Mỹ từ chối gia hạn hiệp định thương mại 1.800 tỷ USD với Mexico và Canada, Trung Quốc bất ngờ bị gọi tên

Trong tuyên bố ngày 1/7, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Washington sẽ không đồng ý gia hạn Hiệp định Mỹ, Mexico, Canada (USMCA) sau cuộc họp trực tuyến giữa ba nước, khi Washington cho rằng Canada đang phát đi những tín hiệu trái ngược bằng việc thúc đẩy thu hút đầu tư từ Trung Quốc.

Đại diện Thương mại Mỹ, Jamieson Greer, cho biết ba nước đã tiến hành cuộc họp trực tuyến về tương lai của hiệp định. Tuy nhiên, Mỹ không đồng ý gia hạn USMCA theo hình thức hiện tại.

“Mỹ không đồng ý gia hạn USMCA ở dạng hiện nay. Vì vậy, hiệp định không được gia hạn”, ông Greer tuyên bố.

Dù vậy, quyết định này không đồng nghĩa với việc USMCA bị hủy bỏ. Hiệp định vẫn tiếp tục có hiệu lực trong khi ba nước bước vào giai đoạn rà soát hằng năm, kéo dài cho đến khi thỏa thuận hết hạn vào năm 2036.

Nếu được gia hạn trong năm nay, thời hạn của USMCA sẽ được kéo dài thêm đến năm 2042, giúp doanh nghiệp tránh được một thập kỷ bất ổn liên quan đến các cuộc đánh giá định kỳ.

Có hiệu lực từ năm 2020 để thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), USMCA điều chỉnh hoạt động thương mại trong khu vực có quy mô khoảng 1.800 tỷ USD mỗi năm, hỗ trợ khoảng 17 triệu việc làm và cho phép hàng hóa lưu chuyển qua biên giới ba nước mà không phải chịu thuế quan.

Hiệp định cũng là nền tảng của chuỗi cung ứng công nghiệp Bắc Mỹ. Trong ngành ô tô, ít nhất 75% giá trị linh kiện phải có nguồn gốc từ khu vực Bắc Mỹ mới đủ điều kiện hưởng ưu đãi miễn thuế. Điều này khiến các nhà sản xuất tại Mỹ, Canada và Mexico phụ thuộc chặt chẽ vào nhau khi linh kiện có thể qua lại biên giới nhiều lần trước khi trở thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Trung Quốc trở thành tâm điểm tranh cãi

Mặc dù thông báo chính thức của Mỹ không nhắc đến Trung Quốc, ông Greer sau đó cho biết Bắc Kinh chính là một trong những nguyên nhân chính khiến Washington từ chối gia hạn hiệp định.

Theo ông, cơ chế thương mại tự do của USMCA có thể tạo ra "cửa ngõ gián tiếp" để hàng hóa và vốn đầu tư Trung Quốc tiếp cận thị trường Mỹ thông qua Canada hoặc Mexico.

Washington từ lâu đã gây sức ép buộc hai nước láng giềng phải siết chặt kiểm soát dòng vốn Trung Quốc và hạn chế linh kiện Trung Quốc xuất hiện trong các phương tiện được sản xuất tại Bắc Mỹ.

Ông Greer chỉ trích Canada đang phát đi những thông điệp mâu thuẫn.

“Một ngày họ nói muốn giúp nước Mỹ tái công nghiệp hóa và làm nước Mỹ vĩ đại trở lại. Nhưng ngay ngày hôm sau, họ lại bàn đến việc thu hút vốn đầu tư Trung Quốc”, ông Greer nhận xét.

Quan chức thương mại Mỹ cho rằng sự mở rộng của các hãng xe Trung Quốc trên thị trường toàn cầu đã khiến Washington phải cứng rắn hơn với ngành ô tô. Mỹ muốn nâng tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước và thắt chặt hơn các quy định về xuất xứ nhằm ngăn chặn linh kiện Trung Quốc đi vòng qua Canada hoặc Mexico để vào thị trường Mỹ.

Ông Greer cũng nhận định USMCA tồn tại nhiều vấn đề đáng kể và cần được sửa đổi nhằm xử lý các mất cân bằng thương mại trong khu vực.

Ông Trump đổi lập trường với thỏa thuận từng ca ngợi là “tốt nhất”

Động thái này cũng đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý của Tổng thống Donald Trump. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông từng ca ngợi USMCA là thỏa thuận thương mại thành công nhất của mình sau khi ký kết hiệp định vào năm 2018.

Trong khi đó, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum khẳng định hiệp định vẫn có hiệu lực đến năm 2036. Bộ trưởng Kinh tế Mexico, Marcelo Ebrard, cho biết sẽ sớm làm việc với các đối tác Mỹ và Canada để thảo luận các bước tiếp theo.

Theo ông Patrick Childress, đồng phụ trách nhóm tư vấn USMCA tại hãng luật Holland & Knight, việc chưa xác định được thời điểm kết thúc đàm phán sẽ tạo ra không ít bất ổn cho doanh nghiệp.

Canada thực sự đang ngả về Trung Quốc?

Ông Diego Marroquin Bitar, chuyên gia thuộc Center for Strategic and International Studies, cho rằng Washington đang phản ứng với sự cải thiện gần đây trong quan hệ giữa Ottawa và Bắc Kinh hơn là trước một sự thay đổi chiến lược toàn diện của Canada.

Theo ông, Canada gần đây tìm cách khôi phục khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho mặt hàng hạt cải dầu (canola), đổi lại nhận được một hạn ngạch nhất định dành cho xe điện Trung Quốc. Tuy nhiên, quy mô của thỏa thuận này không đủ lớn để làm thay đổi nền tảng công nghiệp của Canada.

“Canada không hề hoàn toàn nghiêng về phía Trung Quốc. Đây chỉ là những thỏa thuận rất cụ thể liên quan đến xe điện và nông nghiệp”, ông nhận định.

Bài toán Trung Quốc có thể kéo ba nước xích lại gần nhau

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay là bản thân Washington vẫn chưa xác định rõ họ muốn hạn chế đầu tư Trung Quốc trên diện rộng hay chỉ trong một số ngành chiến lược.

Ông Marroquin Bitar cho rằng việc xây dựng một “pháo đài kinh tế Bắc Mỹ” để chống lại các nền kinh tế phi thị trường sẽ khó khả thi nếu các thành viên trong khối không được tiếp cận đầy đủ thị trường Mỹ.

Thay vì đối đầu, ông nhận định Trung Quốc có thể trở thành yếu tố khiến Mỹ, Canada và Mexico phải phối hợp chặt chẽ hơn, bởi cả ba đều đang chịu những mức độ áp lực kinh tế khác nhau từ Bắc Kinh.

Một giải pháp khả thi hơn là cùng xây dựng cơ chế sàng lọc đầu tư Trung Quốc.

“Chúng ta cần tìm được sự đồng thuận về những khoản đầu tư nào nên được chào đón trong khu vực và những khoản đầu tư nào có thể trở thành rủi ro đối với an ninh quốc gia. Đó có lẽ là cuộc thảo luận dễ dàng hơn”, ông nói.

Theo SCMP