Himalaya hứng thảm họa kép: Hồ chắn dòng ở biên giới Trung Quốc - Nepal bắt đầu tràn nước

Trận lũ xảy ra ngày 26/8, được cho là bắt nguồn từ sự cố sụp đổ sông băng, đã khiến 489 người thiệt mạng tại Nepal và 5 người tại Tây Tạng, Trung Quốc. Gần 1.000 người khác tại 2 quốc gia vẫn đang mất tích.

Sau khi sông băng sụp đổ, một lượng lớn đá, băng, bùn đất và các mảnh vỡ theo dòng nước cuồn cuộn đổ xuống hệ thống sông ở vùng núi Himalaya. Dòng lũ cũng tạo ra một hồ nước mới, nơi lượng nước tiếp tục tích tụ và dâng cao.

Theo giới chức và nhân chứng tại Nepal, đến ngày 28/8, hồ chứa hơn 2,5 triệu m³ nước, tăng mạnh so với mức ước tính 1,5 đến 2 triệu m³ một ngày trước đó. Sau đó, nước bắt đầu tràn vào sông Bhotekoshi.

“Chúng tôi nhận được thông báo rằng hồ đã tràn bờ. Tuy nhiên, chúng tôi chưa biết quy mô và mực nước cao đến đâu. Có thể thấy mực nước trên sông đang dâng lên”, ông Narendra Pariyar, quan chức cấp cao nhất tại huyện Rasuwa, Nepal, nói.

Khi cảnh báo được phát đi, người dân vội vã chạy lên khu vực cao hơn, mang theo những tài sản có thể đem theo. Cảnh sát cũng trong tình trạng sẵn sàng ứng phó, trang bị dây thừng và cáng cứu thương.

“Mọi người bắt đầu hô ‘chạy đi’, nên tôi cũng chạy. Còi báo động ở thị trấn Bidur cũng vang lên. Tôi rất sợ”, bà Shanti Tamang, 40 tuổi, kể.

Các đội cứu hộ được yêu cầu đưa người và thiết bị tới những vị trí an toàn hơn.

Trung Quốc tăng cường giám sát hồ chắn nước

Nguy cơ hồ nước bị vỡ khiến toàn bộ nhân viên cứu hộ và phương tiện của Trung Quốc phải rút khỏi khu vực nguy hiểm và tập kết tại vị trí an toàn, đài truyền hình CCTV đưa tin ngày 28/8.

Hoạt động cứu hộ sau đó được nối lại khi giới chức đánh giá rủi ro từ hồ nước bị chặn ở thượng nguồn đã nằm trong khả năng kiểm soát.

Tại Nepal, hoạt động tìm kiếm cứu nạn cũng bị đình chỉ trong khoảng 90 phút trước khi được nối lại, theo một sĩ quan quân đội.

Trận lũ ngày 26/8 quét qua nhiều ngôi làng và thung lũng, phá hủy các nhà máy điện, đường sá và cầu trên tuyến kết nối thủ đô Kathmandu của Nepal với Lhasa, thủ phủ Tây Tạng. Đây cũng là tuyến đường được nhiều du khách và người hành hương sử dụng.

Trong số những người mất tích, ít nhất 540 người là công dân nước ngoài, nhiều người trong đó là các tín đồ Hindu đến từ Ấn Độ đang trên đường hành hương tới núi Kailash và hồ Mansarovar ở Tây Tạng.

Tại Bắc Kinh, Bộ Chính trị Trung Quốc họp ngày 28/8 để chỉ đạo công tác cứu hộ và khắc phục hậu quả thiên tai.

Theo Tân Hoa Xã, cuộc họp do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì yêu cầu giới chức xây dựng kế hoạch tìm kiếm cứu nạn một cách khoa học và “nỗ lực hết sức” để tìm kiếm những người mất tích, cả người Trung Quốc lẫn công dân nước ngoài.

Bộ Chính trị Trung Quốc nhận định công tác cứu hộ đang đối mặt với “những thách thức đặc biệt khó khăn”, đồng thời yêu cầu tăng cường giám sát các hồ băng, nguy cơ sạt lở đất và các hồ nước hình thành do dòng chảy bị chặn. Trung Quốc cũng kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp cho những khu vực bị ảnh hưởng tại Nepal và tăng cường hợp tác quốc tế trong ứng phó thiên tai.

Trước đó, các đội cứu hộ Nepal đã sử dụng trực thăng để tìm kiếm người sống sót và thả hàng cứu trợ khẩn cấp xuống những thị trấn, thung lũng bị cô lập. Lực lượng cứu hộ, trong đó có các đội sử dụng chó nghiệp vụ, cũng đã tìm thấy hàng chục thi thể bị dòng nước cuốn trôi xuống vùng đồng bằng.

Dibga Tamang là một trong những người cuối cùng được giải cứu khỏi Rasuwa hôm 27/8. Người này cùng 3 người khác được trực thăng đưa tới một doanh trại quân đội ở Nuwakot.

“Tất cả người của tôi đều đã ra đi. Họ đã chết. Tôi không còn ai chờ đợi mình nữa. Mọi thứ và mọi người đều biến mất. Hết rồi”, Tamang nói.

Nepal chưa tiếp nhận lực lượng cứu hộ nước ngoài

Trong khi nhiều quốc gia liên tục đề nghị hỗ trợ, Nepal cho biết hiện chưa cần các nước khác triển khai lực lượng tìm kiếm cứu nạn.

“Việc các nước đề nghị hỗ trợ là điều tự nhiên. Các cơ quan an ninh của chúng tôi đang tiến hành hoạt động tìm kiếm cứu nạn. Hiện tại, chúng tôi chưa cần sự hỗ trợ đó”, ông Lok Bahadur Chhetri, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nepal, nói ngày 28/8.

Một đội phản ứng nhanh của Hàn Quốc đã có mặt tại Kathmandu nhưng chưa được triển khai, do chính phủ Nepal chưa có kế hoạch tiếp nhận lực lượng cứu hộ nước ngoài, theo Bộ Ngoại giao Hàn Quốc.

Báo Kathmandu Post cho biết Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Sri Lanka và Bangladesh đều đã đề nghị Nepal cho phép các đội tìm kiếm cứu nạn của họ tham gia chiến dịch.

Tại phía Trung Quốc, lực lượng cứu hộ vẫn chưa thể tiếp cận khu vực chịu thiệt hại nặng nhất gần cửa khẩu Gyirong vào tối 27/8. Các đội cứu hộ phải tập trung dọn dẹp đất đá và mảnh vỡ trên tuyến đường chính dẫn vào khu vực.

Những hình ảnh ghi lại hôm 26/8 cho thấy dòng nước bùn khổng lồ cùng đất đá và mảnh vỡ chỉ trong vài giây đã cuốn phăng các công trình tại khu vực cửa khẩu, đồng thời nhấn chìm những người đang tìm cách chạy thoát.

Theo CCTV, đến ngày 27/8, huyện Gyirong của Tây Tạng ghi nhận 558 người mất tích, trong đó có 260 công dân nước ngoài. Cho đến nay, 5 người được xác nhận thiệt mạng tại phía Trung Quốc.

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường, quan chức số 2 của nước này, đã tới khu vực thảm họa tại Gyirong chiều 27/8, theo Tân Hoa Xã. Chuyến thị sát cho thấy Bắc Kinh đang coi thảm họa này là vấn đề có mức độ ưu tiên rất cao.

“Các tòa nhà biến mất như những que tăm”

Trong khi lực lượng cứu hộ tiếp tục tìm kiếm, thân nhân của những người mất tích tại nhiều quốc gia đang tuyệt vọng chờ thông tin.

Sneha Sudhir là một trong 10 phụ nữ có chồng lên đường từ Nepal tới núi Kailash ở Tây Tạng trước khi thảm họa xảy ra. Những người đàn ông này, đều đến từ bang Virginia, Mỹ, nằm trong số hàng chục công dân Mỹ đang mất tích.

“Họ đang ở đâu?”, Sudhir nghẹn ngào nói từ nhà riêng tại Chantilly, Virginia, ngày 27/8.

Theo Sudhir, những người vợ đang hỗ trợ lẫn nhau, đồng thời liên hệ với các quan chức, chính trị gia, bạn bè và người thân tại Mỹ và Ấn Độ với hy vọng nhận được thông tin. “Mọi người thay nhau khóc, lau nước mắt rồi lại tiếp tục công việc”, bà nói.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đã đề nghị hỗ trợ Nepal.

“Chưa ai từng chứng kiến điều gì giống như vậy, khi những tòa nhà rất kiên cố, được xây dựng chắc chắn, lại bị xóa sổ như những que tăm. Đó là một thảm họa khủng khiếp. Chúng tôi đang gửi viện trợ và đã trao đổi với giới lãnh đạo, đồng thời cho họ biết rằng bất cứ thứ gì họ cần, chúng tôi đều sẵn sàng hỗ trợ”, ông Trump nói.