Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới nợ ngập đầu, nguy cơ đi vào 'vết xe đổ' của Nhật Bản

Tổng mức nợ của Trung Quốc hiện đã lớn gấp hơn ba lần quy mô nền kinh tế. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế đang chậm lại, khiến khả năng trả nợ suy yếu và nguy cơ gánh nặng nợ tiếp tục phình to ngày càng rõ rệt.

Tính đến cuối tháng 9, tỷ lệ nợ trên tổng sản phẩm quốc dân (GNP) đạt 302,3%, theo số liệu mới nhất của National Institution for Finance & Development (NIFD), một viện nghiên cứu trực thuộc nhà nước Trung Quốc. Con số này bao gồm nợ của hộ gia đình, các cơ quan Chính phủ và doanh nghiệp phi tài chính.

So với cuối tháng 6 - thời điểm tỷ lệ này lần đầu vượt mốc 300% - mức nợ đã tăng thêm 1,9 điểm phần trăm. Tổng dư nợ hiện đã vượt 400 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 57 nghìn tỷ USD).

Trong bối cảnh doanh nghiệp và người dân do dự vay thêm giữa lúc kinh tế chậm lại, tiêu dùng và đầu tư được dự báo sẽ tiếp tục hạ nhiệt, qua đó làm gia tăng nguy cơ giảm phát do nợ.

Tỷ lệ nợ khu vực Chính phủ so với GDP tăng 2,2 điểm phần trăm so với cuối tháng 6, lên 67,5% vào cuối tháng 9, chủ yếu do Chính phủ đẩy mạnh phát hành trái phiếu để tài trợ cho hạ tầng và các dự án khác. Chính quyền địa phương cũng tăng cường phát hành trái phiếu nhằm thay thế các khoản “nợ ngầm” tồn tại trong các công ty tài chính ngoài ngân sách của chính quyền địa phương.

Theo phân tích của NIFD, không chỉ nợ Chính phủ tăng mà tăng trưởng danh nghĩa yếu cũng đang kéo tỷ lệ nợ đi lên. Áp lực giảm phát ngày càng rõ nét, thể hiện qua việc chỉ số điều chỉnh GDP - thước đo xu hướng giá cả trong nước - liên tục ghi nhận mức âm.

Điều này tạo ra kịch bản nền kinh tế tăng trưởng chậm hơn so với tốc độ phình to của nghĩa vụ nợ, khiến tỷ lệ nợ ngày càng cao. Trái với khu vực công, hộ gia đình và doanh nghiệp đang trở nên thận trọng hơn với việc vay mới.

Tỷ lệ nợ hộ gia đình so với GDP đạt 60,4% vào cuối quý III, giảm 0,7 điểm phần trăm so với quý trước. Tổng dư nợ hộ gia đình cũng sụt giảm trong giai đoạn này - lần giảm đầu tiên kể từ khi có dữ liệu so sánh từ năm 1995.

Trong bối cảnh giá nhà chưa có dấu hiệu chạm đáy, ngày càng nhiều người bán căn nhà thứ hai hoặc bất động sản đầu tư khác để trả bớt khoản vay mua nhà chính. Nhu cầu mua căn hộ vẫn ảm đạm.

Tỷ lệ nợ doanh nghiệp đứng ở mức 174,4% vào cuối quý III, song chỉ tăng 0,4 điểm phần trăm so với quý II. Chính phủ đã ban hành chỉ đạo đối với nhiều lĩnh vực như xe điện và thép nhằm kiềm chế cạnh tranh quá mức, qua đó phần nào hạn chế đà tăng nợ.

Đầu tư tài sản cố định cả năm, bao gồm xây dựng nhà máy, được dự báo sẽ giảm lần đầu tiên trong năm nay.

Theo dữ liệu của Bank for International Settlements (BIS), tỷ lệ nợ của Trung Quốc đang tiệm cận mức của Nhật Bản vào năm 1998 - thời điểm nền kinh tế Nhật chịu cú sốc bất ổn tài chính.

Khi đó, GDP danh nghĩa bình quân đầu người của Nhật Bản chỉ hơn 32.000 USD, trong khi con số của Trung Quốc năm ngoái khoảng 13.300 USD. Theo tiêu chí của Ngân hàng Thế giới, Trung Quốc đã ở sát ngưỡng gia nhập nhóm các quốc gia thu nhập cao trong vài năm trở lại đây.

Tuy nhiên, tỷ lệ sinh giảm và xã hội già hóa sẽ làm gia tăng gánh nặng an sinh xã hội lên ngân sách công. Khi chi tiêu tài khóa ngày càng mang tính “cứng”, dư địa để Trung Quốc mở rộng nợ nhằm kích thích kinh tế đang dần thu hẹp.

BIS cho biết, tỷ lệ nợ trên GDP của Nhật Bản đạt 377,4% vào cuối tháng 6. Dù vẫn ở mức cao trong nhóm các nền kinh tế lớn, con số này đã liên tục giảm so với đỉnh 422% vào cuối năm 2020.

“Bên cạnh việc lạm phát giúp nâng tốc độ tăng trưởng danh nghĩa, việc giảm phát hành trái phiếu Chính phủ nhờ nguồn thu thuế tăng cũng là yếu tố đóng góp”, ông Koji Takeuchi, nghiên cứu viên cao cấp tại Itochu Research Institute, nhận định.