Hai siêu đô thị hàng đầu của Trung Quốc đang chìm dần, 'thủ phạm' cách xa hàng nghìn km

Các nhà khoa học quốc tế cảnh báo mực nước biển tại những thành phố đông dân ven biển Trung Quốc như Hồng Kông và Thượng Hải có thể dâng cao hơn mức trung bình toàn cầu từ 15-20% do băng Nam Cực tan chảy.

Theo các nhà nghiên cứu, sự thay đổi lực hấp dẫn khi khối băng Nam Cực thu hẹp sẽ khiến nước biển phân bố lại trên toàn cầu, làm mực nước biển dâng cao hơn dọc theo các khu vực ven biển đông dân của Trung Quốc.

Nguy cơ hàng triệu người phải di dời

“Ngay cả khi chúng ta hạn chế mức nóng lên toàn cầu ở 1,5 độ C - mục tiêu tham vọng nhất của Hiệp định Paris, Nam Cực vẫn có 92% khả năng mất khối lượng băng trong thế kỷ này”, ông Lin Yucheng, tác giả chính của nghiên cứu và là trợ lý giáo sư tại Trường Năng lượng và Môi trường thuộc Đại học Thành phố Hồng Kông, cho biết.

Nhà khoa học khí hậu này cảnh báo các siêu đô thị gắn liền với hoạt động cảng biển sẽ phải đối mặt với những cú sốc thường xuyên hơn và tốn kém hơn.

Nếu không có biện pháp thích ứng và bảo vệ bờ biển hiệu quả – vốn đòi hỏi chi phí rất lớn – nhiều người dân cuối cùng có thể buộc phải di dời.

Ông Lin hợp tác với các nhà nghiên cứu tại Australia, Anh, New Zealand và Mỹ để đánh giá nguy cơ tình trạng mất khối lượng của dải băng Nam Cực đối với các cộng đồng ven biển nằm cách xa cực Nam Trái Đất.

Trong nghiên cứu được công bố ngày 30/9, nhóm tác giả cho rằng việc quản lý hiệu quả các rủi ro đối với những cộng đồng ven biển đông dân đòi hỏi phải nhanh chóng cắt giảm khí thải, phù hợp với các mục tiêu của Hiệp định Khí hậu Paris.

Nghiên cứu cho thấy Nam Cực, vùng đất phủ băng rộng lớn có diện tích lớn hơn tổng diện tích Trung Quốc và Ấn Độ, nhiều khả năng sẽ mất khối lượng băng trong thế kỷ này.

“Chúng tôi thử nghiệm hàng nghìn mô hình khác nhau về Nam Cực và nhận thấy có độ tin cậy rất cao rằng khu vực này sẽ khiến mực nước biển tại Thượng Hải và Hồng Kông dâng cao hơn mức trung bình toàn cầu từ 15-20%”, ông Lin nói.

Khi được hỏi thời điểm mực nước biển tại các thành phố Trung Quốc bắt đầu dâng nhanh hơn mức trung bình toàn cầu, ông Lin trả lời rằng điều này gần như đã diễn ra ngay lập tức.

Ông giải thích: “Một khi băng Nam Cực tan và chảy vào đại dương, nước sẽ được phân bố lại chỉ trong vài tuần đến vài tháng. Vì vậy, hiện tượng này đã xảy ra và áp dụng với từng centimet mực nước biển dâng bắt nguồn từ Nam Cực”.

Nếu nhân loại không cắt giảm khí thải nhà kính đủ nhanh, hiệu ứng dây chuyền có thể khiến riêng Nam Cực góp thêm tới 25cm vào mực nước biển toàn cầu vào năm 2100. Mức tăng này đủ để khiến nhà cửa của hơn 10 triệu người bị ngập vĩnh viễn.

Băng tan kéo theo hiệu ứng dây chuyền

Theo ông Lin, hiệu ứng dây chuyền bắt đầu khi khí thải nhà kính khiến vùng biển xung quanh Nam Cực ấm lên.

Nước biển ấm làm các thềm băng nổi mỏng đi và suy yếu, khiến chúng dễ vỡ hơn. Khi các thềm băng không còn giữ được vai trò như những rào chắn tự nhiên, các dòng sông băng trước đây bị kìm hãm sẽ chảy nhanh hơn ra đại dương.

Để hình dung mức tăng 25cm lớn đến mức nào, ông Lin cho biết mực nước biển toàn cầu đã tăng khoảng 20cm kể từ năm 1900.

“Dù vậy, đây đã là tốc độ dâng nhanh nhất trong ít nhất 4.000 năm qua, với tác động sâu rộng đến các hiện tượng cực đoan tại vùng ven biển. Mực nước biển dâng khoảng 15cm do hoạt động của con người đã khiến tần suất ngập lụt ven biển cực đoan trên toàn cầu tăng gấp 4 lần kể từ năm 1900”, ông Lin cho hay.

Ông cũng dẫn một nghiên cứu gần đây của mình, cho thấy mực nước biển dâng do con người gây ra là nguyên nhân của hơn 70% số ngày xảy ra ngập lụt ven biển cực đoan tại Hồng Kông trong giai đoạn 2010-2018.

“Riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển toàn cầu tăng tới 25cm vào năm 2100, trong khi mức tăng tại Hồng Kông và Thượng Hải có thể lên tới 29-30cm. Những con số này chưa bao gồm phần mực nước biển dâng do các nguồn khác, như băng ở Greenland và các sông băng trên núi tan chảy, cũng như hiện tượng nước biển giãn nở khi nhiệt độ tăng”, ông Lin chia sẻ.

Nam Cực thường được ví như “gã khổng lồ đang ngủ” của quá trình mực nước biển dâng. Do có quy mô khổng lồ, khu vực này phản ứng tương đối chậm với biến đổi khí hậu.

Trong giai đoạn 2006-2018, Nam Cực đóng góp khoảng 10% mức tăng mực nước biển toàn cầu.

Ông Lin lưu ý: “Điều đáng lo ngại là một khi Nam Cực bắt đầu mất băng, hay ‘thức giấc’, quá trình này có thể tiếp diễn trong nhiều thế kỷ. Vì vậy, mức tăng 25cm vào năm 2100 mới chỉ là khởi đầu”.

Trong những mô phỏng cực đoan nhất của một dự án quốc tế gần đây về mô hình hóa dải băng, riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển toàn cầu dâng tổng cộng khoảng 7m vào năm 2300.