Giá điện tại Mỹ tăng 18%: Lời hứa giảm 50% tiền điện của ông Trump đi về đâu?

Ngày 20/7/2026 đánh dấu thời điểm kết thúc thời hạn 18 tháng mà Tổng thống Donald Trump đưa ra cho cam kết cắt giảm chi phí năng lượng cho người dân. Trong chiến dịch tranh cử, ông từng tuyên bố hóa đơn tiền điện của mỗi hộ gia đình sẽ giảm 50% sau 12 tháng kể từ ngày 20/1, trước khi mốc thời gian này được nới rộng thành 18 tháng. Mặc dù vậy, thay vì giảm xuống một nửa, giá điện tại Mỹ lại ghi nhận mức tăng đáng kể.

Dữ liệu mới nhất từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy giá điện sinh hoạt đã tăng 18% tính từ thời điểm ông Trump nhậm chức vào tháng 1/2025 cho đến tháng 4/2026. Nếu chỉ tính riêng trong 12 tháng gần nhất, mức giá này đã leo dốc 7,3%, cao khoảng gấp đôi tỷ lệ lạm phát chung. Hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình Mỹ rõ ràng đang biến động theo hướng ngược lại hoàn toàn so với tuyên bố ban đầu.

Áp lực tài chính đè nặng lên người tiêu dùng

Một khoản cắt giảm 50% theo lý thuyết sẽ giúp giảm một nửa chi phí điện năng của một hộ gia đình trung bình. Ngược lại, mức tăng 18% thực tế đồng nghĩa với việc đại đa số người dân Mỹ đang phải chi trả nhiều tiền hơn cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày.

Đáng lo ngại hơn, áp lực tăng giá vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. PJM Interconnection, đơn vị vận hành lưới điện lớn nhất nước Mỹ, vừa công bố mức giá công suất lên tới 16,4 tỷ USD cho giai đoạn cung ứng 2028-2029, chạm mốc kỷ lục cao nhất từ trước đến nay. Chi phí từ các phiên đấu giá công suất nhằm đảm bảo nguồn cung tương lai này sẽ do các công ty điện lực chi trả, sau đó được tính thẳng vào hóa đơn của người tiêu dùng.

Chỉ tính riêng trong quý II/2026, các công ty tiện ích đã nộp đơn xin tăng giá điện với tổng giá trị đề xuất lên tới 9,2 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ năm ngoái. Những đợt tăng giá điện đã ghi nhận thời gian qua có thể mới chỉ là bước khởi đầu chứ chưa phải là đỉnh điểm.

Cơn khát năng lượng từ AI và bài toán cung cầu

Nguyên nhân cốt lõi khiến giá điện đi lên thay vì đi xuống xuất phát từ tình trạng mất cân đối cung cầu vốn đã tồn tại từ trước và ngày càng trở nên gay gắt. Sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) khiến các trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện năng với tốc độ khủng khip, vượt xa khả năng chịu tải của hệ thống lưới điện hiện tại. Lượng tiêu thụ này đã đóng góp tới 6 tỷ USD vào tổng chi phí đấu giá của riêng hệ thống PJM.

Ở chiều ngược lại của cán cân, nguồn cung điện liên tục bị thu hẹp do các nhà máy nhiệt điện than và khí đốt thiên nhiên tiếp tục đóng cửa. Việc cắt giảm công suất diễn ra đúng vào thời điểm nhu cầu phụ tải tăng vọt đã tạo ra áp lực khổng lồ lên giá thành.

Nhiều nhà phân tích độc lập đã hoài nghi về tính khả thi của mục tiêu này ngay từ đầu. Chuyên gia Travis Fisher từ Viện Cato nhận định đây là một cam kết rất khó thực hiện bởi chính phủ liên bang không nắm quyền quyết định trực tiếp đối với giá điện bán lẻ. Trên thực tế, giá điện sinh hoạt chủ yếu do các cơ quan quản lý cấp tiểu bang và các công ty điện lực địa phương ấn định, thay vì phụ thuộc vào chính sách từ Nhà Trắng.

Rào cản từ các quyết định chính sách

Bên cạnh yếu tố thị trường, một số quyết định chính sách từ chính quyền cũng vô tình đi ngược lại mục tiêu kéo giảm giá điện. Việc áp thuế quan đã làm gia tăng chi phí nhập khẩu các thiết bị lưới điện quan trọng. Dù mức thuế 147% đánh vào hàng hóa Trung Quốc sau đó đã bị bãi bỏ, mức thuế 15% hiện vẫn được áp dụng lên một số thiết bị hạ tầng điện. Do các công ty điện lực có quyền chuyển chi phí mua sắm thiết bị sang cho người tiêu dùng, giá thành đắt đỏ của máy biến áp hay thép kỹ thuật điện rốt cuộc đều hiển thị trên hóa đơn tiền điện hàng tháng.

Song song với đó, chính quyền cũng chi trả tiền để các nhà phát triển hủy bỏ hàng loạt dự án điện gió ngoài khơi, bao gồm khoản chi gần 1 tỷ USD cho tập đoàn TotalEnergies. Động thái này đã loại bỏ một nguồn công suất tiềm năng khỏi hệ thống đúng vào lúc nhu cầu tiêu thụ điện đang trên đà tăng mạnh.

Nhằm tháo gỡ tình hình, Nhà Trắng vào tháng 3/2026 đã đưa ra "Cam kết bảo vệ người tiêu dùng điện", trong đó yêu cầu các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu và các công ty điện lực phải tự gánh vác chi phí hạ tầng phát sinh từ việc mở rộng quy mô. Dẫu vậy, tính đến hạn chót 18 tháng, chính sách này vẫn chưa thể giúp hạ nhiệt giá điện.

Một số phương án thay thế khác cũng đang được đưa ra thảo luận, bao gồm đề xuất cho phép các trung tâm dữ liệu kết nối trực tiếp với những nhà máy điện độc lập theo mô hình thị trường điện người tiêu dùng tự điều tiết. Dù vậy, ngay cả những người ủng hộ cũng thừa nhận mô hình này khó có thể mang lại hiệu quả giảm giá trên quy mô rộng lớn hoặc theo đúng lộ trình đã hứa hẹn.

Những số liệu thực tế đã phản ánh bức tranh rõ ràng. Sau 18 tháng kể từ tuyên bố cắt giảm một nửa chi phí, giá điện sinh hoạt tại Mỹ đã tăng 18% so với đầu nhiệm kỳ và tăng 7,3% trong vòng một năm qua. Cùng với kỷ lục chi phí đấu giá công suất và làn sóng xin tăng giá từ các công ty điện lực, mục tiêu đưa giá điện về mức rẻ hơn vào giữa năm 2026 đã không thể trở thành hiện thực.