Huy động 7.100 tấn thép, 65.000m3 bê tông, 8,5 triệu viên gạch, hoàn thành sân vận động sức chứa gấp hơn 2 lần sân Mỹ Đình

Nằm tại Nasrec, giáp khu vực Soweto của Johannesburg, Nam Phi, FNB Stadium là một trong những sân vận động nổi tiếng nhất châu Phi. Công trình còn được biết đến với tên gọi Soccer City hay “The Calabash”, nổi bật với hình dáng mô phỏng một chiếc bình truyền thống của châu Phi.

Không chỉ sở hữu sức chứa khoảng 94.700 người, FNB Stadium còn gây chú ý bởi hệ mái có kết cấu phức tạp, lớp vỏ rộng khoảng 30.000 m² và hàng loạt chi tiết kiến trúc được lồng ghép nhằm phản ánh văn hóa, lịch sử Nam Phi.

Đặc biệt, sân vận động này từng trở thành tâm điểm của bóng đá thế giới khi được lựa chọn tổ chức trận khai mạc và trận chung kết World Cup 2010.

Từ sân vận động 80.000 chỗ đến công trình biểu tượng

FNB Stadium được xây dựng vào cuối thập niên 1980 và mở cửa vào năm 1989, ban đầu có sức chứa khoảng 80.000 người.

Khi Nam Phi chuẩn bị đăng cai World Cup 2010, sân được lựa chọn là một trong những công trình trọng điểm phục vụ giải đấu. Từ tháng 1/2007, FNB Stadium bước vào quá trình tái thiết quy mô lớn và hoàn thành vào tháng 10/2009.

Sau khi hoàn tất, sức chứa sân được nâng lên khoảng 94.700 người, gấp hơn 2 lần sân vận động Mỹ Đình của Việt Nam. Công trình đồng thời được bổ sung hệ thống 195 phòng điều hành, các khu vực VIP, phòng truyền thông, nhà hàng cùng nhiều hạng mục phục vụ các sự kiện thể thao và quốc tế.

Quá trình tái thiết không đơn thuần là mở rộng một sân vận động cũ mà còn tạo ra một công trình có diện mạo hoàn toàn mới, kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng hiện đại và những hình ảnh mang tính biểu tượng của văn hóa châu Phi.

Theo báo cáo của nhà thầu Aveng, công trình sử dụng khoảng 65.000 m³ bê tông, 7.100 tấn kết cấu thép và 8,5 triệu viên gạch.

Hệ mái khổng lồ với kết cấu phức tạp

Một trong những hạng mục đáng chú ý nhất của FNB Stadium là hệ thống mái bao phủ các khán đài.

Mái sân được tạo nên từ hệ kết cấu thép dạng A-frame với khoảng 1.254 tấn thép. Toàn bộ hệ mái được nâng đỡ bởi 12 trục bê tông cốt thép cao khoảng 40 m, bố trí bao quanh sân.

Các trục này đóng vai trò là hệ kết cấu chính, đảm nhiệm việc truyền và chịu các lực kéo, nén lớn của mái. Phía trên, hệ dàn không gian dạng tam giác tạo nên khẩu độ rộng, đồng thời giúp duy trì những đường cong đặc trưng của công trình.

Phần mái phía trên tạo thành một không gian lớn dạng tam giác và được phủ bằng màng PTFE có màu tương tự màu cát. Mặt dưới mái được hoàn thiện bằng một lớp lưới đục lỗ, tạo nên diện mạo riêng cho không gian khán đài.

Trong quá trình tái thiết, hệ thống khán đài cũng được tổ chức lại thành 3 tầng. Những tầng phía trên được phát triển từ kết cấu hiện hữu, trong khi các tầng thấp hơn được xây dựng lại nhằm cải thiện tầm nhìn của khán giả.

Hệ thống ghế màu cam cũng được thiết kế đồng bộ với tổng thể sân. Ghế được thiết kế tại Anh, sản xuất bằng vật liệu polycarbonate, trong đó khoảng 95% các thành phần được sản xuất tại Nam Phi.

“Chiếc bình” khổng lồ giữa Johannesburg

Nếu hệ mái tạo nên ấn tượng về quy mô, lớp vỏ bên ngoài mới là yếu tố giúp FNB Stadium trở nên dễ nhận diện.

Ý tưởng kiến trúc chủ đạo của công trình được lấy cảm hứng từ “calabash”, một loại bình truyền thống phổ biến tại châu Phi. Từ trên cao, sân vận động có hình dáng giống một chiếc bình khổng lồ.

Bao quanh sân là lớp façade rộng khoảng 30.000 m², được cấu thành từ các tấm bê tông gia cường sợi thủy tinh, vật liệu polycarbonate cùng hệ thống cột bê tông và thép cong.

Tám màu sắc khác nhau được sử dụng trên các tấm façade, tạo hiệu ứng thị giác tương tự bề mặt của một chiếc bình đất nung. Những mảng màu được bố trí đan xen giúp lớp vỏ công trình có chiều sâu, đồng thời tạo sự liên kết với văn hóa và bản sắc châu Phi.

Thiết kế này cũng tạo ra một hiệu ứng đặc biệt vào ban đêm. Hệ thống chiếu sáng được bố trí phía dưới công trình khiến ánh sáng hắt lên lớp vỏ, tạo cảm giác như ánh lửa đang cháy bên dưới một chiếc nồi khổng lồ.

Đây chính là lý do FNB Stadium còn được gọi là “The Calabash” – một trong những hình ảnh nhận diện đặc trưng nhất của sân vận động.

Mỗi chi tiết đều gắn với lịch sử Nam Phi

Điểm đặc biệt của FNB Stadium nằm ở việc câu chuyện văn hóa không chỉ xuất hiện trên mặt ngoài công trình mà còn được đưa vào nhiều không gian bên trong.

Các cửa sổ và khu vực ghế ngồi được bố trí theo những hướng nhìn nhất định, kết nối sân với các địa điểm từng tổ chức World Cup khác tại Nam Phi và hướng về Berlin – nơi diễn ra trận chung kết World Cup 2006.

Đường hầm dành cho cầu thủ từ phòng thay đồ ra sân cũng được thiết kế theo một ý tưởng đặc biệt. Không gian này mô phỏng hình ảnh bên trong một mỏ vàng, nhằm gợi nhắc đến ngành công nghiệp khai khoáng – lĩnh vực có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển Johannesburg.

Ngay trên các khán đài, những đường dọc màu đen được sử dụng để phân chia hệ thống ghế thành các khu vực. Trong đó, 9 đường tượng trưng cho 9 sân vận động còn lại được sử dụng tại World Cup 2010.

Nhờ cách lồng ghép này, sân vận động không chỉ là nơi diễn ra các trận đấu mà còn trở thành một công trình kể lại câu chuyện về thành phố Johannesburg, đất nước Nam Phi và kỳ World Cup được tổ chức tại đây.

Trước World Cup 2010, FNB Stadium đã là một công trình thể thao quan trọng của Nam Phi. Tuy nhiên, giải đấu đã đưa sân vận động này trở thành một địa danh được biết đến trên toàn cầu.

Trong World Cup 2010, công trình mang tên Soccer City và được lựa chọn tổ chức trận khai mạc cùng trận chung kết của giải đấu. Đây cũng là nơi diễn ra trận chung kết World Cup 2010, biến hình ảnh chiếc “calabash” khổng lồ giữa Johannesburg trở thành một trong những biểu tượng đáng nhớ của giải đấu.

Ngày nay, FNB Stadium tiếp tục được sử dụng cho các hoạt động thể thao và những sự kiện quy mô lớn. Sân là sân nhà của CLB Kaizer Chiefs và cũng là địa điểm phục vụ các trận đấu của đội tuyển bóng đá quốc gia Nam Phi.

Từ một sân vận động được xây dựng vào năm 1989, FNB Stadium đã trải qua cuộc đại tu để trở thành công trình có quy mô gần 95.000 chỗ ngồi. Nhưng giá trị nổi bật của sân không chỉ nằm ở kích thước hay hệ kết cấu đồ sộ.

Hình dáng chiếc bình “calabash”, lớp façade mang màu sắc đất nung, hệ mái khổng lồ cùng những chi tiết mô phỏng mỏ vàng và các sân vận động World Cup đã biến FNB Stadium thành sự kết hợp giữa kiến trúc, kỹ thuật, thể thao và bản sắc văn hóa Nam Phi.