Chỉ 8 tháng nữa, hàng loạt quy định về đất đai sẽ có sự thay đổi lớn
Nhiều vướng mắc về cấp sổ đỏ, thu hồi đất và bồi thường sẽ được điều chỉnh theo quy định mới.

Ngày 21/11, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi), đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng đối với chính sách quản lý và sử dụng đất trong giai đoạn tới. Những thay đổi không chỉ liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến người dân có đất bị thu hồi, các trường hợp chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và doanh nghiệp triển khai dự án.
Theo quy định, luật mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, trừ một số trường hợp được quy định riêng. Trong đó, hai nhóm chính sách đáng chú ý là mở rộng khả năng xem xét cấp sổ đỏ cho một số trường hợp còn vướng mắc về thủ tục và hoàn thiện cơ chế bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Mở rộng cơ hội cấp sổ đỏ cho đất chưa hoàn tất thủ tục chuyển nhượng
Một trong những nội dung được quan tâm là việc giải quyết các trường hợp người dân đã nhận chuyển nhượng và sử dụng đất trên thực tế nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý.
Theo thông tin về Luật Đất đai (sửa đổi), phạm vi xem xét cấp giấy chứng nhận được mở rộng đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 do nhận chuyển nhượng nhưng chưa thực hiện đầy đủ thủ tục chuyển quyền theo quy định. Điều này mở thêm hướng xử lý đối với những trường hợp giao dịch đất đai đã phát sinh từ nhiều năm trước nhưng hồ sơ chưa được hoàn thiện, trong đó có các giao dịch bằng giấy viết tay.

Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi xem xét không đồng nghĩa mọi trường hợp mua bán đất bằng giấy viết tay đều đương nhiên được cấp sổ đỏ. Người sử dụng đất vẫn phải đáp ứng các điều kiện pháp luật và được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác định tình trạng pháp lý của thửa đất.
Quy định này hướng tới tháo gỡ những vướng mắc tồn đọng trong đăng ký đất đai, đồng thời tạo cơ sở để quản lý chặt chẽ hơn các trường hợp sử dụng đất đã hình thành trên thực tế.
Thêm lựa chọn bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
Bên cạnh chính sách cấp giấy chứng nhận, cơ chế bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất cũng có những điều chỉnh đáng chú ý.
Theo khoản 1 Điều 43 Luật Đất đai (sửa đổi), luật quy định 6 nhóm trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Các nhóm đối tượng bao gồm người được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất trả tiền một lần; hộ gia đình, cá nhân được giao hoặc thuê đất thuộc trường hợp được bồi thường dù được miễn tiền sử dụng đất; người sử dụng đất nông nghiệp đáp ứng điều kiện; cộng đồng dân cư; tổ chức tôn giáo và các trường hợp khác theo quy định.
Đáng chú ý, người đủ điều kiện bồi thường có thể được nhận đất có mục đích sử dụng tương ứng với loại đất bị thu hồi. Trường hợp không có quỹ đất cùng mục đích, người dân có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở thì có thể được bồi thường bằng loại đất khác hoặc nhà ở.
Nếu không có đất, nhà ở để bố trí, việc bồi thường được thực hiện bằng tiền theo quy định, với những trường hợp đặc thù liên quan đến thu hồi đất ở, nhà ở được xử lý riêng.
Như vậy, phương án bồi thường không chỉ giới hạn ở việc nhận tiền mà còn có thể được xem xét bằng đất hoặc nhà ở, tùy thuộc điều kiện pháp lý, nhu cầu của người có đất thu hồi và khả năng bố trí của địa phương.
Giá bồi thường và trình tự thu hồi đất có nhiều điểm mới
Luật Đất đai (sửa đổi) cũng làm rõ cách xác định giá đất phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Theo đó, giá đất tính bồi thường và giá đất làm căn cứ xác định nghĩa vụ tài chính khi bồi thường bằng giao đất, cho thuê đất được xác định tại thời điểm phê duyệt phương án.

Đáng chú ý, trường hợp phải điều chỉnh phương án bồi thường, giá đất và giá tài sản được áp dụng theo hướng có lợi hơn cho người có đất thu hồi và chủ sở hữu tài sản.
Quy định về thời hạn chi trả cũng được làm rõ. Nếu cơ quan có trách nhiệm chậm thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ so với thời hạn trong phương án đã phê duyệt, người có đất thu hồi được nhận thêm khoản tiền tương ứng với thời gian chậm trả, tính theo mức tiền chậm nộp quy định tại Luật Quản lý thuế.
Đối với trình tự thu hồi đất, cơ quan thực hiện phải tổ chức họp với người có đất thu hồi và các bên liên quan trước khi ban hành thông báo. Việc khảo sát điều kiện sống, kiểm đếm tài sản, xác định nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường phải được thực hiện theo quy định.
Dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai để lấy ý kiến trước khi thẩm định và phê duyệt. Thông báo thu hồi đất có hiệu lực trong 12 tháng và có thể được gia hạn không quá 12 tháng nếu đáp ứng điều kiện luật định.
Một điểm đáng chú ý khác là trong một số trường hợp không phải bố trí tái định cư, quyết định thu hồi đất có thể được thực hiện trước khi phương án bồi thường được phê duyệt. Cơ chế này áp dụng với những dự án hoặc tình huống đáp ứng điều kiện cụ thể, như dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, trường hợp trên 75% người sử dụng đất đồng ý hoặc người dân tự nguyện bàn giao mặt bằng.
Ngược lại, đối với trường hợp phải bố trí tái định cư, việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất chỉ được tiến hành sau khi người có đất thu hồi đã được bố trí tái định cư hoặc tạm cư theo phương án được phê duyệt.
Những điều chỉnh này hướng tới hoàn thiện quy trình thu hồi đất, làm rõ trách nhiệm của cơ quan thực hiện và bảo đảm quyền lợi của người dân trong quá trình triển khai các dự án.
