EU chốt hạn chót loại bỏ khí đốt Nga, một quốc gia ven biển bất ngờ thành 'cửa ngõ' đón LNG Mỹ

Sau khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra năm 2022, EU đã từng bước cắt giảm sự phụ thuộc vào nguồn khí đốt từ Nga. Trước đó, khí đốt vận chuyển qua đường ống từ Nga đóng vai trò then chốt đối với nhiều nền kinh tế như Đức, Áo, Hungary cùng một số quốc gia Trung Âu.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng năng lượng sau đó khiến Brussels nhận thấy việc phụ thuộc quá lớn vào một nhà cung cấp duy nhất là rủi ro chiến lược. Vì vậy, EU đã xây dựng lộ trình bắt buộc nhằm loại bỏ hoàn toàn khí đốt Nga khỏi thị trường.

Theo kế hoạch, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga sẽ bị siết chặt trước, sau đó đến khí đốt đường ống, với mục tiêu kết thúc toàn bộ hoạt động nhập khẩu vào năm 2027.

Trong quá trình chuyển đổi này, LNG của Mỹ trở thành nguồn thay thế chủ lực. Khác với khí đốt đường ống, LNG có thể được vận chuyển bằng tàu biển từ nhiều khu vực trên thế giới, sau đó tái hóa khí tại các cảng tiếp nhận trước khi bơm vào hệ thống đường ống phân phối.

Một trong những mắt xích quan trọng của chiến lược mới là trạm tiếp nhận LNG nổi ngoài khơi đảo Krk của Croatia trên biển Adriatic. Sau khi được mở rộng, cơ sở này có công suất khoảng 6,1 tỷ m³ khí đốt mỗi năm, tương đương gần 2% tổng nhu cầu tiêu thụ khí đốt hằng năm của toàn EU.

Dù quy mô này chưa đủ để thay thế toàn bộ nguồn cung từ Nga, trạm Krk lại có ý nghĩa đặc biệt đối với các quốc gia không giáp biển ở Trung và Đông Nam Âu, vốn từng phụ thuộc nặng nề vào khí đốt Nga và có ít lựa chọn thay thế hơn các nước Tây Âu.

Từ đảo Krk, khí đốt có thể được vận chuyển qua mạng lưới đường ống của Croatia, kết nối sang Hungary và nhiều thị trường lân cận, góp phần đa dạng hóa nguồn cung cho khu vực.

Song song với việc mở rộng công suất LNG, Mỹ cũng đang hỗ trợ phát triển hạ tầng khí đốt tại khu vực Balkan. Một trong những dự án đáng chú ý là tuyến đường ống kết nối Bosnia và Herzegovina với Croatia. Khi hoàn thành, tuyến này sẽ giúp Bosnia tiếp cận nguồn LNG từ Krk thay vì phụ thuộc vào các tuyến cung ứng truyền thống, đồng thời củng cố vai trò của Croatia như một trung tâm trung chuyển khí đốt trong khu vực.

Không chỉ các nước Balkan, Ukraine cũng được đánh giá có thể hưởng lợi từ hành lang vận chuyển khí đốt qua Croatia. Một số nghiên cứu cho thấy việc đưa LNG từ Krk tới Ukraine có thể có chi phí cạnh tranh hơn so với một số phương án khác. Bên cạnh đó, Ukraine đang sở hữu một trong những hệ thống kho chứa khí đốt ngầm lớn nhất châu Âu, có thể phục vụ việc tích trữ khí nhập khẩu trước mùa đông và hỗ trợ cân bằng nguồn cung cho toàn khu vực.

Đầu năm nay, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Thủ tướng Croatia Andrej Plenkovic cũng đã trao đổi về khả năng hợp tác trong lĩnh vực cung ứng và lưu trữ khí đốt.

Dù vậy, tham vọng đưa Croatia trở thành trung tâm trung chuyển LNG của châu Âu vẫn đối mặt không ít thách thức. Mặc dù công suất tiếp nhận tại Krk đã được nâng lên, mạng lưới đường ống kết nối với các nước láng giềng vẫn cần tiếp tục được mở rộng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Đây cũng là bài toán chung của toàn EU. Việc thay thế khí đốt Nga không chỉ dừng ở việc ký thêm hợp đồng mua LNG từ Mỹ hay Qatar, mà còn đòi hỏi đầu tư đồng bộ vào hệ thống cảng tiếp nhận, đường ống truyền tải, kho chứa và cơ chế điều phối xuyên biên giới. Nếu hạ tầng không được nâng cấp kịp thời, nguồn khí đốt dù cập cảng vẫn có thể không đến được những khu vực đang cần nhất.