Kinh tế trưởng ADB: Việt Nam cần 368 tỷ USD cho chuyển đổi xanh, ngân hàng không thể đáp ứng hết

Phát biểu tại Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức ngày 14/10, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhấn mạnh nhu cầu vốn cho hoạt động xanh và quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam là rất lớn.

Theo ước tính, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040, tương đương 6,8% GDP mỗi năm, để ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường khả năng chống chịu và giảm phát thải. Quy mô nhu cầu này đặt ra sức ép lớn đối với việc huy động và phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế xanh.

Không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng để huy động vốn xanh

Theo ông Giáp, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn quan trọng đối với doanh nghiệp, nhưng khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn trung và dài hạn phục vụ chuyển đổi xanh. Vì vậy, bài toán không chỉ nằm ở việc tăng tín dụng mà còn ở khả năng huy động, kết nối nhiều nguồn vốn và phân bổ rủi ro hợp lý.

Các kênh cần được kết hợp bao gồm tín dụng ngân hàng, trái phiếu xanh, trái phiếu tài trợ chuyển đổi, vốn cổ phần, tài chính hỗn hợp, thị trường carbon, bảo lãnh và các cơ chế chia sẻ rủi ro.

Trong đó, nguyên tắc quan trọng là phân bổ từng loại rủi ro cho bên có khả năng quản lý tốt nhất. Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả huy động vốn, đồng thời hạn chế những rủi ro có thể khiến dòng tiền không đến được các dự án có khả năng triển khai thực tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thị trường carbon và tín dụng có thể bổ trợ cho nhau. Thị trường carbon tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp giảm phát thải, trong khi tín dụng cung cấp nguồn lực tài chính để triển khai các khoản đầu tư cần thiết.

Với những dự án giảm phát thải, lợi ích kinh tế không chỉ đến từ doanh thu bán tín chỉ carbon mà còn có thể đến từ tiết kiệm năng lượng và giảm chi phí mua hạn ngạch phát thải. Đây là những yếu tố có thể cải thiện hiệu quả đầu tư, qua đó hỗ trợ khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, khả năng tạo ra doanh thu từ tín chỉ carbon không đồng nghĩa mọi dự án đều dễ dàng được cấp vốn. Theo ông Giáp, khi thẩm định các dự án dự kiến bán tín chỉ carbon, tổ chức tín dụng thường xem xét khả năng dự án được cấp tín chỉ, sản lượng tín chỉ thực tế, tình trạng của bên mua và bên bán, cũng như các điều kiện giao dịch liên quan.

Một trong những nút thắt hiện nay là chi phí xác minh tín chỉ carbon còn cao, làm gia tăng chi phí giao dịch và trở thành rào cản đối với sự phát triển của thị trường carbon.

Điều này cho thấy, để thị trường carbon thực sự hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn, cần giảm các chi phí phát sinh, nâng cao độ tin cậy của tín chỉ và tạo điều kiện để các bên đánh giá rõ hơn hiệu quả kinh tế của dự án.

Hoàn thiện thể chế để khơi thông dòng vốn xanh

Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn vốn, ông Giáp cho rằng Việt Nam cần hoàn thiện thể chế song hành với phát triển thị trường carbon và tài chính xanh. Chất lượng chính sách, mức độ phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và những chủ thể tham gia thị trường sẽ tác động trực tiếp đến quy mô vốn huy động, chi phí tài chính và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Một trong những điều kiện nền tảng là xây dựng bộ tiêu chí xác định hoạt động xanh và hoạt động chuyển đổi. Đây sẽ là cơ sở để các ngân hàng, tổ chức tín dụng nhận diện dự án đủ điều kiện, áp dụng phương pháp thẩm định phù hợp và đánh giá rủi ro nhất quán hơn.

Nếu thiếu tiêu chí rõ ràng, việc xác định dự án nào thực sự đáp ứng yêu cầu xanh hoặc đang trong quá trình chuyển đổi sẽ gặp khó khăn. Điều này có thể làm tăng chi phí thẩm định, kéo dài quá trình ra quyết định cấp tín dụng và hạn chế khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Theo chuyên gia ADB, Việt Nam cũng cần phân định rõ trách nhiệm trong soạn thảo chính sách, quản lý, giám sát và vận hành hệ thống; đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành, liên ngân hàng và nâng cao năng lực thẩm định tín dụng xanh, tín dụng chuyển đổi.

Đây không chỉ là yêu cầu đối với cơ quan quản lý mà còn đặt ra nhiệm vụ nâng cao năng lực cho các tổ chức tín dụng và những bên tham gia thị trường. Các chủ thể cần có đủ năng lực, hệ thống và quy trình để đánh giá dự án, xác định rủi ro và theo dõi hiệu quả sử dụng vốn.

Theo ông Giáp, một khuôn khổ thể chế hoàn chỉnh sẽ giúp thị trường vận hành với độ tin cậy cao hơn, giảm chi phí giao dịch và hướng dòng vốn đến những dự án có tính khả thi cao.

Với nhu cầu đầu tư bổ sung 368 tỷ USD đến năm 2040, thách thức của Việt Nam không chỉ là huy động đủ vốn mà còn là xây dựng được cơ chế để nhiều nguồn lực cùng tham gia, rủi ro được phân bổ hợp lý và vốn thực sự đến được các dự án chuyển đổi xanh.