Giảm 30% thuế trong 2 năm: Làm sao để doanh nghiệp nhỏ không chỉ sống sót mà còn lớn lên?
Nếu giảm 30% thuế thu nhập cho các hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, tổng số thu ngân sách dự kiến sẽ giảm khoảng 6.701 tỷ đồng. Vấn đề đặt ra là làm sao biến khoản “để lại” này thành dòng tiền thực sự giúp doanh nghiệp nhỏ duy trì việc làm, phục hồi sản xuất và đủ sức lớn lên sau năm 2027.
.jpg)
Trước áp lực gia tăng từ chi phí vận hành và biến động thị trường, Bộ Tài chính đang gấp rút lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội thông qua chính sách giảm 30% thuế thu nhập trong hai năm 2026-2027 cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm. Đi kèm với đó là đề xuất nâng ngưỡng tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm.
Nhìn từ "sức khỏe" thực tế của khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) - nơi có sức chống chịu tài chính mỏng nhất, liệu khoản "khoan thư sức dân" trị giá 6.701 tỷ đồng này có đủ tạo ra một "khoảng thở tài khóa" thực chất? Chúng tôi đã có cuộc trao đổi chi tiết với GS.TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) để làm rõ bài toán dòng tiền, bài học thực thi và kỳ vọng bứt phá của khu vực kinh tế tư nhân sau mốc 2027.
Thưa ông, Bộ Tài chính đang đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập phải nộp trong hai năm 2026-2027 đối với doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm. Từ thực tế doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông đánh giá chính sách này có đủ sức tạo ra một “khoảng thở” để doanh nghiệp phục hồi sản xuất, kinh doanh hay không?
GS.TS Mạc Quốc Anh: Tôi đánh giá đây là một chính sách đúng đối tượng, đúng thời điểm và có ý nghĩa thực chất, nhất là với khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh - nhóm có sức chống chịu tài chính mỏng hơn đáng kể so với doanh nghiệp lớn.
Theo dự thảo đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng/năm sẽ được giảm 30% số thuế thu nhập phải nộp trong hai kỳ tính thuế 2026 và 2027. Tôi muốn nhấn mạnh rằng 30% ở đây là giảm trên số thuế phải nộp, chứ không phải 30% doanh thu hay 30% lợi nhuận. Vì vậy, không nên kỳ vọng đây là một gói cứu trợ có thể giải quyết mọi khó khăn. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, mỗi đồng tiền được giữ lại đúng thời điểm đều rất có giá trị.
Doanh nghiệp nhỏ hiện nay không chỉ chịu áp lực từ thuế. Họ còn phải đối mặt với chi phí nguyên vật liệu, tiền thuê mặt bằng, tiền lương, lãi vay, logistics, chuyển đổi số, hóa đơn - kế toán và thị trường tiêu thụ.
Vì vậy, giảm nghĩa vụ thuế giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền sau lợi nhuận, tăng khả năng tự tài trợ và quan trọng hơn là tạo tâm lý tích cực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư thay vì co cụm. Tôi gọi đây là “khoảng thở tài khóa có mục tiêu”. Khoảng thở ấy có đủ lớn để tạo bước ngoặt hay không còn phụ thuộc vào từng ngành, biên lợi nhuận và sức khỏe của doanh nghiệp. Nhưng chắc chắn nó có tác dụng hỗ trợ.
Đặc biệt, việc kéo dài trong hai năm 2026-2027 tốt hơn rất nhiều so với một biện pháp chỉ áp dụng trong vài tháng bởi doanh nghiệp có thể đưa khoản giảm thuế vào kế hoạch tài chính trung hạn. Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào một hạn chế: doanh nghiệp đang thua lỗ hoặc chưa phát sinh thu nhập chịu thuế sẽ gần như không hưởng được lợi ích trực tiếp từ giảm thuế thu nhập. Vì vậy, giảm thuế phải đi cùng chính sách tín dụng và hỗ trợ thị trường.
Với nấc doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, phần lớn hội viên của HANOISME đều thuộc diện thụ hưởng. Dựa trên tính toán hoặc phản hồi nhanh từ các doanh nghiệp Hà Nội, tổng số tiền thuế được giảm trong 2 năm 2026-2027 sẽ mang lại quy mô hỗ trợ tài chính như thế nào? Nguồn lực giữ lại này sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán dòng tiền, giữ chân lao động ra sao?
Tôi cho rằng khi đánh giá tác động phải hết sức thận trọng, không thể lấy 30% nhân với doanh thu của doanh nghiệp. Công thức đúng phải là 30% của tổng số thuế thu nhập mà doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực tế phải nộp. HANOISME cần có khảo sát chính thức trên dữ liệu doanh thu, lợi nhuận và nghĩa vụ thuế của hội viên trước khi công bố một con số tổng hợp. Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng một số kịch bản để hình dung quy mô.
Ví dụ, cứ 1.000 doanh nghiệp đủ điều kiện, nếu bình quân mỗi doanh nghiệp có nghĩa vụ thuế thu nhập trước giảm là 50 triệu đồng/năm thì số tiền cộng đồng doanh nghiệp được giữ lại khoảng 15 tỷ đồng/năm, tức 30 tỷ đồng trong hai năm. Nếu bình quân nghĩa vụ thuế là 100 triệu đồng thì nguồn lực được giữ lại tương ứng khoảng 30 tỷ đồng/năm, hay 60 tỷ đồng trong hai năm. Đó là một lượng vốn rất đáng kể nếu được phân tán xuống đúng các doanh nghiệp đang trực tiếp tạo việc làm và sản xuất kinh doanh.
Ở góc độ một doanh nghiệp nhỏ, 20-50 triệu đồng có thể không lớn đối với một tập đoàn, nhưng lại có thể là tiền lương của vài lao động trong một tháng, một đơn hàng nguyên liệu, chi phí duy trì phần mềm quản trị, chi phí marketing, logistics hoặc phần vốn đối ứng để tiếp cận một hợp đồng mới.
Điểm quan trọng nhất là dòng tiền. Một doanh nghiệp có lợi nhuận trên sổ sách chưa chắc đã có tiền mặt bởi vốn đang nằm ở hàng tồn kho, công nợ phải thu hoặc chi phí sản xuất dở dang. Khi giảm một phần nghĩa vụ thuế, Nhà nước thực chất cho phép doanh nghiệp giữ lại thêm nguồn lực tại thời điểm họ cần vốn lưu động nhất. Nếu doanh nghiệp sử dụng khoản tiền đó để giữ một lao động có kỹ năng thay vì cắt giảm, tác động xã hội còn lớn hơn bản thân số thuế được giảm. Chúng ta giữ được việc làm, thu nhập, sức mua của người lao động và năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
HANOISME có thể ước tính sơ bộ một doanh nghiệp doanh thu khoảng 5-10 tỷ đồng/năm sẽ được giảm bao nhiêu tiền thuế mỗi năm? Với một doanh nghiệp nhỏ, khoản tiền này tương đương bao nhiêu tháng chi phí lương, vốn lưu động hoặc chi phí sản xuất?
Có thể thực hiện một phép tính minh họa tương đối rõ. Theo quy định thuế TNDN hiện hành, doanh nghiệp có tổng doanh thu năm trên 3 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng về nguyên tắc thuộc nhóm áp dụng thuế suất TNDN 17%, trừ một số trường hợp pháp luật quy định không thuộc diện áp dụng mức thuế suất này.
Giả sử doanh nghiệp có doanh thu 5 tỷ đồng, lợi nhuận tính thuế bằng 10% doanh thu, tương đương 500 triệu đồng. Với thuế suất TNDN 17%, số thuế phải nộp khoảng 85 triệu đồng; nếu được giảm 30%, doanh nghiệp giữ lại khoảng 25,5 triệu đồng/năm.
Với doanh nghiệp doanh thu 10 tỷ đồng và biên lợi nhuận tính thuế 10%, số thuế TNDN trước giảm khoảng 170 triệu đồng, tương ứng khoản giảm khoảng 51 triệu đồng/năm. Nếu biên lợi nhuận tính thuế lên 15%, khoản giảm có thể khoảng 76,5 triệu đồng/năm.
Như vậy, với doanh nghiệp doanh thu 5-10 tỷ đồng, khoản hỗ trợ có thể dao động từ vài chục triệu đến trên 70 triệu đồng mỗi năm, tùy hiệu quả kinh doanh.
Đây là lý do tôi cho rằng không nên đánh giá chính sách chỉ bằng tỷ lệ 30%, mà phải quy đổi thành số ngày doanh nghiệp được kéo dài dòng tiền, số lao động được giữ lại và lượng vốn lưu động được bổ sung.
Tại dự thảo, Bộ Tài chính dự kiến chính sách giảm 30% thuế sẽ làm giảm thu ngân sách khoảng 6.701 tỷ đồng trong hai năm. Nói cách khác, Nhà nước đang “hy sinh” khoản thu trước mắt để củng cố sức khỏe khu vực kinh tế tư nhân. Ông đánh giá ra sao về bài toán đánh đổi này?
Tôi không cho rằng nên nhìn 6.701 tỷ đồng hoàn toàn như một khoản ngân sách “mất đi”. Đúng hơn, đây là một dạng chi tiêu thuế - tax expenditure, tức Nhà nước chủ động không thu một phần nguồn lực trong ngắn hạn để tạo dư địa cho khu vực sản xuất kinh doanh.
Bộ Tài chính dự kiến giảm thu khoảng 3.191 tỷ đồng năm 2026 và khoảng 3.510 tỷ đồng năm 2027. Vấn đề phải đặt ra là 6.701 tỷ đồng đó nếu thu ngay về ngân sách thì tạo ra giá trị gì, và nếu để lại trong hàng chục nghìn doanh nghiệp, hộ kinh doanh để quay vòng sản xuất thì tạo ra giá trị gì? Nếu tiền được giữ lại giúp doanh nghiệp mua thêm nguyên liệu, trả lương, đầu tư máy móc, số hóa hoạt động, giữ việc làm và mở rộng doanh thu, Nhà nước có thể thu lại nguồn lực trong tương lai thông qua VAT, thuế thu nhập, bảo hiểm xã hội, thuế từ các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng và đặc biệt là từ một cơ sở thuế lớn hơn. Đó chính là tư duy “khoan thư sức dân để nuôi dưỡng nguồn thu”.
Tuy nhiên, ưu đãi thuế chỉ có ý nghĩa nếu tạo ra hiệu ứng phát triển. Vì vậy, tôi đề nghị sau hai năm phải đánh giá bằng các chỉ tiêu cụ thể: bao nhiêu doanh nghiệp được hưởng; bao nhiêu doanh nghiệp duy trì và tăng lao động; doanh thu tăng bao nhiêu; bao nhiêu hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp; số doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động thay đổi thế nào; và tổng nguồn thu ngân sách từ nhóm này sau ưu đãi tăng hay giảm.
Nếu đo được những chỉ số đó, chúng ta sẽ chuyển từ tư duy “ngân sách giảm bao nhiêu” sang “mỗi đồng ưu đãi thuế tạo thêm bao nhiêu năng lực sản xuất cho nền kinh tế”.
Bộ Tài chính cũng đồng thời đề xuất nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm. Từ thực tế kê khai thuế của các doanh nghiệp nhỏ tại Hà Nội, ông đánh giá ra sao về bước đi này?
Đây thậm chí là một cải cách có ý nghĩa dài hạn không kém việc giảm 30% thuế. Theo quy định hiện hành, hộ, cá nhân kinh doanh trong một số ngưỡng doanh thu có thể lựa chọn phương pháp tính TNCN theo tỷ lệ trên doanh thu; với các nhóm hoạt động khác nhau, pháp luật hiện quy định tỷ lệ khác nhau. Khi doanh thu vượt 3 tỷ đồng, cơ chế xác định thu nhập, chi phí và nghĩa vụ kế toán trở nên phức tạp hơn. Đề xuất nâng mức doanh thu được lựa chọn phương pháp đơn giản từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm, đồng thời nghiên cứu áp dụng tương ứng đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, có mục tiêu giảm thời gian, chi phí tuân thủ và tâm lý e ngại khi hộ kinh doanh phát triển quy mô.
Tôi rất ủng hộ chữ “được lựa chọn”. Không nên biến phương pháp đơn giản thành bắt buộc. Doanh nghiệp có hệ thống kế toán tốt, chi phí đầu vào lớn và biên lợi nhuận thấp có thể thấy phương pháp tính trên thu nhập thực tế phù hợp hơn. Đồng thời cần tránh tạo ra một “vách đá 10 tỷ đồng”, nghĩa là doanh nghiệp đang ở mức 9,8-9,9 tỷ đồng lại không muốn nhận thêm đơn hàng vì sợ vượt ngưỡng và phát sinh thủ tục. Có thể nghiên cứu doanh thu bình quân hai năm hoặc cơ chế chuyển tiếp hợp lý. Cải cách thuế tốt nhất là doanh nghiệp không phải thuê thêm một người chỉ để hiểu và thực hiện thủ tục thuế.
Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống ngay sau khi được Quốc hội thông qua mà không vướng rào cản “văn bản hướng dẫn” hay thủ tục phức tạp tại cơ quan thuế địa phương, HANOISME có đề xuất gì về mặt triển khai?
Trước hết, tôi xin cập nhật rằng thông tin đến ngày 8/8/2026 cho thấy Chính phủ đang khẩn trương chuẩn bị hồ sơ Nghị quyết giảm thuế để có thể trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ trong tháng 8/2026; trong khi nội dung nâng ngưỡng phương pháp tính thuế đơn giản lên 10 tỷ đồng dự kiến được tiếp tục thể chế trong Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi tại kỳ họp tháng 10/2026. Vì vậy, tiến độ chính thức cần tiếp tục cập nhật theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
-Về triển khai, HANOISME đề nghị thực hiện theo nguyên tắc “đủ điều kiện là tự động được hưởng”, không phát sinh hồ sơ xin giảm thuế. Cơ quan thuế đã có dữ liệu doanh thu, mã số thuế, tờ khai và hóa đơn điện tử. Hệ thống phải tự xác định doanh nghiệp thuộc ngưỡng doanh thu, tự tính số thuế được giảm trên tờ khai điện tử và thông báo cho người nộp thuế.
- Thứ hai, nếu doanh nghiệp đã tạm nộp thuế năm 2026 trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực thì cần cho phép tự động bù trừ vào nghĩa vụ kỳ tiếp theo hoặc hoàn trả theo quy trình điện tử, không bắt doanh nghiệp làm thêm một bộ hồ sơ chứng minh.
-Thứ ba, Bộ Tài chính và cơ quan thuế cần ban hành một hướng dẫn thống nhất trên toàn quốc. Không thể để một chính sách nhưng mỗi địa phương giải thích một cách.
-Thứ tư, nên kết nối API giữa hệ thống thuế với các phần mềm hóa đơn, kế toán và quản trị phổ biến để phần mềm tự động cập nhật chính sách. Mục tiêu cuối cùng phải là: doanh nghiệp không phải đi xin ưu đãi mà hệ thống tự nhận diện quyền lợi của doanh nghiệp. Đó mới thực sự là chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.
Nếu coi việc giảm 30% thuế trong 2 năm tới là “vốn mồi” tiếp sức, ông hình dung chân dung của khối doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh sau mốc 2027 sẽ ra sao?
Tôi kỳ vọng sau năm 2027 chúng ta không chỉ có những doanh nghiệp “đóng ít thuế hơn”, mà phải có một thế hệ doanh nghiệp nhỏ khỏe hơn, minh bạch hơn và có khả năng lớn lên.
- Thứ nhất, hộ kinh doanh phải từng bước quen với hóa đơn điện tử, thanh toán số, tài khoản kinh doanh riêng và quản trị doanh thu bằng dữ liệu.
-Thứ hai, nhiều hộ kinh doanh có quy mô phù hợp phải đủ tự tin chuyển thành doanh nghiệp. Khi đó họ có tư cách pháp nhân rõ ràng hơn, dễ tiếp cận tín dụng, đầu tư, đấu thầu, các chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế hơn.
-Thứ ba, doanh nghiệp siêu nhỏ phải chuyển từ mô hình quản trị dựa vào kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp sang quản trị dựa trên dòng tiền, dữ liệu, công nghệ và năng suất.
- Thứ tư, khoản giảm thuế phải trở thành một phần vốn đầu tư cho chuyển đổi số, nâng cao chất lượng sản phẩm, đào tạo lao động và mở rộng thị trường chứ không đơn thuần dùng để bù đắp chi phí ngắn hạn.
Nếu đến cuối năm 2027, doanh nghiệp vẫn phải chờ một đợt giảm thuế mới mới có thể tồn tại thì chính sách chưa đạt mục tiêu. Thành công phải là doanh nghiệp sau hai năm đã đủ sức đứng vững mà không phụ thuộc vào ưu đãi.
Nếu được chọn một chính sách bổ sung bên cạnh giảm thuế 30% để đưa vào Nghị quyết đợt này giúp doanh nghiệp phục hồi thực chất, kiến nghị số 1 của HANOISME gửi tới Chính phủ là gì?
Điều quan trọng nhất với chúng tôi hiện nay là mở rộng khả năng tiếp cận vốn lưu động cho doanh nghiệp nhỏ thông qua cơ chế bảo lãnh tín dụng và cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu thuế và hóa đơn điện tử thay vì quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp.
Lý do rất đơn giản: giảm thuế chủ yếu hỗ trợ doanh nghiệp đang có lợi nhuận, trong khi nhóm doanh nghiệp khó khăn nhất lại là những đơn vị đang thiếu tiền mặt, lợi nhuận rất thấp hoặc chưa có lợi nhuận. Đối với họ, 30% của một nghĩa vụ thuế rất nhỏ không thể giải quyết vấn đề thanh khoản.
Chúng ta đang sở hữu ngày càng nhiều dữ liệu về doanh thu từ hóa đơn điện tử, dòng tiền ngân hàng, nghĩa vụ thuế và lịch sử hoạt động. Hoàn toàn có thể sử dụng dữ liệu đó để xây dựng mô hình chấm điểm tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ. Nhà nước không nhất thiết phải cho vay trực tiếp mà có thể hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro thông qua Quỹ bảo lãnh tín dụng, còn ngân hàng thương mại thực hiện thẩm định và cho vay.
Nếu kết hợp được giảm thuế + tín dụng theo dòng tiền + đơn giản hóa thủ tục thuế, chúng ta sẽ hình thành một hệ sinh thái chính sách hoàn chỉnh: giảm thuế giúp doanh nghiệp giữ lại vốn; tín dụng giúp doanh nghiệp nhân nguồn vốn đó lên; còn cải cách thủ tục giúp doanh nghiệp dành thời gian cho thị trường thay vì giấy tờ. Theo tôi, đó mới là tinh thần hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới: không bao cấp doanh nghiệp, mà tạo điều kiện để doanh nghiệp tự tích lũy, tự đầu tư, tự đổi mới và lớn lên bằng năng lực cạnh tranh của chính mình.
Xin trân trọng cám ơn ông!
