôi chỉ nhập những con số mà tôi được yêu cầu nhập. Nếu tôi thắc mắc điều gì, ông ấy sẽ bảo đó là việc của ông và tôi không cần lo”, cô nói trong lời khai.

Khoảng tháng 12/2022, chính vị quản lý Rabo từng nhiều năm ủng hộ McClain bắt đầu yêu cầu ông giảm tốc độ mở rộng và thuê một Giám đốc tài chính chuyên nghiệp.

Để giúp khách hàng vượt qua đợt thấu chi mới nhất, ngân hàng vẫn cho vay thêm 4,5 triệu USD. Theo hồ sơ gửi ngân hàng, McClain lúc đó tuyên bố đang sở hữu 87.000 con bò.

Nhưng hồ sơ giao dịch và hóa đơn mua bán gia súc sau này cho thấy thời gian nuôi và bán lại bò mà McClain báo cáo ngày càng phi thực tế, từ vài tháng rút xuống chỉ còn vài tuần, thậm chí vài ngày.

Đến thời điểm này, dư nợ của McClain đã vượt 50 triệu USD, buộc phải trình lên trụ sở Rabo tại Hà Lan để phê duyệt. Lần này, các lãnh đạo cấp cao quyết định dừng lại.

Những tấm séc không còn giá trị và khoảnh khắc toàn bộ kế hoạch lừa đảo bị phơi bày

Tháng 2/2023, Rabo cử thanh tra tới các cơ sở của McClain tại Texas để tiến hành kiểm kê gia súc đầy đủ lần đầu tiên sau hơn 4 năm.

Ngân hàng kỳ vọng sẽ tìm thấy khoảng 60.000 con bò nhưng kết quả kiểm đếm chỉ ghi nhận 8.916 con.

McClain giải thích rằng còn khoảng 20.000 con khác ở Kentucky, trong khi một số đang được vận chuyển hoặc tham gia các cuộc thi.

Theo lời khai của Meagan, thời điểm đó McClain thường xuyên uống rượu và sử dụng thuốc điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

Một số người hàng xóm tiết lộ họ hay nghe thấy tiếng tiệc tùng và cả tiếng súng nổ vào ban đêm.

Những tin đồn này khiến nhà đầu tư John Tindal quyết định tìm đến nhà McClain. Bề ngoài mọi thứ trông vẫn bình thường, nhưng ông đặc biệt chú ý tới những chồng giấy tờ chất cao trong văn phòng.

Không chỉ vậy, Tindal còn nhận được một bức ảnh chụp khu nuôi bò của McClain tại Texas từ một người bạn chuyên vận chuyển gia súc. Trong ảnh là nhiều xác bò chết nằm rải rác.

Lo ngại tình hình đang trở nên bất thường, ông yêu cầu hoàn trả khoản đầu tư khoảng 600.000 USD. Tuy nhiên, những tấm séc mà McClain dùng để thanh toán đều bị trả lại do tài khoản không đủ tiền.

Suốt nhiều tuần, McClain nhắn tin viện đủ lý do trì hoãn thanh toán, trong khi ngày càng nhiều nhà đầu tư khác cũng yêu cầu rút vốn.

Được biết ngoài khoản vay từ Rabo, McClain còn nợ khoảng 120 triệu USD của gần 100 nhà đầu tư vì các thương vụ mua bán bò chưa được thanh toán.

Cuối cùng, vào tháng 4/2023, Tindal tìm đến công tố viên và cảnh sát trưởng địa phương, yêu cầu bắt giữ McClain vì phát hành séc khống.

Nhà chức trách đồng ý sẽ tới bắt ông vào sáng hôm sau. Khoảng 9 giờ 15 phút sáng hôm đó, McClain gọi cho con rể và yêu cầu tới một khu đất của gia đình.

Bảy phút sau khi tới nơi, người con rể phát hiện McClain nằm trước chiếc xe bán tải của mình, tử vong do trúng đạn.

Tại một trong những mảnh giấy cuối cùng để lại, McClain viết: “Ngày hôm nay, mọi thứ đã sụp đổ hoàn toàn”.

Kể từ đó, hàng loạt vụ kiện và phản kiện giữa ngân hàng cho vay, các nhà đầu tư, quản tài viên phá sản và gia đình McClain đã dần hé lộ những chi tiết về một trong những vụ lừa đảo mô hình Ponzi lớn nhất trong lĩnh vực chăn nuôi gia súc tại Mỹ.

Điều tra cho thấy phần lớn giấy tờ trong văn phòng McClain là hóa đơn mua bán bò giả mạo, bên cạnh nhiều quyển séc đã ký sẵn nhưng để trống số tiền.

Không chỉ vậy, các bảng cân đối kế toán gửi ngân hàng còn được giấu dưới tấm bạt trong một nhà kho bỏ hoang gần đó - nơi đầy rắn và chuột.

Tình trạng tại các cơ sở ở Texas thậm chí tồi tệ hơn. Nhiều văn phòng đã bị bỏ hoang và xuống cấp nghiêm trọng. Khi quản tài viên phá sản Kent Ries tới kiểm tra một địa điểm khoảng 2 tháng sau cái chết của McClain, chân ông xuyên thủng cả sàn nhà.

Theo Ries, McClain thu hút nhà đầu tư bằng những thỏa thuận hợp tác hứa hẹn lợi nhuận thường niên khoảng 30%. Đôi khi ông còn khẳng định đã ký các hợp đồng tương lai giúp cố định mức giá bán cao.

Nhưng thay vì dùng lợi nhuận thực tế để trả cho nhà đầu tư, phần lớn khoản chi trả lại đến từ dòng tiền của những người mới tham gia.

Các vụ kiện do quản tài viên và nhà đầu tư khởi xướng cáo buộc đơn vị cho vay là Rabo AgriFinance đã thiếu trách nhiệm khi tin vào lời khẳng định của McClain rằng ông đã dùng tiền vay để mua 87.000 con bò.

Hơn 100 nhà đầu tư cũng bị kiện vì bị cho là đã nhận các khoản chuyển tiền gian lận, dù họ có biết hay không biết nguồn gốc của chúng.

Về phần mình, Rabo AgriFinance đang kiện ngược một số nhà đầu tư và tìm cách bác bỏ yêu cầu bồi thường do phía quản tài viên đưa ra.

Tuy nhiên, ông Ries cho rằng không chỉ McClain phải chịu trách nhiệm.

Ông bình luận: “Có rất nhiều người đã góp phần giúp mô hình này tồn tại lâu đến vậy, dù lẽ ra họ phải nhận ra vấn đề từ sớm. Đến một thời điểm nào đó, nó không còn là kế hoạch kinh doanh bò nữa mà trở thành một cỗ máy huy động tiền”.

Điều khiến Ries khó lý giải nhất là các cuộc điều tra cho đến nay không tìm thấy dấu vết của những biệt thự xa hoa ở nước ngoài, các tài khoản bí mật hay lối sống phung phí thường thấy trong những vụ lừa đảo tài chính quy mô lớn.

“

“Câu hỏi lớn nhất là 170 triệu USD đã biến mất đi đâu?”

Quản tài viên phá sản Kent Ries cho hay.

Theo các chuyên gia, gia súc là loại tài sản rất khó kiểm đếm và quản lý do có thể bị di chuyển giữa nhiều khu vực, bị đếm trùng hoặc được đưa tới các địa điểm khác trong quá trình kiểm tra.

Ty Lucas, Giám đốc tín dụng của Ngân hàng NebraskaLand, cho rằng những vụ việc như của McClain còn xuất phát từ đặc thù ngành nông nghiệp - nơi nhiều giao dịch được xây dựng trên niềm tin và các mối quan hệ kéo dài qua nhiều thế hệ, khiến hoạt động kiểm toán đôi khi không được thực hiện chặt chẽ.

Chính sự kết hợp này có thể khiến những sai phạm hoặc gian lận kéo dài trong thời gian dài trước khi bị phát hiện.