Một 'đế chế' từng thu 16.500 tỷ đồng/năm, quy tụ Chủ tịch Thế Giới Di Động và cựu Phó Thủ tướng Đức, đã rời sàn chứng khoán như thế nào?
Từng tham vọng trở thành tập đoàn nông nghiệp tỷ USD khi quy tụ những nhân sự tên tuổi như Chủ tịch Thế Giới Di Động Nguyễn Đức Tài, cựu Phó Thủ tướng Đức Philipp Rösler, tuy nhiên, chỉ sau vài năm, thị trường đang chứng kiến hồi kết của một "đế chế nông nghiệp" trên sàn chứng khoán.
Từng là một trong những doanh nghiệp nông nghiệp hàng đầu Việt Nam niêm yết trên thị trường chứng khoán, Tập đoàn Lộc Trời (LTG) có thời điểm đạt đỉnh cao doanh thu hơn 16.500 tỷ đồng/năm, đặt tham vọng trở thành tập đoàn nông nghiệp tỷ USD và quy tụ những nhân sự tên tuổi như Chủ tịch Thế Giới Di Động Nguyễn Đức Tài, cựu Phó Thủ tướng Đức Philipp Rösler. Tuy nhiên, chỉ sau vài năm, thị trường đang chứng kiến hồi kết của một "đế chế nông nghiệp" trên sàn chứng khoán.
Từ “cỗ máy in tiền” đến tham vọng tỷ USD
Tiền thân là Công ty Bảo vệ thực vật An Giang năm 1993, Lộc Trời bắt đầu từ lĩnh vực thuốc bảo vệ thực vật rồi mở rộng sang hạt giống, lúa gạo và dịch vụ nông nghiệp. Trong nhiều năm, thuốc bảo vệ thực vật được xem là “cỗ máy kiếm tiền” của doanh nghiệp, với biên lợi nhuận gộp thường ở mức cao.
Giai đoạn hợp tác với Syngenta từ năm 2010 đến 2021 càng củng cố lợi thế này. Trên website doanh nghiệp, riêng 9 tháng đầu năm 2021, thuốc bảo vệ thực vật mang về 3.018 tỷ đồng doanh thu và 1.016 tỷ đồng lợi nhuận gộp, tương ứng biên lợi nhuận hơn 31%.
Nhưng Lộc Trời không muốn dừng ở đó.
Từ năm 2011, doanh nghiệp bắt đầu mở rộng sang lúa gạo và từng bước xây dựng mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp. Đến năm 2023, doanh thu từ lương thực, lúa gạo đã lên tới hơn 11.232 tỷ đồng, chiếm khoảng 68% tổng doanh thu. Tổng doanh thu cả năm đạt kỷ lục 16.517 tỷ đồng, tăng gần 39% so với năm trước.
Đó cũng là thời điểm quy mô doanh thu của Lộc Trời đạt đỉnh, nhưng lợi nhuận lại cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác: lợi nhuận sau thuế năm 2023 chỉ còn 16,5 tỷ đồng.
Dàn nhân sự đình đám và giấc mơ tỷ USD
Một trong những giai đoạn đáng chú ý nhất của Lộc Trời diễn ra vào năm 2019-2020, khi doanh nghiệp thúc đẩy tái cấu trúc và đặt mục tiêu tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.
Năm 2019, Lộc Trời đưa ông Nguyễn Đức Tài, Chủ tịch HĐQT Thế Giới Di Động, vào vị trí Quan sát viên HĐQT. Đến năm 2020, ông Philipp Rösler, cựu Phó Thủ tướng Đức, được bầu làm thành viên HĐQT độc lập. Khi đó, ông Rösler đồng thời là Chủ tịch Hội đồng cố vấn VinaCapital Ventures.
Cũng trong năm 2020, ông Nguyễn Duy Thuận được bổ nhiệm Tổng giám đốc, thay ông Huỳnh Văn Thòn sau 16 năm kiêm nhiệm vị trí Chủ tịch và Tổng giám đốc. Lộc Trời khi đó hướng tới mục tiêu trở thành tập đoàn nông nghiệp có doanh thu 1 tỷ USD vào năm 2024.
Những thay đổi này từng được kỳ vọng tạo ra một “luồng gió mới” cho doanh nghiệp.
Nhưng chỉ vài năm sau, bức tranh đã đảo chiều.
Bước ngoặt mang tên Syngenta
Cuối năm 2021, Lộc Trời và Syngenta kết thúc hợp tác theo thỏa thuận đã được hai bên ký từ năm 2019. Đây là cú đánh đáng kể bởi thuốc bảo vệ thực vật vẫn là một trong những mảng có lợi nhuận cao nhất của Lộc Trời.
Trong khi Lộc Trời chuyển trọng tâm mạnh sang lúa gạo, một ngành có biên lợi nhuận thấp hơn và đòi hỏi lượng vốn lưu động lớn, VFG (thuộc PAN Group) lại có cơ hội mở rộng khi Syngenta trở thành nhà đầu tư chiến lược sau đó.
Cùng lúc, Lộc Trời đẩy nhanh quy mô kinh doanh lúa gạo. Doanh thu tăng mạnh, nhưng đi cùng là tài sản, hàng tồn kho và nợ vay gia tăng. Năm 2023, dù doanh thu lập kỷ lục, lợi nhuận sau thuế sau kiểm toán chỉ còn 16,5 tỷ đồng, giảm tới 94% so với năm trước đó.
Từ một doanh nghiệp có dòng tiền dồi dào, Lộc Trời dần đối mặt với áp lực tài chính, nợ nông dân và những tranh cãi liên quan đến hoạt động điều hành.
Ngay quý III/2024, Lộc Trời tố cáo cựu CEO Nguyễn Duy Thuận - người nắm quyền điều hành trong hơn 4 năm, vì đã có hành vi gian dối, có dấu hiệu vi phạm pháp luật, gây thất thoát tài sản của công ty và đề nghị có biện pháp ngăn chặn với ông Thuận.
Chia sẻ trên báo chí, Chủ tịch HĐQT Huỳnh Văn Thòn (SN 1958) cho rằng, Lộc Trời đã sai lầm trong việc chọn người dẫn dắt và điều hành. Công ty đã ở trong một trận đánh mà có nội gián vào sâu bên trong.
... Điểm kết trên thị trường chứng khoán
Khủng hoảng "nhân trị" (cách nói của ông Thòn) tiếp tục kéo theo vấn đề công bố thông tin ngay sau đó (kể từ nửa sau 2024 tới hiện tại). Lộc Trời chậm công bố báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, chậm tổ chức ĐHCĐ dẫn đến bị đình chỉ giao dịch cổ phiếu LTG và đến tháng 8/2026 chính thức bị hủy tư cách công ty đại chúng.
Như vậy, hành trình của Lộc Trời không đơn giản là câu chuyện một doanh nghiệp “lớn lên rồi đi xuống”. Đó là quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh, thay đổi cấu trúc nguồn thu và mở rộng quy mô quá nhanh trong khi khả năng sinh lời suy giảm, cuối cùng kéo theo áp lực tài chính và quản trị.
Từ một doanh nghiệp từng có doanh thu 16.517 tỷ đồng/năm và tham vọng trở thành tập đoàn nông nghiệp tỷ USD, Lộc Trời giờ đây không còn là một cái tên có thể giao dịch trên thị trường chứng khoán tập trung.
Câu chuyện của Lộc Trời vì thế không chỉ nằm ở việc một mã cổ phiếu rời sàn, mà ở câu hỏi lớn hơn: Điều gì khiến một doanh nghiệp từng sở hữu “cỗ máy kiếm tiền” và quy tụ nhiều nhân sự tên tuổi lại có thể đi xa khỏi quỹ đạo tăng trưởng ban đầu? Ai sẽ là người đồng hành tiếp theo với hàng trăm hộ nông dân miền Tây trên cánh đồng nông nghiệp?
