Nga chuẩn bị đưa 900 vệ tinh lên quỹ đạo, tăng tốc xây mạng vệ tinh riêng cạnh tranh với Starlink của Elon Musk

Tổng thống Vladimir Putin gần đây khẳng định hệ thống này "không hề thua kém" Starlink, thậm chí có những ưu thế riêng. Trong năm nay, Moscow dự kiến tiếp tục phóng thêm hàng chục vệ tinh để đẩy nhanh quá trình hình thành một mạng lưới internet không gian độc lập.

Tham vọng xây dựng mạng internet không gian độc lập

Rassvet, có nghĩa là "Bình minh", được phát triển bởi Cục 1440, công ty hàng không vũ trụ thuộc tập đoàn IKS Holding.

Dự án được khởi động từ năm 2023 với ba vệ tinh thử nghiệm. Sau các đợt đánh giá kỹ thuật trong năm 2024, đến tháng 3/2026, Nga đã đưa vào quỹ đạo lô vệ tinh thương mại đầu tiên gồm 16 vệ tinh.

Theo nhà phát triển, các vệ tinh Rassvet hoạt động như những trạm phát sóng 5G trên không gian, được liên kết với nhau bằng công nghệ truyền dữ liệu laser. Hệ thống có thể đạt tốc độ truyền tải tới 1 Gbit/giây với độ trễ khoảng 70 mili giây.

Phiên bản mới nhất mang tên Rassvet-3 nặng khoảng 370kg, lớn hơn đáng kể so với các mẫu thử nghiệm trước đó. Tổng vốn đầu tư cho toàn bộ dự án hiện được ước tính vào khoảng 515 tỷ ruble, tương đương gần 7 tỷ USD.

Trong nửa cuối tháng 6, Nga dự kiến tiếp tục phóng thêm 16 vệ tinh Rassvet-3 từ sân bay vũ trụ Plesetsk Cosmodrome bằng tên lửa Soyuz-2. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể không được công bố vì lý do an ninh.

Mục tiêu 900 vệ tinh vào năm 2035

Theo kế hoạch, Nga muốn đưa 156 vệ tinh Rassvet vào hoạt động trước cuối năm 2026 và nâng quy mô chòm vệ tinh lên khoảng 900 chiếc vào năm 2035.

Dù vậy, chương trình cũng đã gặp những trở ngại ban đầu. Một vệ tinh thuộc lô phóng hồi tháng 3, mang tên Object 4, được cho là gặp lỗi động cơ đẩy và đã bốc cháy khi quay trở lại khí quyển vào ngày 6/6. Cục 1440 xác nhận mất vệ tinh này nhưng cho biết sự cố không ảnh hưởng đáng kể tới hoạt động của toàn hệ thống.

Không chỉ phục vụ internet, còn hướng tới chiến trường

Vai trò của Rassvet không dừng lại ở lĩnh vực dân sự.

Đầu tháng này, ông Putin xác nhận Nga đang phát triển các máy bay không người lái tấn công hạng nặng có thể được điều khiển thông qua hệ thống liên lạc vệ tinh.

Nhờ sử dụng kiến trúc mạng 5G phi mặt đất với các chùm sóng vô tuyến định hướng từ không gian, Rassvet được đánh giá có khả năng chống gây nhiễu điện tử tốt hơn so với nhiều hệ thống liên lạc truyền thống.

Mô hình này tương đồng với cách Ukraine sử dụng Starlink để duy trì liên lạc thời gian thực và điều phối hoạt động của máy bay không người lái trong xung đột.

Trong khi đó, nhiều nguồn tin từng cho rằng quân đội Nga cũng sử dụng một số thiết bị Starlink trên chiến trường. Tuy nhiên, Moscow khẳng định dịch vụ này chưa bao giờ được cung cấp chính thức cho Nga. Đầu năm 2025, theo đề nghị của Ukraine, SpaceX đã triển khai các biện pháp nhằm hạn chế việc sử dụng trái phép các thiết bị Starlink.

Giải bài toán kết nối trên lãnh thổ rộng nhất thế giới

Ngoài quốc phòng, Rassvet còn được kỳ vọng trở thành một phần quan trọng trong hạ tầng viễn thông quốc gia.

Nga sở hữu diện tích lãnh thổ lớn nhất thế giới với nhiều khu vực dân cư thưa thớt, trải dài từ Bắc Cực tới Viễn Đông. Tại nhiều nơi, việc triển khai cáp quang hoặc xây dựng mạng di động truyền thống gặp nhiều khó khăn do điều kiện địa hình và khí hậu khắc nghiệt.

Mạng vệ tinh được kỳ vọng sẽ giúp cải thiện khả năng kết nối tại Siberia, Bắc Cực, vùng Viễn Đông và các khu vực chiến lược khác.

Tháng 5 vừa qua, Cục 1440 đã đạt thỏa thuận với Công ty Đường sắt Nga RZhD để triển khai hệ thống liên lạc vệ tinh trên mạng lưới đường sắt dài khoảng 105.000 km, bao gồm cả tuyến tốc độ cao Moscow–St. Petersburg.

Các cuộc thử nghiệm đã được tiến hành trên đoàn tàu chuyên dụng nhằm đánh giá khả năng hoạt động của thiết bị đầu cuối trong điều kiện tốc độ cao, rung lắc liên tục và thời tiết khắc nghiệt.

Song song với đó, hai nhà mạng lớn của Nga là Beeline và MegaFon cũng đã ký thỏa thuận kết nối gần 1.000 trạm phát sóng với hệ thống Rassvet nhằm mở rộng vùng phủ internet thế hệ mới.

Rassvet khác gì Starlink?

Dù thường được gọi là "Starlink của Nga", hai hệ thống thực tế được thiết kế theo những mục tiêu khác nhau.

Starlink vận hành hàng nghìn vệ tinh cỡ nhỏ ở độ cao khoảng 450km đến 480km. Trong khi đó, Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800km.

Quỹ đạo cao hơn giúp mỗi vệ tinh Rassvet bao phủ diện tích rộng hơn, kéo dài tuổi thọ hoạt động và giảm số lượng vệ tinh cần phóng. Đổi lại, độ trễ tín hiệu sẽ cao hơn so với Starlink.

Về phạm vi dịch vụ, Starlink chủ yếu tập trung vào các thị trường có tiềm năng thương mại lớn và hiện không hoạt động tại Nga, Belarus, Trung Quốc cùng nhiều khu vực khác.

Ngược lại, Rassvet được thiết kế để bảo đảm vùng phủ sóng ổn định tại Bắc Cực, Siberia, Crimea và Viễn Đông, những khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với Moscow.

Cả hai hệ thống đều hỗ trợ kết nối trực tiếp với điện thoại thông minh, nhưng Rassvet được xây dựng trên nền tảng mạng 5G thế hệ mới ngay từ đầu.

Theo Giám đốc điều hành Cục 1440 Aleksey Shelobkov, mục tiêu của dự án không phải sao chép Starlink mà xây dựng một hệ sinh thái công nghệ hoàn toàn do Nga tự phát triển và sản xuất.

Mảnh ghép trong chiến lược chủ quyền số của Nga

Trong bối cảnh phải đối mặt với hàng loạt lệnh trừng phạt từ phương Tây, Moscow đang đẩy mạnh các nỗ lực giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.

Rassvet được xem là một trong những dự án trọng điểm của chiến lược này, bên cạnh việc phát triển các nền tảng phần mềm, hệ thống thanh toán và công cụ tìm kiếm nội địa.

Dù quy mô hiện nay còn cách khá xa Starlink, mục tiêu lớn nhất của Nga không nhất thiết là cạnh tranh trực diện với SpaceX về số lượng vệ tinh. Điều Moscow hướng tới là xây dựng một hạ tầng thông tin liên lạc độc lập, đủ sức phục vụ cả nhu cầu dân sự lẫn quốc phòng, đồng thời bảo đảm kết nối tại những vùng lãnh thổ rộng lớn mà các mạng truyền thống khó tiếp cận.

Trong dài hạn, giá trị chiến lược của Rassvet có thể nằm ở khả năng củng cố chủ quyền công nghệ và hạ tầng số của Nga nhiều hơn là cuộc đua quy mô với Starlink.

Theo RT