Cải cách thuế không chỉ là giảm thuế suất, cần xóa bỏ 'thuế thời gian'

Theo ông Nguyễn Văn Phụng, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số và trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu tăng thu ngân sách trong ngắn hạn.

Một trong những bất cập hiện nay là các chính sách ưu đãi thuế chủ yếu chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đã có lợi nhuận. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ hay doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu tư chưa thể tiếp cận được các ưu đãi.

Để khắc phục, ông Phụng đề xuất chuyển từ cơ chế ưu đãi dựa trên lợi nhuận sang ưu đãi dựa trên chi phí đầu tư. Theo đó, Nhà nước nên cho phép doanh nghiệp được khấu trừ ở mức cao hơn đối với các khoản chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Cách tiếp cận này sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực ngay từ giai đoạn đầu tư thay vì phải chờ đến khi có lãi.

Bên cạnh đó, chuyên gia cũng cho rằng cần sớm cập nhật tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều tiêu chí về vốn và doanh thu được ban hành từ nhiều năm trước hiện không còn phù hợp với thực tiễn, khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Đáng chú ý, ông Nguyễn Văn Phụng nhấn mạnh cần giảm mạnh "thuế thời gian" – khái niệm dùng để chỉ những chi phí doanh nghiệp phải gánh chịu do thủ tục hành chính rườm rà, thanh tra, kiểm tra kéo dài và việc thực thi pháp luật thiếu thống nhất.

Theo ông, đây là loại "thuế" vô hình nhưng gây tổn thất rất lớn vì làm mất thời gian, tăng chi phí tuân thủ và khiến doanh nghiệp bỏ lỡ nhiều cơ hội kinh doanh.

Để giảm "thuế thời gian", ông kiến nghị tiếp tục tinh gọn bộ máy quản lý, cắt giảm các thủ tục không cần thiết và bảo đảm việc thực thi chính sách thuế thống nhất trên phạm vi cả nước, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong tiến trình chuyển đổi số, ông cũng đề xuất áp dụng nguyên tắc "cung cấp dữ liệu một lần". Theo đó, các cơ quan quản lý cần chia sẻ, liên thông dữ liệu với nhau thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải khai báo lặp lại cùng một thông tin cho nhiều cơ quan khác nhau.

Ông cho rằng việc thiếu kết nối dữ liệu không chỉ làm gia tăng chi phí xã hội mà còn kéo dài thời gian xử lý thủ tục, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030, ông Nguyễn Văn Phụng đề xuất xây dựng chương trình hành động riêng cho giai đoạn 2026-2030 với 7 nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, ngoài việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm tính thống nhất của các văn bản hướng dẫn, cần thiết lập cơ chế đánh giá hiệu quả các chính sách ưu đãi thuế trên cơ sở tác động kinh tế - xã hội, thay vì chỉ nhìn vào số thu ngân sách giảm trong ngắn hạn.