Thu nhập sắp vượt ngưỡng nước giàu, vì sao Trung Quốc vẫn muốn giữ vị thế 'đang phát triển'?
Trung Quốc đang tiến rất gần ngưỡng được Ngân hàng Thế giới xếp vào nhóm nền kinh tế thu nhập cao, một cột mốc phản ánh tốc độ tăng trưởng thu nhập nhanh trong nhiều thập niên qua. Tuy nhiên, Bắc Kinh dường như không mặn mà với việc bị xếp chung với các quốc gia giàu có, bởi vị thế “nước đang phát triển” vẫn mang lại lợi ích đáng kể về ngoại giao và thể chế quốc tế.
Theo phân loại của Ngân hàng Thế giới, thu nhập quốc dân bình quân đầu người của Trung Quốc năm 2025 đạt 14.230 USD, chỉ thấp hơn một chút so với ngưỡng 14.375 USD để được xếp vào nhóm thu nhập cao.
Ngưỡng này dự kiến tăng lên khoảng 14.554 USD cho năm 2026. Điều đó có nghĩa Trung Quốc chỉ cần nâng GNI bình quân đầu người thêm khoảng 2,3% để vượt mốc, thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng thu nhập trong quá khứ.
Philip Schellekens, kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, nhận định Trung Quốc nhiều khả năng sẽ chính thức được Ngân hàng Thế giới xếp vào nhóm thu nhập cao khi cơ quan này công bố phân loại mới vào tháng 7 năm sau.
Thu nhập cao chưa đồng nghĩa với “giàu” như Mỹ
Cách xếp hạng của Ngân hàng Thế giới dựa trên thu nhập quốc dân bình quân đầu người, tức tổng thu nhập mà người dân và doanh nghiệp một quốc gia kiếm được cả trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, việc vượt ngưỡng “thu nhập cao” không có nghĩa Trung Quốc đã đạt mức sống tương đương các nền kinh tế phát triển hàng đầu.
Năm ngoái, GNI bình quân đầu người của Mỹ đạt khoảng 88.810 USD, cao gấp hơn 6 lần Trung Quốc.
Khoảng cách thu nhập trong nội bộ Trung Quốc cũng còn rất lớn. Những thành phố ven biển như Thượng Hải hay Thâm Quyến từ lâu đã có mức sống tương đương nhiều đô thị giàu có ở châu Á, trong khi nhóm 20% dân số nghèo nhất chỉ sống với mức thu nhập dưới khoảng 120 USD mỗi tháng trong năm ngoái.
Theo Schellekens, những nhãn phân loại chung có thể che khuất sự chênh lệch rất lớn giữa các khu vực và nhóm dân cư.
Vẫn muốn giữ vai trò lãnh đạo các nước đang phát triển
Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh luôn nhấn mạnh mình thuộc “Global South” và thế giới đang phát triển.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng tuyên bố Trung Quốc “sẽ luôn là một thành viên của Global South và thế giới đang phát triển”.
Vị thế này giúp Bắc Kinh củng cố vai trò chính trị tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latin trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ ngày càng gay gắt.
Ngoài yếu tố ngoại giao, việc được coi là nền kinh tế đang phát triển còn mang lại một số lợi ích trong các thể chế quốc tế, từ nghĩa vụ đóng góp tài chính đến thời gian thực hiện cam kết.
Tại Tổ chức Thương mại Thế giới, các quốc gia có thể tự xác định mình là nước phát triển hay đang phát triển. Trung Quốc hiện vẫn tự xếp mình vào nhóm đang phát triển.
Tuy nhiên, Bắc Kinh năm ngoái cho biết sẽ không tiếp tục tìm kiếm một số ưu đãi đặc biệt dành cho nước đang phát triển trong các vòng đàm phán WTO tương lai, chẳng hạn như thời gian dài hơn để thực hiện các thỏa thuận.
Alicia García Herrero, kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương tại Natixis, cho rằng Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tìm cách tránh bị gắn nhãn “nền kinh tế phát triển” một cách chính thức.
Từ nước thu nhập trung bình lên sát ngưỡng giàu chỉ trong hơn 15 năm
Theo tiêu chuẩn Ngân hàng Thế giới, Trung Quốc trở thành nước thu nhập trung bình cao từ năm 2010, cũng là năm nền kinh tế này vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tính theo GDP.
Từ đó đến nay, mức thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh, đưa Trung Quốc tới sát ngưỡng thu nhập cao chỉ trong hơn 15 năm.
Schellekens đánh giá tốc độ leo lên các nấc thang thu nhập của Trung Quốc là rất đáng chú ý.
Ngân hàng Thế giới hiện không sử dụng các thuật ngữ “phát triển” hay “đang phát triển”, mà phân nhóm theo thu nhập. Cơ quan này cũng đã lên kế hoạch chấm dứt cho Trung Quốc vay vốn vào năm 2031.
Khoản cho vay hằng năm của Ngân hàng Thế giới dành cho Trung Quốc đã giảm còn khoảng 750 triệu USD vào năm 2025, từ mức 2,4 tỷ USD năm 2017.
Trung Quốc đặt mục tiêu GDP bình quân đầu người trên 20.000 USD
Bắc Kinh đặt mục tiêu đến năm 2035 đạt mức GDP bình quân đầu người tương đương một “quốc gia phát triển trung bình”.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc từng mô tả ngưỡng này là trên 20.000 USD/người.
Song song với quá trình nâng thu nhập, Trung Quốc cũng ngày càng định vị mình như một mô hình phát triển ngoài phương Tây, đồng thời xây dựng nhiều thể chế tài chính, đầu tư và viện trợ thay thế các cơ chế truyền thống do phương Tây dẫn dắt.
Vì vậy, việc Trung Quốc sắp bước vào nhóm thu nhập cao tạo ra một nghịch lý đáng chú ý: về mặt kinh tế, nước này ngày càng tiến gần các nền kinh tế giàu, nhưng về mặt chính trị và ngoại giao, Bắc Kinh vẫn muốn duy trì hình ảnh một thành viên của thế giới đang phát triển.
