Nhiều dự án năng lượng tỷ USD chậm tiến độ, chuyên gia đề xuất cơ chế mới: 'Đơn vị nào làm nhanh nhất thì giao việc'

Hội Dầu khí Việt Nam phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam, PVN) tổ chức Diễn đàn Dầu khí - Năng lượng thường niên 2026 với chủ đề "Cơ hội và thách thức của ngành dầu khí - năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước".

Phát biểu tại sự kiện, TS Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (nay là Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) cho rằng các định hướng lớn về phát triển kinh tế và năng lượng đã được Đảng, Quốc hội xác lập tương đối đầy đủ thông qua nhiều nghị quyết quan trọng. Vì vậy, yêu cầu cấp thiết hiện nay không phải tiếp tục xây dựng thêm chủ trương mới mà là nhanh chóng cụ thể hóa bằng các quy định pháp luật và cơ chế thực thi đủ mạnh.

TS Nguyễn Đức Kiên đề xuất trong quá trình sửa đổi Luật Dầu khí và Luật Điện lực cần mạnh dạn tháo gỡ các rào cản về đầu tư, đấu thầu đối với những dự án chiến lược. Các dự án dầu khí và năng lượng có tính đặc thù rất cao, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật phức tạp và tiến độ triển khai gấp, do đó cần trao thêm quyền chủ động cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp được giao thực hiện, thay vì áp dụng cứng nhắc toàn bộ quy trình đấu thầu thông thường.

Một trong những nội dung được quan tâm tại diễn đàn là đề xuất giao Petrovietnam giữ vai trò chủ lực trong phát triển điện gió ngoài khơi. Đây là lựa chọn dựa trên hiệu quả thực tiễn chứ không xuất phát từ tư duy bảo hộ doanh nghiệp.

Ông Kiên phân tích Petrovietnam hiện là đơn vị am hiểu nhất về điều kiện địa chất, địa hình đáy biển Việt Nam, đồng thời sở hữu đội ngũ kỹ thuật cùng nhiều thập kỷ kinh nghiệm khảo sát, thiết kế, thi công và vận hành các công trình ngoài khơi. Đây là lợi thế mà các nhà đầu tư mới sẽ phải mất nhiều năm cùng chi phí rất lớn mới có thể tích lũy được.

Bên cạnh đó, ông cho rằng giữa Luật Dầu khí và Luật Điện lực chắc chắn sẽ tồn tại những nội dung giao thoa. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là quy định đó thuộc luật nào mà là lựa chọn đơn vị có đủ năng lực để triển khai nhanh và hiệu quả.

"Đặt vào Luật Dầu khí hay Luật Điện lực đều được. Điều quan trọng là đơn vị nào làm được nhanh nhất thì giao cho họ làm", TS Nguyễn Đức Kiên nói.

Từ đó, ông Kiên đề xuất dự thảo luật cần bổ sung cơ chế cho phép cơ quan có thẩm quyền chỉ định đơn vị thực hiện đối với những lĩnh vực đặc thù, trên cơ sở đánh giá năng lực và hiệu quả thực tế.

Doanh nghiệp Nhà nước mở đường, tư nhân mở rộng quy mô

Trước quan điểm cho rằng Luật Dầu khí cần tạo "sân chơi" bình đẳng cho mọi doanh nghiệp thay vì ưu tiên riêng Petrovietnam, TS Nguyễn Đức Kiên khẳng định ông hoàn toàn ủng hộ sự tham gia của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu phát triển những ngành công nghiệp mới có quy mô đầu tư lớn và nhiều rủi ro, Việt Nam vẫn cần những doanh nghiệp Nhà nước đủ năng lực để đóng vai trò mở đường.

Theo ông Kiên, cách tiếp cận này không mâu thuẫn với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân được nêu trong các nghị quyết của Đảng. Ngược lại, doanh nghiệp Nhà nước sẽ tiên phong đầu tư vào những lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, tạo nền tảng thị trường, hạ tầng và chuỗi giá trị. Khi ngành phát triển ổn định, Nhà nước hoàn toàn có thể cổ phần hóa, niêm yết doanh nghiệp, huy động nguồn lực xã hội và mở rộng sự tham gia của các thành phần kinh tế.

Ông Kiên cũng cho rằng đây là mô hình đã được nhiều quốc gia áp dụng khi phát triển các ngành công nghiệp chiến lược, trong đó khu vực nhà nước giữ vai trò "người mở đường", còn khu vực tư nhân tham gia mở rộng quy mô thị trường sau khi nền tảng đã được hình thành.