GS Hoàng Văn Cường: Muốn tăng trưởng hai con số, phải chấm dứt tư duy hút FDI chỉ vì vốn

Tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tạo ra 4 bước chuyển chiến lược, trong đó một bước chuyển quan trọng là xác lập mô hình phát triển dựa trên năng suất, tri thức, công nghệ và con người.

Theo Tổng Bí thư, về dài hạn, Việt Nam phải từng bước thoát khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên, gia công và lao động giá rẻ để chuyển sang nền kinh tế dựa trên năng suất, dữ liệu, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và quản trị hiện đại. Đồng thời, cần phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước, khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đồng thời gắn thu hút đầu tư nước ngoài với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực nội sinh.

Nêu quan điểm về định hướng này, GS.TS Hoàng Văn Cường - đại biểu Quốc hội khóa XV, cho rằng yếu tố quyết định để nâng cao tiềm lực kinh tế quốc gia chính là đổi mới mô hình tăng trưởng.

Theo ông, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, mô hình phát triển mới bắt buộc phải dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

"Nếu thành công, Việt Nam sẽ chuyển từ nền kinh tế dựa trên vốn và lao động giá rẻ, chủ yếu gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; từng bước làm chủ các khâu có giá trị cao trong chuỗi giá trị toàn cầu", ông nói.

Theo vị chuyên gia, chính sự chuyển đổi này sẽ tạo ra "bước nhảy vọt" về năng suất, mở ra cơ hội hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới.

Kinh tế tư nhân phải là lực lượng tiên phong

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng đưa khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu mà đòi hỏi đầu tư lớn, chấp nhận rủi ro và có cơ chế phù hợp. Trong đó, khu vực kinh tế tư nhân được xem là lực lượng có lợi thế nhất.

"Kinh tế tư nhân là khu vực năng động nhất, sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Vì thế, khu vực này phải đi đầu trong ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo", ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý doanh nghiệp tư nhân không thể "tự bơi" trong cuộc đua công nghệ. Theo ông, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt thông qua đầu tư nghiên cứu nền tảng, xây dựng hạ tầng khoa học công nghệ, định hướng chiến lược và tạo cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp triển khai các kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.

"Nếu kết hợp tốt giữa khu vực nghiên cứu của Nhà nước với khả năng triển khai nhanh của khu vực tư nhân, khoa học công nghệ sẽ thực sự trở thành động lực phát triển, còn doanh nghiệp tư nhân sẽ là lực lượng đưa công nghệ vào cuộc sống", GS.TS Hoàng Văn Cường nhận định.

Thu hút FDI phải chuyển từ "vốn" sang "công nghệ"

Một nội dung được GS.TS Hoàng Văn Cường đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu thay đổi chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài. Theo ông, nhiều năm qua Việt Nam đã thành công trong việc thu hút dòng vốn FDI, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và xuất khẩu. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, mục tiêu thu hút FDI cần được định nghĩa lại.

"Nếu trước đây chúng ta chủ yếu mong muốn nhà đầu tư nước ngoài mang vốn vào Việt Nam thì nay phải ưu tiên những nhà đầu tư có khả năng giúp nền kinh tế chuyển đổi về chất thông qua khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo", ông nói.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Việt Nam không nên tiếp tục tư duy "chờ nhà đầu tư đến", mà phải chủ động lựa chọn những đối tác phù hợp với chiến lược phát triển quốc gia. Đi cùng với đó, chính sách ưu đãi cũng cần thay đổi theo hướng chuyển từ ưu đãi đầu vào sang ưu đãi đầu ra.

Nói cách khác, thay vì ưu đãi chủ yếu dựa trên quy mô vốn hay đất đai, chính sách cần gắn với kết quả như mức độ chuyển giao công nghệ, tỷ lệ liên kết với doanh nghiệp trong nước hay khả năng nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế.

"Nếu thực hiện tốt chiến lược này, FDI sẽ không chỉ bổ sung nguồn vốn mà còn trở thành động lực giúp khu vực kinh tế trong nước phát triển mạnh hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi", GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo ông, đây cũng là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra, hướng tới một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, dựa trên năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo thay vì lợi thế lao động giá rẻ như trước đây.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam không chỉ phải đổi mới mô hình tăng trưởng mà còn cần thay đổi căn bản cách thu hút FDI, đặt chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực nội sinh lên hàng đầu.