Hàng không Mỹ tê liệt vì hệ thống kiểm soát không lưu vẫn dùng công nghệ 'cổ lỗ sĩ' từ thập niên 1960?
Ngày 13/11, trục trặc trong hệ thống liên lạc hàng không khiến Mỹ phải yêu cầu dừng toàn bộ chuyến bay.

Theo Reuters, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc sau khi sự cố liên lạc làm gián đoạn hoạt động tại các trung tâm kiểm soát không lưu. Sự cố khiến hơn 1.000 chuyến bay bị hủy và gần 10.000 chuyến khác bị hoãn, theo dữ liệu từ dịch vụ theo dõi hàng không FlightAware. Các máy bay đang hoạt động trên không vẫn được phép hạ cánh, trong khi những chuyến bay đang ở mặt đất phải tạm dừng cất cánh.
Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin cho biết chưa có bằng chứng cho thấy sự việc xuất phát từ một cuộc tấn công mạng. Tại cuộc họp báo tối 13/11, ông giải thích sự cố liên quan đến quá trình tích hợp công nghệ mới vào hạ tầng hiện hữu, khiến các hệ thống cũ không đáp ứng được tải vận hành.
Ông Mullin cho rằng Mỹ cần tiến hành cải tổ toàn diện hệ thống công nghệ của FAA, đồng thời đánh giá lại việc đưa thiết bị mới vào sử dụng khi hạ tầng cũ chưa đủ khả năng đáp ứng. Trong khi đó, Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy xác nhận hệ thống kiểm soát không lưu gặp trục trặc và cảnh báo hoạt động hàng không có thể tiếp tục bị ảnh hưởng nếu hạ tầng không được nâng cấp.
Hạ tầng kiểm soát không lưu lạc hậu nhiều thập kỷ
Các báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) và Reuters cho thấy hệ thống kiểm soát không lưu của nước này vẫn phụ thuộc vào nhiều công nghệ lỗi thời, từ mạng viễn thông sử dụng cáp đồng đến máy tính Compaq và các linh kiện thay thế ngày càng khan hiếm.
Hồi tháng 9, hàng nghìn chuyến bay tại khu vực Đông Bắc Mỹ đã bị hoãn hoặc hủy do hai sự cố liên tiếp. Cụ thể, mạch truyền dẫn tại cơ sở kiểm soát không lưu ở Philadelphia gặp trục trặc, trong khi tuyến cáp quang dự phòng gần New Brunswick, bang New Jersey, bị một đội thi công vô tình cắt đứt.
Trước đó, vào tháng 1/2023, FAA cũng phải tạm dừng toàn bộ chuyến bay khởi hành trên cả nước sau khi một nhà thầu vô tình xóa các tệp dữ liệu, làm gián đoạn hệ thống NOTAM - cơ sở dữ liệu cung cấp thông báo an toàn và thông tin quan trọng cho phi công.
Trao đổi với Reuters hồi tháng 9, Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy cho biết kiến trúc viễn thông của hệ thống kiểm soát không lưu vẫn dựa trên nền tảng đã tồn tại khoảng 40 năm. Vì vậy, chỉ một thiết bị chuyển mạch gặp sự cố hoặc một tuyến truyền dẫn bị đứt cũng có thể khiến toàn bộ khu vực Đông Bắc Mỹ tê liệt.
Giám đốc FAA Bryan Bedford cho biết hơn 300 cơ sở kiểm soát không lưu của cơ quan này vẫn sử dụng các hệ thống máy tính độc lập, trong đó có máy tính Compaq. Thương hiệu này đã được HP mua lại và ngừng sản xuất máy tính từ năm 2013.
Ngoài ra, FAA vẫn vận hành các hệ thống điện thoại cũ cùng 3 hệ thống viễn thông chưa tương thích hoàn toàn, khiến việc kết nối và trao đổi thông tin giữa các cơ sở gặp nhiều khó khăn.
Theo GAO, mạng viễn thông đóng vai trò nền tảng cho hệ thống kiểm soát không lưu, kết nối khoảng 5.000 cơ sở, radar, hệ thống thoại và dữ liệu chuyến bay. Một phần hạ tầng vẫn sử dụng cáp đồng được lắp đặt từ những năm 1960.
Trong tổng số 138 hệ thống kiểm soát không lưu của FAA, có 51 hệ thống, tương đương 37%, được đánh giá không còn khả năng duy trì bền vững. Thêm 54 hệ thống khác, chiếm 39%, có nguy cơ rơi vào tình trạng tương tự.
Nỗ lực hiện đại hóa hệ thống kéo dài
FAA đã triển khai nhiều kế hoạch nâng cấp hệ thống kiểm soát không lưu trong hàng chục năm qua, song không ít chương trình chậm tiến độ và không đạt mục tiêu đề ra.
Một trong số đó là chương trình NextGen, được khởi động năm 2004 với ngân sách dự kiến 15 tỷ USD. Tuy nhiên, chương trình liên tục đối mặt với tình trạng đội chi phí và kéo dài thời gian thực hiện.
Đến tháng 7/2025, Quốc hội Mỹ phân bổ 12,5 tỷ USD để triển khai chương trình hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu mới, có tên Brand New Air Traffic Control System (BNATCS).
Theo GAO, tính đến tháng 5, FAA đã thay thế 2.560 trong tổng số 5.170 đường dây cáp đồng cũ bằng cáp quang. Giai đoạn đầu của BNATCS dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2028, tập trung nâng cấp hệ thống liên lạc, giám sát, dự báo thời tiết và đào tạo nhân lực.
Reuters cho biết FAA cũng đặt mục tiêu chuyển đổi hệ thống liên lạc kiểm soát không lưu từ công nghệ analog sang kỹ thuật số vào cuối năm 2027. Sau đó, cơ quan này sẽ từng bước đưa các cơ sở lên nền tảng điện toán đám mây.
Sự cố ngày 13/11 một lần nữa cho thấy những hạn chế của hạ tầng liên lạc và điều phối hàng không tại Mỹ, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cấp hệ thống phục vụ hàng chục nghìn chuyến bay mỗi ngày.
Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin nhấn mạnh sự cần thiết phải có một đơn vị chịu trách nhiệm xây dựng lại toàn bộ hệ thống, thay vì tiếp tục đầu tư nhỏ lẻ và chắp vá. Theo ông, chính cách tiếp cận này là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự cố vừa qua.