Ngày dài nhất năm rơi vào tháng 6, bầu trời sắp có hàng loạt hiện tượng hiếm gặp

Tháng 6 đánh dấu thời điểm chuyển mùa tại Bắc bán cầu khi mùa hè chính thức bắt đầu. Cùng với sự thay đổi về thời tiết, bầu trời trong tháng này cũng mang đến nhiều hiện tượng thiên văn hấp dẫn, từ các cuộc hội ngộ của hành tinh, mưa sao băng cho tới ngày dài nhất trong năm.

Theo National Geographic, tháng 6 là giai đoạn thuận lợi để quan sát vùng trung tâm của Dải Ngân hà. Tại những khu vực ít ô nhiễm ánh sáng, người yêu thiên văn có thể nhìn thấy vùng lõi sáng nhất của thiên hà xuất hiện trên bầu trời phía Nam trong phần lớn thời gian ban đêm.

Ngày 9/6: Sao Mộc “gặp” Sao Kim

Một trong những hiện tượng nổi bật đầu tháng là cuộc giao hội giữa Sao Mộc và Sao Kim. Hai hành tinh sáng nhất trên bầu trời đêm sẽ xuất hiện gần nhau nhất vào ngày 9/6.

Ngay sau khi Mặt Trời lặn, người quan sát có thể nhìn thấy Sao Mộc và Sao Kim xuất hiện gần nhau phía trên đường chân trời Tây Bắc. Gần khu vực này còn có Castor và Pollux - 2 ngôi sao sáng thuộc chòm Song Tử. Trong điều kiện quan sát thuận lợi, Sao Mộc và Sao Kim có thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Ngày 11/6: Sao Hỏa, Mặt Trăng, Sao Thổ thẳng hàng

Rạng sáng 11/6, khoảng 1 giờ trước khi Mặt Trời mọc, Sao Hỏa, Mặt Trăng lưỡi liềm và Sao Thổ sẽ xếp thành một đường chéo hẹp phía trên đường chân trời phía Đông.

Hiện tượng này đòi hỏi điều kiện quan sát thuận lợi với tầm nhìn thông thoáng, bởi các thiên thể xuất hiện khá thấp trên bầu trời. Đây được xem là một trong những khoảnh khắc đáng chú ý đối với những người yêu thích quan sát chuyển động của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời.

Ngày 15/6: Trăng non

Ngày 15/6 là thời điểm diễn ra kỳ trăng non. Khi Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời, phần mặt được chiếu sáng quay về phía Mặt Trời nên gần như không thể quan sát từ Trái Đất.

Việc thiếu ánh trăng giúp vùng lõi của Ngân Hà - nơi tập trung hàng triệu ngôi sao, hiện lên rõ nét hơn trên bầu trời đêm, thậm chí có thể quan sát bằng mắt thường trong điều kiện thuận lợi. Những đêm trước và sau ngày trăng non thường được các nhiếp ảnh gia thiên văn lựa chọn để ghi lại hình ảnh bầu trời đêm với mật độ sao dày đặc.

Để có trải nghiệm tốt nhất, người quan sát nên tìm đến những nơi có mức độ ô nhiễm ánh sáng thấp hoặc những địa điểm xa khu dân cư, nơi quang đãng có thể chiêm ngưỡng bầu trời đêm.

Ngày 21/6: Hạ chí

Ngày dài nhất năm 2026 ở Bắc bán cầu rơi vào 21/6, hay còn được gọi là ngày hạ chí. Hạ chí thường được xem là thời điểm bắt đầu mùa hè, nhưng về bản chất, hiện tượng này liên quan đến trục quay của Trái Đất.

Trục quay là đường tưởng tượng đi qua cực Bắc và cực Nam, quanh đó Trái Đất tự quay. Trục này không vuông góc hoàn toàn với mặt phẳng quỹ đạo mà nghiêng khoảng 23,44 độ. Độ nghiêng đó gần như giữ nguyên khi Trái Đất quay quanh Mặt Trời, khiến góc chiếu sáng của Mặt Trời lên từng bán cầu thay đổi theo thời gian.

Hạ chí là thời điểm Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời nhiều nhất. Khi đó, khu vực này nhận được thời gian chiếu sáng dài nhất trong năm. Ngược lại, vào đông chí, Bắc bán cầu nghiêng xa Mặt Trời hơn, còn Nam bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời. Xen giữa 2 thời điểm này là xuân phân và thu phân, khi 2 bán cầu nhận được lượng ánh sáng tương đối cân bằng hơn.

Trong khi đó, ngày 21/6 cũng đánh dấu thời điểm khởi đầu mùa Đông tại Nam bán cầu. Đây là giai đoạn thuận lợi để quan sát cực quang tại các khu vực như Tasmania của Australia hay miền nam New Zealand.

Ngày 27/6: Mưa sao băng Bootids đạt cực điểm

Cuối tháng, những người yêu thiên văn sẽ có cơ hội theo dõi mưa sao băng Bootids, đạt cực điểm vào đêm 27/6.

Thông thường, Bootids là trận mưa sao băng có cường độ khá thấp với chỉ vài vệt sao băng mỗi giờ. Tuy nhiên, vào thời điểm cực đại ngày 27/6, hiện tượng này đôi khi có thể xuất hiện những đợt bùng phát bất ngờ, với khoảng 100 sao băng trong một giờ.

Các sao băng sẽ xuất hiện gần khu vực chòm sao Mục Phu (Boötes) trên bầu trời phía Bắc. Dù vậy, điều kiện quan sát năm nay có thể bị ảnh hưởng bởi ánh sáng từ Mặt Trăng khi thời điểm cực đại diễn ra gần kỳ trăng tròn.

Ngày 29/6: Trăng Dâu

Ngày 29/6, bầu trời sẽ xuất hiện kỳ trăng tròn đầu tiên của mùa hè, thường được gọi là Trăng Dâu (Strawberry Moon). Tuy nhiên, Trăng Dâu chỉ là một tên gọi mang tính văn hóa. Trên thực tế, Mặt Trăng trong đêm này không mang màu đỏ đặc biệt như nhiều người lầm tưởng.

Khi vừa mọc lên lúc hoàng hôn hoặc chuẩn bị lặn vào thời điểm bình minh, Mặt Trăng có thể mang sắc vàng cam hoặc đỏ nhạt. Hiện tượng này xuất phát từ việc ánh sáng phải đi qua lớp khí quyển dày hơn khi ở gần đường chân trời, khiến các bước sóng màu xanh bị tán xạ mạnh và các gam màu ấm trở nên nổi bật hơn.

Với sự xuất hiện liên tiếp của nhiều hiện tượng đáng chú ý, tháng 6 mang đến cơ hội để công chúng khám phá những chuyển động của vũ trụ từ chính bầu trời đêm quen thuộc. Các cuộc giao hội hành tinh, kỳ trăng non thuận lợi để ngắm Dải Ngân hà, mưa sao băng Bootids cùng ngày hạ chí tạo nên bức tranh thiên văn đặc sắc trong tháng đầu tiên của mùa hè tại Bắc bán cầu.