Hàng triệu người sẽ được chiêm ngưỡng hiện tượng nhật thực, siêu trăng, mưa sao băng đặc biệt trong năm nay

Năm 2026 sẽ là một năm thú vị đối với hàng triệu người yêu thích bầu trời đêm, với nhiều hiện tượng thiên văn nổi bật như trăng tròn rực rỡ, các trận mưa sao băng ấn tượng và những lần nhật thực toàn phần.

Ngay đầu năm, trăng tròn Sói sẽ xuất hiện và cũng là siêu trăng đầu tiên trong tổng số ba siêu trăng của năm. Khi đó, sao Mộc - hành tinh lớn nhất trong Hệ Mặt Trời - sẽ nằm ở phía nam của Mặt Trăng, theo trang EarthSky.

Do siêu trăng ở gần Trái Đất hơn bình thường nên nó trông sáng và to hơn trăng tròn thông thường. Ánh sáng mạnh này có thể khiến việc quan sát mưa sao băng Quadrantid trở nên khó khăn hơn.

Theo ông Robert Lunsford - điều phối viên báo cáo sao băng của Hiệp hội Thiên văn Hoa Kỳ, trong năm 2026 vẫn còn rất nhiều trận mưa sao băng và hiện tượng thiên văn hấp dẫn khác đang chờ đợi người quan sát.

Siêu trăng và trăng tròn

Thông thường, mỗi năm có 12 lần trăng tròn, tương ứng với mỗi tháng một lần. Tuy nhiên, năm 2026 sẽ có tới 13 lần trăng tròn, trong đó riêng tháng Năm có hai lần. Lần trăng tròn thứ hai xuất hiện trong cùng một tháng được gọi là trăng xanh, một hiện tượng khá hiếm.

Nguyên nhân là vì chu kỳ trăng tròn lặp lại sau khoảng 29 ngày, trong khi đa số các tháng dương lịch kéo dài 30 hoặc 31 ngày. Do đó, lịch tháng và chu kỳ Mặt Trăng không hoàn toàn trùng khớp, khiến trăng xanh chỉ xảy ra trung bình khoảng 2,5 năm một lần.

Sau siêu trăng vào tháng Giêng, hai siêu trăng tiếp theo trong năm 2026 sẽ xuất hiện vào tháng Mười Một và tháng Mười Hai. Bình thường, Mặt Trăng cách Trái Đất khoảng 384.472 km. Riêng siêu trăng tháng Mười Hai sẽ là siêu trăng ở gần Trái Đất nhất trong năm, chỉ cách khoảng 356.740 km, theo EarthSky.

Dưới đây là lịch trình các kỳ trăng tròn còn lại trong năm 2026:

Ngày 1/2: Trăng tuyết

Ngày 3/3: Trăng giun

Ngày 1/4: Trăng hồng

Ngày 1/5: Trăng hoa

Ngày 31/5: Trăng xanh

Ngày 29/6: Trăng dâu tây

Ngày 29/7: Trăng tròn tháng 7

Ngày 28/8: Trăng cá tầm

Ngày 26/9: Trăng thu hoạch

Ngày 26/10: Trăng thợ săn

Ngày 24/11: Trăng hải ly

Ngày 23/12: Trăng lạnh

Mưa sao băng

Sau khi mưa sao băng Quadrantids đạt cực đại vào đầu tháng Giêng, những người yêu thích quan sát bầu trời đêm sẽ phải chờ thêm một thời gian trước khi mưa sao băng Lyrids xuất hiện vào tháng Tư.

Theo Hiệp hội Sao băng Hoa Kỳ, dưới đây là lịch các trận mưa sao băng còn lại trong năm 2026 cùng thời điểm đạt đỉnh của chúng.

Mưa dông Lyrid: 21-22/4

Mưa sao băng Eta Aquariids: Ngày 5-6/5

Mưa sao băng Aquariids ở phía Nam vùng châu thổ: Ngày 30-31/7

Alpha Capricornids: 30-31/7

Mưa sao băng Perseids: Ngày 12-13/8

Mưa sao băng Orionids: Ngày 21-22/10

Mưa sao băng Taurid phía Nam: Ngày 4-5/11

Mưa sao băng Taurid phía Bắc: Ngày 11-12/11

Mưa sao băng Leonids: Ngày 16-17/11

Mưa sao băng Geminids: Ngày 13-14/12

Gấu (Ursids): Ngày 21-22/12

Ông Lunsford cho biết, mưa sao băng Perseids và Geminids sẽ là hai trận mưa sao băng đẹp nhất trong năm. Trong đó, mưa sao băng Perseids được dự đoán sẽ đạt đỉnh trong điều kiện thuận lợi, gần như không bị ánh sáng Mặt Trăng làm ảnh hưởng.

Ông cũng nhắc lại rằng mưa sao băng Geminids vào năm 2025 diễn ra rất mạnh, với số lượng sao băng có thể lên tới 135 vệt mỗi giờ. Theo ông, không có lý do gì để không kỳ vọng một cơn mưa sao băng Geminids ấn tượng tương tự vào năm 2026, đặc biệt là sau khi Mặt Trăng lặn.

Nhật thực

Theo NASA, trong năm nay, những người yêu thích quan sát bầu trời có thể chờ đón hai lần nhật thực và hai lần nguyệt thực rất đáng chú ý.

Vào ngày 17/2, hiện tượng nhật thực hình khuyên sẽ xảy ra tại Nam Cực. Hiện tượng này xuất hiện khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời nhưng ở quá xa Trái Đất, nên không che khuất hoàn toàn Mặt Trời như nhật thực toàn phần. Khi đó, ánh sáng Mặt Trời sẽ tạo thành một vòng sáng rực xung quanh Mặt Trăng, thường được gọi là “vòng lửa”. Ngoài ra, nhật thực một phần sẽ có thể quan sát được tại Nam Cực, châu Phi và Nam Mỹ.

Khi quan sát nhật thực, cần đeo kính chuyên dụng để bảo vệ mắt, vì ánh sáng Mặt Trời có thể gây tổn hại nghiêm trọng.

Tiếp theo, nhật thực toàn phần sẽ diễn ra vào ngày 12/8 và có thể quan sát tại Greenland, Iceland, Tây Ban Nha, Nga và một phần Bồ Đào Nha. Trong khi đó, nhật thực một phần sẽ xuất hiện ở một số khu vực thuộc châu Âu, châu Phi và Bắc Mỹ.

Nguyệt thực

Vào ngày 3/3, nguyệt thực toàn phần sẽ xuất hiện trên bầu trời đêm đối với người quan sát tại châu Á, Úc, các đảo Thái Bình Dương và châu Mỹ.

Nguyệt thực chỉ xảy ra vào đêm trăng tròn, khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm thẳng hàng, khiến Mặt Trăng đi vào vùng bóng của Trái Đất. Trái Đất tạo ra hai vùng bóng: vùng bóng mờ bên ngoài và vùng bóng tối hoàn toàn ở trung tâm.

Khi Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối, nó không biến mất mà chuyển sang màu đỏ. Hiện tượng này thường được gọi là “trăng máu”, do ánh sáng đỏ từ Mặt Trời xuyên qua khí quyển Trái Đất và chiếu lên bề mặt Mặt Trăng. Tùy điều kiện thời tiết và khí quyển, Mặt Trăng có thể có màu đỏ sẫm hoặc đỏ gạch.

Ngoài ra, nguyệt thực một phần sẽ diễn ra từ ngày 27 đến 28/8 và có thể quan sát ở châu Mỹ, châu Âu, châu Phi và Tây Á. Hiện tượng này xảy ra khi ba thiên thể không thẳng hàng hoàn toàn, khiến chỉ một phần Mặt Trăng bị che khuất.