Hãng xe điện phá sản, hơn 400.000 ô tô thông minh bỗng hóa thành cục sắt

Chiếc xe vẫn nổ máy và lăn bánh bình thường, nhưng hệ thống định vị hoàn toàn mù tịt. Chìa khóa kỹ thuật số trên điện thoại biến thành thứ vô dụng, còn ứng dụng điều khiển từ xa thì báo lỗi mất kết nối. Đó là cơn ác mộng mà hơn 400.000 khách hàng mua xe Neta tại Trung Quốc đang phải đối mặt. Câu chuyện này không chỉ là dấu chấm hết cho một thương hiệu khởi nghiệp từng đình đám, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về bản chất thực sự của quyền sở hữu ô tô trong kỷ nguyên số.

Khi 'linh hồn' chiếc xe điện nằm trên máy chủ

Theo thông tin từ báo Bành Bái, sau khi Neta bước vào thủ tục phá sản, hệ thống dịch vụ kết nối mạng của hãng đã chính thức bị ngắt. Cú rút phích cắm này khiến hàng trăm nghìn chiếc xe đang lưu thông trên đường đồng loạt rơi vào trạng thái ngoại tuyến. Thực tế, những dấu hiệu bất ổn đã nhen nhóm từ năm 2025. Người dùng ở nhiều tỉnh thành từng phàn nàn về việc xe liên tục mất tín hiệu, không thể mở cửa bằng sóng vô tuyến hay tra cứu tình trạng pin qua điện thoại thông minh.

Vấn đề cốt lõi nằm ở cách vận hành của xe điện hiện đại. Những tính năng được quảng cáo rầm rộ nhất tại showroom thực chất không tồn tại độc lập bên trong phần cứng của chiếc xe. Phần thông minh đó được lưu trữ và xử lý liên tục thông qua hệ thống máy chủ của nhà sản xuất.

Người tiêu dùng bỏ khoản tiền lớn để mua một phương tiện hiện đại, nhưng tuổi thọ công nghệ của nó lại được quyết định bằng sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Khi hãng xe cạn tiền duy trì hệ thống điện toán đám mây, chiếc ô tô thông minh lập tức bị giáng cấp xuống thành một cỗ máy cơ khí thuần túy. Nó tồn tại đúng bằng thời gian hãng xe còn sống trên thị trường.

Quả bom nổ chậm của ngành công nghiệp xe điện

Trường hợp của Neta không phải là một cú sảy chân đơn lẻ. Số liệu thống kê từ công ty tư vấn Lực Cơ cho thấy một bức tranh ảm đạm của toàn ngành công nghiệp xe năng lượng mới tại Trung Quốc. Tính đến tháng 5/2026, thị trường đã chứng kiến 23 hãng xe tuyên bố phá sản, phải thanh lý tài sản hoặc ngừng hoạt động hoàn toàn. Hệ quả là khoảng 850.000 chiếc xe du lịch hợp lệ bỗng chốc trở thành những đứa con hoang không người thừa nhận.

Danh sách tử thần này gọi tên hàng loạt thương hiệu từng làm mưa làm gió như WM Motor, HiPhi, Aiways, Ji Yue hay Byton. Đáng buồn nhất là Neta, cái tên từng giữ ngôi vương trong nhóm khởi nghiệp với kỷ lục giao 152.000 xe vào năm 2022.

Khi một pháp nhân biến mất, chuỗi rắc rối bùng lên theo hiệu ứng domino. Chuỗi cung ứng phụ tùng lập tức đứt gãy. Các xưởng dịch vụ tư nhân bên ngoài cũng bất lực vì thiết bị chẩn đoán lỗi đã bị hãng mẹ mã hóa từ trước. Khách hàng ngậm đắng nuốt cay vì tờ cam kết bảo hành trọn đời giờ đây mất đi giá trị pháp lý, trong khi chi phí tự sửa chữa một cụm pin hỏng có thể lên tới vài vạn nhân dân tệ, chiếm một phần lớn giá trị còn lại của chiếc xe.

Cái giá đắt đỏ để duy trì sự thông minh

Giữa bối cảnh hỗn loạn, vụ việc tái cơ cấu của WM Motor đã tạo ra một tiền lệ pháp lý quan trọng cho bài toán hậu mãi. Hãng xe này từng bán ra thị trường khoảng 120.000 chiếc trước khi đóng dây chuyền vào cuối năm 2022. Câu hỏi lớn nhất được đặt ra trên bàn phán xử là liệu doanh nghiệp có quyền đơn phương ngắt kết nối những chiếc xe đã bán cho khách hàng hay không.

Cơ quan tư pháp Trung Quốc đã đưa ra phán quyết cứng rắn khi xác định hãng không được tùy tiện chấm dứt dịch vụ với các phương tiện đang lưu hành. Trong thời gian tái cơ cấu, doanh nghiệp buộc phải giữ lại 65 nhân sự chuyên trách và tiếp tục ứng tiền để duy trì máy chủ vận hành.

Chi phí này được đo đếm bằng những con số vô cùng áp lực. Từ đầu năm 2025, nhà đầu tư phải ứng ra mỗi tháng 2,58 triệu nhân dân tệ để nuôi hệ thống mạng cho đội xe cũ. Khoản chi lũy kế 34,24 triệu nhân dân tệ đã được pháp luật công nhận là nợ chung có lợi trong phương án tái cơ cấu, buộc phải ưu tiên thanh toán để đảm bảo quyền lợi chuyển giao dữ liệu tài khoản và cập nhật phần mềm cho người tiêu dùng.

Tiền lệ này phơi bày một sự thật là chi phí để giữ cho một đội xe thông minh hoạt động trơn tru rất khổng lồ. Khi doanh nghiệp còn làm ăn phát đạt, khoản tiền ấy được giấu kín trong chi phí vận hành chung nên người mua không nhìn thấy. Nhưng khi dòng tiền đứt gãy, nó biến thành một món nợ vô chủ mà không ai muốn gánh vác.

Cuộc khủng hoảng này được dự báo sẽ còn tiếp diễn tàn khốc hơn. Giới truyền thông Trung Quốc nhận định khoảng 50 nhà sản xuất xe điện nước này đang chìm trong thua lỗ kéo dài và có nguy cơ phải đóng cửa ngay trong năm 2026. Họ đang bị bóp nghẹt bởi ba gọng kìm cùng lúc là mức thuế mua hàng 5% chính thức áp dụng lại, sức mua nội địa dự kiến giảm thêm 5% và hậu quả của tình trạng phát triển dư thừa năng lực sản xuất trong những năm qua.