Gia đình duy nhất Việt Nam có tới 4 thành viên cùng được lấy tên để đặt tên đường: Người là nhà văn nổi tiếng từng nhận 11 giải thưởng văn học, người là 'nữ hoàng thơ tình’ nổi tiếng

Trong lịch sử văn học, nghệ thuật Việt Nam, gia đình nghệ sĩ Lưu Quang Thuận là trường hợp đặc biệt duy nhất khi có tới 4 thành viên đều là những gương mặt lớn, để lại dấu ấn riêng trong đời sống văn hóa, nghệ thuật nước nhà. Những đóng góp của họ được ghi nhận qua các giải thưởng, tác phẩm có giá trị và việc tên tuổi được sử dụng để đặt tên đường tại một số địa phương.

Nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Thuận

Nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Thuận (1921-1981), quê Đà Nẵng. Từ nhỏ, ông đã sớm bộc lộ năng khiếu văn chương. Khi theo học tại Trường tiểu học École des Garçons de Tourane (nay là Trường tiểu học Phù Đổng, Đà Nẵng), ông từng giành giải nhất cuộc thi học sinh giỏi văn toàn miền Trung và được vua Bảo Đại thết cơm. Từ thuở còn ngồi trên ghế nhà trường, thơ và truyện ngắn của ông đã xuất hiện trên các báo ở Hà Nội, Sài Gòn. Năm 1934, truyện ngắn Đồng hào ván mới được đăng trên tuần báo Cậu ấm.

Năm 1937, ông vào Sài Gòn dạy học, làm báo. Đến năm 1941, ông viết vở kịch đầu tay Chu Du đại chiến Uất Trì, tác phẩm được biểu diễn nhiều lần tại Đà Nẵng, Hội An và Hà Đông. Hai năm sau, ông ra Hà Nội. Dù phải làm nhiều công việc để trang trải cuộc sống, trong đó có kéo màn tại rạp hát, ông vẫn duy trì sáng tác, viết nhiều vở kịch thơ và kịch nói.

Trong hoạt động sân khấu và xuất bản, Lưu Quang Thuận từng tham gia Ban kịch Anh Vũ, mở Nhà xuất bản Hoa Lư, sáng lập Tạp chí Sân khấu với số đầu tiên ra ngày 20/11/1946. Ông cũng từng giữ chức Giám đốc Việt Nam thư ấn cục tại Chiến khu Việt Bắc.

Từ năm 1948, ông tiếp tục hoạt động trong các đoàn kịch, công tác tại nhiều cơ quan văn hóa, báo chí. Năm 1965, ông gắn bó với Nhà hát Chèo Việt Nam và làm việc tại đây cho đến khi qua đời. Sự nghiệp của ông đặt nền móng cho truyền thống sáng tác nghệ thuật trong gia đình, tiếp nối qua thế hệ con trai Lưu Quang Vũ.

Tên Lưu Quang Thuận được sử dụng để đặt tên đường tại TP. Đà Nẵng. Tuyến đường mang tên ông nằm trên địa bàn phường Mỹ An trước đây, có chiều dài 280m. Việc ghi danh nhà viết kịch trên bản đồ đô thị quê hương là sự ghi nhận những đóng góp của ông đối với văn học, nghệ thuật Việt Nam.

Nhà viết kịch Lưu Quang Vũ

Lưu Quang Vũ (1948-1988) là con trai của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Thuận. Ông được đánh giá là một trong những nhà viết kịch nổi bật của sân khấu Việt Nam hiện đại. Sau khi trở về Hà Nội năm 1954, ông học phổ thông, nhập ngũ năm 1965 và bắt đầu sáng tác thơ. Năm 1970, ông xuất ngũ, làm nhiều công việc để mưu sinh nhưng vẫn bền bỉ theo đuổi văn chương.

Năm 1973, Lưu Quang Vũ kết hôn với nhà thơ Xuân Quỳnh. Vượt qua những khó khăn trong cuộc sống, hai người xây dựng gia đình và có một con trai chung là Lưu Quỳnh Thơ.

Năm 1978, khi làm biên tập viên Tạp chí Sân khấu, Lưu Quang Vũ bắt đầu sáng tác kịch với vở Sống mãi tuổi 17, được Nhà hát Tuổi trẻ dàn dựng. Sau khi cha qua đời, ông hoàn thành kịch bản Nàng Sita mà Lưu Quang Thuận để lại. Đây cũng là giai đoạn sự nghiệp sân khấu của ông phát triển mạnh mẽ.

Trong khoảng 8 năm, Lưu Quang Vũ sáng tác hơn 50 vở kịch. Nhiều tác phẩm như Hồn Trương Ba, da hàng thịt, Tôi và chúng ta, Bệnh sĩ trở thành những dấu mốc đáng chú ý của sân khấu Việt Nam. Trong thập niên 1980, các vở kịch của ông được dàn dựng rộng rãi, tạo nên hiện tượng thường được gọi là “sân khấu Lưu Quang Vũ”. Có thời điểm, 6-7 vở kịch của ông được biểu diễn trong cùng một đêm tại các sân khấu khác nhau.

Năm 1988, ông hoàn thành các vở Trái tim trong trắng, Lời thề thứ chín và Điều không thể mất chỉ trong một tháng. Tuy nhiên, ngày 29/8/1988, Lưu Quang Vũ qua đời cùng vợ là nhà thơ Xuân Quỳnh và con trai Lưu Quỳnh Thơ trong một vụ tai nạn giao thông tại Hải Dương.

Di sản sáng tác của ông gồm gần 10 tập thơ, truyện ngắn và hơn 50 vở kịch. Năm 2000, Lưu Quang Vũ được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật, trở thành một trong những tác giả trẻ tuổi nhất được trao tặng giải thưởng cao quý này.

Tri ân những đóng góp của người nghệ sĩ đối với nền nghệ thuật nước nhà, tên Lưu Quang Vũ được đặt cho đường phố tại một số địa phương, trong đó có Đà Nẵng, Hà Nội và TP. HCM.

Nhà thơ Xuân Quỳnh

Nhà thơ Xuân Quỳnh tên thật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, sinh ngày 6/10/1942 tại xã Văn Khê, thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội). Từ xuất thân là một diễn viên múa, bà chuyển sang sáng tác thơ năm 1962 và trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam năm 1967. Bằng tiếng thơ giàu cảm xúc, chân thành và nữ tính, Xuân Quỳnh trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại với biệt danh "nữ hoàng thơ tình" được đông đảo độc giả yêu mến.

Thơ Xuân Quỳnh thường hướng đến tình yêu, gia đình, khát vọng hạnh phúc và những trăn trở của người phụ nữ trước cuộc đời. Ngôn ngữ thơ giản dị, gần gũi nhưng giàu sức gợi giúp tác phẩm của bà chạm đến nhiều thế hệ độc giả. Những bài thơ như Sóng, Thuyền và biển, Thơ tình cuối mùa thu và Tiếng gà trưa đã góp phần làm nên dấu ấn riêng của nữ thi sĩ. Bên cạnh sáng tác cho người lớn, bà còn viết nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi, tiêu biểu là tập thơ Bầu trời trong quả trứng.

Năm 1973, Xuân Quỳnh kết hôn với nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Ngày 29/8/1988, cả hai cùng con trai Lưu Quỳnh Thơ qua đời trong vụ tai nạn giao thông tại Hải Dương. Năm 2017, Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật. Những tác phẩm của bà tiếp tục được xuất bản, nghiên cứu và giới thiệu rộng rãi, góp phần khẳng định vị trí của nữ thi sĩ trong nền văn học nước nhà.

Tên Xuân Quỳnh cũng được sử dụng để đặt tên đường, phố tại một số địa phương, trong đó có Hà Nội và Đà Nẵng. Việc tên tuổi bà hiện diện trong không gian đô thị góp phần lưu giữ ký ức về một nhà thơ có nhiều đóng góp cho văn học Việt Nam.

Nhà thơ, nhà văn Lưu Trùng Dương

Lưu Trùng Dương (1930-2014), tên thật là Lưu Quang Lũy, là em trai Lưu Quang Thuận và chú ruột của Lưu Quang Vũ. Sinh ra tại Đà Nẵng, ông tham gia cách mạng từ sớm, sau đó hoạt động trong lĩnh vực văn học và trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông từng đảm nhiệm nhiều vai trò tại Hội Văn nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng.

Trong quá trình sáng tác, Lưu Trùng Dương sử dụng nhiều bút danh như Trần Hướng Dương, Trần Thế Sự và Lưu Ly. Các tác phẩm của ông trải rộng ở nhiều đề tài, trong đó có những sáng tác gắn với người lính và quê hương Đà Nẵng. Ông từng nhận 11 giải thưởng văn học, gồm giải thưởng loại A tại Cuộc thi thơ miền Nam Trung Bộ năm 1948 với Bài ca tự túc, Giải thưởng Phạm Văn Đồng giai đoạn 1950-1951 với tập Thơ của người lính và giải thưởng năm 2001 với tập Bài ca người Đà Nẵng.

Những đóng góp của Lưu Trùng Dương được ghi nhận tại quê hương ông. Ngày 14/4/2023, TP. Đà Nẵng tổ chức gắn biển tên đường Lưu Trùng Dương tại khu dân cư Bá Tùng, phường Hòa Quý, quận Ngũ Hành Sơn cũ. Tuyến đường mang tên nhà thơ là một trong những địa điểm ghi dấu sự hiện diện của gia đình nghệ sĩ trong không gian đô thị Đà Nẵng.

Việc đặt tên đường Lưu Trùng Dương đã đưa gia đình nghệ sĩ Lưu Quang Thuận trở thành gia đình duy nhất tại Việt Nam có 4 nghệ sĩ đều được lấy tên đặt tên đường.