Giá điện sinh hoạt sắp tính theo khung giờ: Dùng sai thời điểm, tiền điện có thể tăng tới 150%

Một thay đổi mang tính bước ngoặt trong cách tính tiền điện sinh hoạt đang được Bộ Công Thương nghiên cứu đề xuất, có khả năng tác động trực tiếp đến đời sống của hàng chục triệu hộ gia đình trên cả nước.

Theo dự thảo Luật Điện lực đang được lấy ý kiến, cơ quan quản lý đề xuất nghiên cứu áp dụng biểu giá điện theo khung thời gian sử dụng trong ngày (TOU) đối với khách hàng sinh hoạt. Đây là một sự chuyển dịch lớn so với cơ chế giá điện bậc thang lũy tiến hiện hành, mang lại cả cơ hội tiết kiệm chi phí đáng kể lẫn những thách thức về tài chính nếu người dân không chủ động điều chỉnh thói quen tiêu dùng thiết bị điện trong gia đình.

Việc nghiên cứu áp dụng biểu giá TOU xuất phát từ thực tế nhu cầu sử dụng điện của Việt Nam liên tục tăng cao trong nhiều năm tới, trong khi việc phát triển các nguồn điện mới được dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, đề xuất này nhằm giúp người tiêu dùng điều chỉnh kế hoạch, sử dụng thiết bị tốn nhiều điện năng vào khu giờ khác ngoài khung giờ cao điểm. Điều này phản ánh đúng chi phí sản xuất và cung ứng điện ở từng thời điểm, bởi vào các khung giờ cao điểm, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia phải huy động các nguồn điện có chi phí đắt đỏ như tuabin khí, nhà máy chạy dầu diesel hoặc điện khí LNG để đáp ứng nhu cầu tăng vọt.

Dưới góc nhìn chuyên gia, Tiến sĩ Ngô Tuấn Kiệt, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Năng lượng, nhận định việc áp dụng biểu giá điện sinh hoạt theo thời gian là cần thiết nhằm nâng cao ý thức sử dụng điện tiết kiệm. Khi áp dụng biểu giá này, người tiêu dùng có thể chủ động lựa chọn thời gian thấp điểm để thực hiện các hoạt động sinh hoạt như nấu nướng, giặt giũ, từ đó giảm chi phí tiêu dùng trong mỗi gia đình. Đối với hệ thống điện, việc điều chỉnh hành vi này sẽ giúp giảm tải đáng kể vào thời gian cao điểm, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng đưa ra những cảnh báo quan trọng về tác động tài chính. Chuyên gia Đào Nhật Đình lưu ý rằng nếu người dân vẫn giữ nguyên thói quen "đầu tắt mặt tối" đi làm ban ngày và tập trung mọi hoạt động sinh hoạt vào buổi tối, hóa đơn tiền điện sẽ tăng lên rất lớn.

Theo tính toán, mức giá điện trong giờ cao điểm có thể cao hơn tới khoảng 150% so với giờ thấp điểm. Đây là một áp lực không nhỏ đối với những gia đình không có lựa chọn nào khác ngoài việc sử dụng điện vào buổi tối để trẻ con học bài, người lao động nấu cơm và tắm giặt sau một ngày làm việc.

Liên quan đề xuất này, TS Ngô Tuấn Kiệt cho rằng, vấn đề cần quan tâm là giờ cao điểm đối với sinh hoạt sẽ quy định thế nào? “Nên chú ý tránh các thời điểm gia đình nấu ăn trong ngày để giảm gánh nặng cho người dân”, ông Kiệt nói.

Cũng theo ông Kiệt, cùng với việc triển khai biểu giá điện sinh hoạt theo thời gian dùng trong ngày, Bộ Công Thương và ngành điện cũng cần tính toán đến việc có sử dụng biểu giá điện lũy tiến. Theo ông, nếu đã tính biểu giá điện sinh hoạt theo thời gian dùng trong ngày thì không nên tính mức giá lũy tiến để tránh tác động kép đến người tiêu dùng. Khi đã tính theo giờ sử dụng thực thì giống như khối sản xuất, kinh doanh thì cũng chỉ sử dụng một phương án.

Đại diện Bộ Công Thương cũng xác nhận rằng những hộ gia đình thực hiện tính giá theo giờ cao điểm - thấp điểm sẽ không còn áp dụng biểu giá lũy tiến, còn những gia đình chưa triển khai hạ tầng kỹ thuật vẫn sẽ tiếp tục áp dụng biểu giá bậc thang như hiện nay.

Lộ trình triển khai chính sách này được xác định là một quá trình dài hơi, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật. Để thực hiện được việc đo đếm theo khung giờ, ngành điện cần thay thế hệ thống công tơ hiện tại bằng công tơ điện tử đa chức năng và xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu hiện đại.

Với quy mô khoảng 30 triệu hộ sử dụng điện sinh hoạt, việc thay thế đồng loạt là nhiệm vụ khó có thể thực hiện trong thời gian ngắn. Theo dự thảo, trước mắt chính sách này chỉ áp dụng đối với những khách hàng đáp ứng đủ điều kiện kỹ thuật, trong đó nhóm khách hàng tiêu thụ điện lớn (dự kiến từ 1000 kWh mỗi tháng trở lên) có thể sẽ là đối tượng được triển khai đầu tiên.

Khi biểu giá mới được áp dụng, hóa đơn tiền điện sẽ không còn phụ thuộc chủ yếu vào tổng sản lượng kWh tiêu thụ mà phụ thuộc rất lớn vào thời điểm người dân sử dụng điện.

Nếu chủ động chuyển các thiết bị như máy giặt, bình nước nóng, sạc xe điện sang khung giờ thấp điểm, người dân sẽ có cơ hội giảm chi phí hàng tháng. Ngược lại, việc giữ nguyên thói quen tiêu dùng vào giờ cao điểm sẽ khiến tiền điện tăng mạnh.

Dù hiện tại đề xuất vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu và hoàn thiện trong dự thảo Luật Điện lực, đây chắc chắn sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất đối với ngành điện sinh hoạt trong nhiều năm qua, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả phía cơ quan quản lý lẫn người dân.