Hai điểm có thể làm thay đổi thị trường xăng dầu Việt Nam, Petrolimex (PLX) và PV OIL (OIL) đứng trước cơ hội lớn

Sau hơn một thập kỷ vận hành theo cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở, thị trường xăng dầu Việt Nam đang đứng trước khả năng thay đổi lớn về phương thức điều hành và tổ chức hệ thống phân phối.

Ngày 30/9/2026, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo lần thứ 14 của Nghị định về kinh doanh xăng dầu.

Trong bối cảnh đó, Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) côn bố báo cáo chuyên đề, với chủ đề chính là ngành xăng dầu - cập nhật chính sách mới.

Hai thay đổi có thể định hình lại thị trường xăng dầu

Theo TCBS, dự thảo Nghị định mới có hai điểm nhấn sẽ tác động lớn tới thị trường xăng dầu hiện nay.

Thứ nhất là doanh nghiệp được tự định giá bán lẻ. Thay vì liên Bộ công bố giá cơ sở theo chu kỳ 7 ngày, doanh nghiệp sẽ chủ động tính giá dựa trên giá mua, chi phí và lợi nhuận. Dự thảo bỏ mức lợi nhuận định mức cố định 300 đồng/lít. Giá có thể khác nhau giữa các cửa hàng và thay đổi trong ngày.

Thứ hai là sàng lọc mạnh các doanh nghiệp đầu mối. Khi điều kiện về kho, cảng, cửa hàng và nguồn cung được siết chặt. Theo dự thảo, thương nhân đầu mối phải sở hữu kho xăng dầu có dung tích tối thiểu 15.000m³, ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và cảng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT. Ngoài ra, doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện về hệ thống phân phối và tổng nguồn xăng dầu tối thiểu 300.000m³/năm, trong đó yêu cầu về tổng nguồn dự kiến áp dụng từ năm 2027.

Những điều kiện này có thể tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp đã đầu tư hạ tầng lớn và những đơn vị phụ thuộc nhiều vào kho bãi, cửa hàng thuê.

TCBS dự báo số doanh nghiệp đầu mối có thể chỉ còn khoảng 14–15, tạo cơ hội gia tăng thị phần cho các doanh nghiệp lớn.

Đáng chú ý, hệ thống phân phối nhiều tầng hiện nay gồm tổng đại lý, đại lý và thương nhân nhận quyền được đề xuất sắp xếp lại thành một nhóm thương nhân phân phối.

Như vậy, nếu thay đổi đầu tiên tác động đến cách doanh nghiệp xác định giá bán và lợi nhuận, thay đổi thứ hai có thể ảnh hưởng đến chính số lượng và vị thế của các doanh nghiệp tham gia thị trường.

Petrolimex và PV OIL trước cơ hội gia tăng thị phần

Trong bối cảnh đó, TCBS đánh giá Petrolimex (mã chứng khoán PLX) và Tổng công ty Dầu Việt Nam – PV OIL (mã chứng khoán OIL) là hai doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi đáng kể.

Theo số liệu công bố của doanh nghiệp, Petrolimex hiện chiếm khoảng 50% thị phần xăng dầu nội địa, trong khi PV OIL nắm khoảng 23%, với sản lượng khoảng 5,8 triệu m³ mỗi năm.

Cả hai đều có quy mô hoạt động lớn và được TCBS đánh giá đáp ứng các điều kiện kinh doanh mới được đề xuất.

Đối với Petrolimex, lợi thế lớn nhất nằm ở hệ thống kho cảng, mạng lưới phân phối và cửa hàng bán lẻ rộng khắp. Khi điều kiện kinh doanh đầu mối được nâng lên, các doanh nghiệp có hạ tầng sẵn có sẽ có lợi thế hơn.

Theo TCBS, Petrolimex có thể hưởng lợi đồng thời từ khả năng chủ động định giá, cải thiện hiệu quả chi phí và tiếp nhận thị phần dịch chuyển từ các đầu mối khác không còn đáp ứng điều kiện kinh doanh.

Đối với PV OIL, tác động được đánh giá tích cực nhưng phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng cải thiện biên lợi nhuận.

Báo cáo cho biết biên lợi nhuận gộp của PV OIL thường chỉ quanh mức 2,5–3%. Với nền lợi nhuận tương đối mỏng, những thay đổi nhỏ về giá bán, chi phí hoặc chiết khấu có thể tạo ra biến động đáng kể đối với kết quả kinh doanh.

Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi thực tế của cả hai doanh nghiệp còn phụ thuộc vào quy định cuối cùng về nguồn hàng. TCBS lưu ý dự thảo vẫn chưa chốt việc thương nhân phân phối chỉ được mua hàng từ đầu mối hay có thể mua từ những thương nhân phân phối khác.

Đây là yếu tố có thể ảnh hưởng đến quyền đàm phán, chính sách chiết khấu và khả năng kiểm soát hệ thống phân phối của các doanh nghiệp lớn.

Lợi nhuận tăng mạnh, nhưng còn những biến số

Những thay đổi chính sách được đặt trong bối cảnh kết quả kinh doanh của Petrolimex và PV OIL đang có nhiều biến động.

Về hoạt động kinh doanh, Petrolimex cũng vừa trải qua giai doạn khởi sắc. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần đạt 234.744 tỷ đồng, tăng mạnh 61,18% so với nửa đầu năm ngoái. Lợi nhuận sau thuế cũng tăng vọt 46,18% so với cùng kỳ, lên 2.390 tỷ đồng.

PV OIL cũng vừa trải qua giai đoạn kinh doanh khởi sắc. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần đạt 134.867 tỷ đồng, tăng 88% so với nửa đầu năm ngoái. Lợi nhuận sau thuế tăng vọt 115% lên 499 tỷ đồng.

Dù doanh thu và lợi nhuận đều tăng mạnh, biên lợi nhuận gộp của hai doanh nghiệp lại thu hẹp. Petrolimex ghi nhận biên lợi nhuận gộp 4,79%, giảm từ mức 6,14% cùng kỳ; PV OIL đạt 2,58%, so với mức 2,75% một năm trước.

Kết quả kinh doanh ngành xăng dầu còn chịu tác động lớn từ biến động giá trị hàng tồn kho. Tại Petrolimex, dự phòng giảm giá hàng tồn kho tăng từ 171 tỷ đồng cuối năm 2025 lên 6.512 tỷ đồng vào cuối quý I/2026, trước khi giảm xuống còn 437 tỷ đồng tại ngày 30/6/2026.

Trong khi đó, biên lợi nhuận gộp của PV OIL giảm từ 4,8% trong quý I xuống 1,5% ở quý II/2026.

Những biến động này cho thấy tầm quan trọng của khả năng điều chỉnh giá bán theo chi phí đầu vào. Tuy nhiên, cơ chế giá mới không loại bỏ hoàn toàn rủi ro hàng tồn kho hay áp lực cạnh tranh trên thị trường.

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Theo đó, số dư quỹ dương sẽ được chuyển về tài khoản của Bộ Tài chính tại Kho bạc Nhà nước, trong khi số dư âm được xem xét xử lý hoàn trả sau kiểm toán.

Tại ngày 30/6/2026, Petrolimex ghi nhận số dư Quỹ bình ổn giá dương 1.662 tỷ đồng, tương đương khoảng 26% tiền và các khoản tương đương tiền. Nếu phải chuyển số dư này theo quy định mới, lượng tiền doanh nghiệp trực tiếp nắm giữ sẽ giảm tương ứng.

Ở chiều ngược lại, PV OIL ghi nhận số dư quỹ âm 1.325 tỷ đồng, tương đương khoảng 39% tiền và các khoản tương đương tiền. Doanh nghiệp có thể được xem xét hoàn trả khoản đã chi trước sau khi thực hiện kiểm toán theo quy định.

TCBS đánh giá thay đổi này chủ yếu tác động đến dòng tiền, thay vì trực tiếp làm thay đổi lợi nhuận của doanh nghiệp.

Do vậy, toàn bộ những tác động trên vẫn phụ thuộc vào nội dung nghị định chính thức và thời điểm có hiệu lực.

Dự thảo đã trải qua 14 phiên bản và chậm so với hai mốc dự kiến trước đó là tháng 2 và tháng 7/2026. Một số nội dung quan trọng, bao gồm điều kiện kinh doanh đầu mối, phương án nguồn hàng và cơ chế bình ổn giá, vẫn có thể tiếp tục được điều chỉnh.

TCBS nhận định triển vọng trung hạn của Petrolimex là tích cực, trong khi PV OIL có khả năng hưởng lợi nhưng đi kèm những điều kiện nhất định.