Nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á mất đà: Cử nhân thất nghiệp hàng loạt, người lao động phải tìm đường ra nước ngoài
Hàng triệu người Indonesia đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm những công việc phù hợp khi doanh nghiệp trì hoãn mở rộng và đầu tư do bất định về chính sách. Ngay cả nhóm lao động có trình độ đại học cũng ngày càng khó tìm được việc làm đúng chuyên môn.
Đã một năm kể từ khi Ardy Pohan (34 tuổi), mất đi công việc quay phim tại một đài truyền hình quốc gia ở Jakarta.
Kể từ đó, anh làm đủ công việc tự do và liên tục nộp hồ sơ xin việc, thậm chí từng ứng tuyển vị trí tài xế cho chương trình bữa ăn miễn phí của Chính phủ, nhưng tin tuyển dụng này “hóa ra là một vụ lừa đảo”.
“Tôi được gọi đi phỏng vấn, nhưng mọi chuyện chỉ dừng lại ở đó. Ba năm trước, bạn có thể nhanh chóng tìm được việc. Bây giờ thì khác”, Pohan nói.
Indonesia đang đối mặt với sức ép ngày càng lớn trên thị trường lao động. Cơ quan thống kê nước này cho biết hồi tháng 8, trong 7,2 triệu người thất nghiệp, khoảng 1 triệu người là cử nhân đại học.
Theo IMF, tỷ lệ thất nghiệp của Indonesia năm ngoái là 4,9% - cao nhất trong 6 nền kinh tế lớn của ASEAN - so với 4,2% tại Philippines và khoảng 3% tại Malaysia.
Đáng lo ngại hơn là tình trạng thiếu việc làm, tức người lao động có việc nhưng làm ít giờ hơn mong muốn. Ngân hàng Thế giới lưu ý tỷ lệ này tại Indonesia đã tăng dần từ năm 2022, lên 32,7%.
Việc làm mới chủ yếu có năng suất thấp
Ngân hàng Thế giới cho biết thị trường lao động Indonesia đã có dấu hiệu cải thiện khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động tăng và áp lực sa thải giảm vào đầu năm 2026.
Nhưng một nửa số việc làm mới tập trung vào các lĩnh vực có năng suất thấp như nông nghiệp, lưu trú và dịch vụ ăn uống, trong khi các ngành đòi hỏi kỹ năng cao như tài chính đình trệ hoặc thu hẹp.
Tỷ lệ người lao động có thu nhập thuộc nhóm trung lưu vì thế giảm mạnh, từ 14,5% năm 2018 xuống 7,1% năm 2025.
Ngân hàng Thế giới nhận định: “Nền kinh tế đang tạo ra việc làm, nhưng chưa đủ những công việc có năng suất cao và mức lương tốt để duy trì khả năng cải thiện thu nhập và mở rộng tầng lớp trung lưu”.
Bob Azam, người phụ trách lĩnh vực việc làm tại Hiệp hội Giới chủ Indonesia (Apindo), cho rằng tỷ lệ thất nghiệp cao trong nhóm cử nhân đại học một phần xuất phát từ việc đầu tư trong vài năm qua chủ yếu đổ vào các ngành sử dụng nhiều vốn như khai khoáng, thay vì những lĩnh vực công nghệ cao có khả năng tạo việc làm cho lao động trình độ cao.
Tình trạng bất định về chính sách cũng khiến doanh nghiệp thận trọng hơn. Theo khảo sát của Apindo, 45% doanh nghiệp không có kế hoạch mở rộng trong 5 năm tới và 61% không thực hiện đầu tư mới. Các doanh nghiệp cũng lo ngại về thay đổi quy định, chi phí lao động tăng và những rủi ro khác.
Trong khi giới chủ phàn nàn về năng suất thấp, những người lao động như Adji Iman (31 tuổi) cho biết họ ngày càng phải đảm nhận nhiều công việc cùng lúc dù mức lương thấp.
Điều này khiến Iman, một cử nhân ngành truyền thông thị giác, nghỉ việc tại một công ty bán lẻ vài tháng trước.
Sau khi tìm việc mới, anh nhận ra nhiều doanh nghiệp chỉ tuyển người từ 30 tuổi trở xuống.
“Điều này thật không công bằng”, Iman nói. “Những người ở độ tuổi 30 và 40 vẫn có khả năng làm việc”.
Tìm cơ hội ở nước ngoài
Trước tình trạng thiếu việc làm trong nước, Chính phủ Indonesia đang hỗ trợ đưa lao động sang Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia.
Ryan Andika là một trong số những người chọn con đường này. Anh đang làm nhân viên chăm sóc tại Okinawa và nhận khoảng 17 triệu rupiah (950 USD) mỗi tháng, gần gấp 4 lần mức thu nhập trung bình từng nhận khi làm việc tại các nhà máy ở Indonesia.
“Ngày càng khó tìm được việc ở Indonesia. Các công ty yêu cầu kinh nghiệm mà hầu hết mọi người chưa bao giờ có cơ hội tích lũy. Lương ở Indonesia thấp đến mức không thể tiết kiệm”, Andika nói.
Theo Đại sứ quán Indonesia tại Tokyo, có 266.000 người Indonesia sinh sống tại Nhật Bản tính đến tháng 12 - hơn 5 lần so với vài năm trước.
Chính phủ Indonesia cho biết họ đang triển khai chương trình thực tập quốc gia và đào tạo nghề để nâng cao chất lượng lao động.
Một chương trình dành cho lao động trong nền kinh tế việc làm tự do cũng sắp được triển khai, tập trung vào lập trình, phát triển ứng dụng và ứng dụng AI.
Ngành công nghệ mất đà
Bhima Yudhistira, CEO Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Pháp luật tại Jakarta, cho rằng sự bất định về chính sách của Chính phủ đang khiến doanh nghiệp kéo dài trạng thái chờ đợi và quan sát.
Theo Yudhistira, những chương trình chủ lực của Tổng thống Prabowo như cung cấp bữa ăn miễn phí và phát triển các hợp tác xã cấp làng xã đang tạo thêm việc làm, nhưng nhiều vị trí chỉ mang tính hợp đồng.
Điều này trái ngược với thời kỳ bùng nổ startup công nghệ từ khoảng năm 2016, khi sinh viên mới tốt nghiệp dễ tìm được việc làm với mức lương tốt hơn.
“Khu vực kỹ thuật số hiện đang trì trệ. Ngay cả khi AI và các trung tâm dữ liệu đang bùng nổ, Indonesia dường như vẫn bỏ lỡ làn sóng tiếp theo của nền kinh tế số”, Yudhistira cho hay.
