Nước cờ dầu mỏ của Tổng thống Mỹ Trump: Ukraine lép vế nhưng nhiều bên hưởng lợi

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt mới được thông qua nhằm vào Nga, với lý do quyết định này phục vụ “lợi ích quốc gia” của Mỹ.

Đầu tháng này, ông Trump thông báo đạt được thỏa thuận nhằm đưa dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu, với mục tiêu kéo giảm giá năng lượng đang ở mức cao. Bộ Tài chính Mỹ tạm thời miễn trừ các lệnh trừng phạt với hoạt động bán dầu diesel của Nga đến tháng 4/2027.

Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky chỉ trích thỏa thuận dầu diesel của ông Trump, gọi đó là “món quà” dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Các nước châu Âu cũng chỉ trích việc ông Trump hợp tác năng lượng với Nga. Ngược lại, ông Trump cáo buộc họ “đạo đức giả”, khi số liệu cho thấy các nước Liên minh châu Âu vẫn tiếp tục nhập khẩu khí đốt của Nga.

Những biện pháp trừng phạt nào bị đình chỉ?

Trong sắc lệnh hành pháp ký ngày 16/10, ông Trump hủy bỏ nhiều biện pháp trừng phạt dự kiến có hiệu lực chỉ vài ngày sau đó. Những biện pháp này bao gồm thuế đối với hàng hóa Nga và trừng phạt các nước mua dầu khí của Nga.

Dự luật bị ông Trump hủy bỏ là nỗ lực mang dấu ấn của cố Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham, một người chỉ trích Nga mạnh mẽ.

Việc miễn trừ sẽ được duy trì cho đến khi chính quyền Mỹ cho rằng “cần có thêm hành động”.

Hạ nghị sĩ Don Beyer, thành viên đảng Dân chủ đại diện bang Virginia, cho rằng việc miễn trừ trừng phạt chẳng khác nào “đầu hàng Nga”, “phản bội các đối tác Ukraine và đi ngược ý chí rõ ràng của Quốc hội”.

Ai sẽ được hưởng lợi?

Đặc phái viên tổng thống Nga Kirill Dmitriev ca ngợi quyết định của ông Trump, gọi đây là “thời khắc quan trọng và thực sự mang tính lịch sử”.

Quyết định của nhà lãnh đạo Mỹ cũng có lợi cho các khách hàng mua dầu khí Nga, như Trung Quốc và Ấn Độ, bởi nguy cơ họ bị Mỹ trừng phạt thứ cấp đã giảm xuống.

Ông Trump hy vọng bước đi này giúp hạ giá dầu đối với người tiêu dùng Mỹ, trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khả năng này chưa chắc chắn.

Theo ông Trump, thỏa thuận sẽ đưa 300.000 tấn dầu diesel vào thị trường Mỹ và thế giới “ngay lập tức”, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn sau đó.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng xét về khối lượng, những con số này không có ý nghĩa kinh tế vĩ mô đáng kể.

Những quốc gia nào vẫn mua dầu của Nga?

Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), một tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận, Trung Quốc và Ấn Độ là 2 khách hàng mua dầu thô Nga nhiều nhất. Trong tháng 9, hai nước lần lượt nhập khẩu lượng dầu trị giá 6,74 tỷ USD và 4,04 tỷ USD.

Hungary và Slovakia - 2 quốc gia thành viên EU không giáp biển được miễn trừ lệnh cấm dầu thô Nga của khối, cũng là những khách hàng lớn. Hai nước mua tổng cộng lượng dầu trị giá 326 triệu USD trong tháng 9, theo CREA.

Thổ Nhĩ Kỳ chi 193 triệu USD mua dầu thô Nga trong cùng tháng.

Kể từ cuối năm 2022, các nước nhập khẩu nhiều sản phẩm dầu mỏ của Nga, bao gồm dầu diesel, là Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Ả-rập Xê-út, Brazil và Singapore.

Trong tháng 9, Ả-rập Xê-út nhập khẩu nhiều sản phẩm dầu mỏ Nga nhất, trị giá 600 triệu USD; tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ với 361 triệu USD, Trung Quốc 342 triệu USD và Ấn Độ 181 triệu USD.

“Châu Âu lấy làm tiếc về quyết định tạm thời dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel Nga của Mỹ”, các nhà lãnh đạo châu Âu nói trong tuyên bố chung đưa ra tuần này.

Tuy nhiên, bất chấp lệnh cấm gần như toàn diện đối với dầu Nga, EU vẫn tiếp tục nhập khẩu lượng lớn khí đốt từ nước này.

Urgewald - tổ chức có trụ sở tại Đức chuyên nghiên cứu các doanh nghiệp than, cho biết, hơn 12 triệu tấn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga từ Bắc cực được chuyển đến các cảng EU trong giai đoạn từ tháng 1 - 9 năm nay, tăng 9,5% so với cùng kỳ năm ngoái.

Pháp và Hà Lan là hai nước nhập khẩu LNG lớn nhất EU, với giá trị lần lượt là 501 triệu USD và 130 triệu USD. Theo tổ chức nghiên cứu này, lượng LNG nhập khẩu của Pháp tăng 103% so với tháng trước đó.

Gây đảo lộn đàm phán

Các chuyên gia cho rằng trong điều kiện thuận lợi nhất, việc khôi phục xuất khẩu dầu diesel của Nga cũng cần thời gian mới có thể bù đắp tình trạng thiếu hụt các sản phẩm dầu mỏ liên quan đến tình hình eo biển Hormuz.

Ông Reed Blakemore, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Năng lượng toàn cầu của Atlantic Council, cho rằng lợi ích đáng kể nhất từ việc Mỹ nới tay với năng lượng Nga có thể nằm ở chính trị nội bộ Mỹ: Tạo cho đảng Cộng hòa một điểm tựa về chính trị trong vấn đề giá nhiên liệu trong mùa bầu cử, bất kể lượng dầu diesel thực sự được đưa ra thị trường có đáng kể hay không.

Đổi lại, Washington đang ngầm gây sức ép buộc Kiev từ bỏ một trong số ít công cụ mà nước này có thể sử dụng để gây tổn hại cho nền kinh tế của Nga thời chiến.

Các chuyên gia cho rằng tác động thực sự của quyết định này có thể chỉ trở nên rõ ràng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi áp lực chính trị liên quan đến giá diesel giảm xuống.

Trung tâm Địa kinh tế của Atlantic Council tính toán rằng nếu xuất khẩu diesel tăng như đề xuất và giá giữ ở mức hiện tại, Nga có thể thu thêm 4,7 tỷ USD doanh thu xuất khẩu từ nay đến cuối năm.

Khoản thu này sẽ cải thiện cán cân tài khoản vãng lai của Nga, nhưng không giúp giải quyết đáng kể thâm hụt ngân sách của nước này, vốn đã lên tới 62 tỷ USD trong năm nay.

Theo ông Daniel Fried, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách châu Âu và Á-Âu, thỏa thuận gửi đi tín hiệu rằng Mỹ không thực sự cam kết với chính sách mà họ tuyên bố: tìm kiếm giải pháp chấm dứt chiến tranh thông qua đàm phán.

Trong khi đó, các cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine liên tục đe dọa nguồn điện, hệ thống sưởi, nước sinh hoạt và những dịch vụ thiết yếu.

Hạ tầng năng lượng là một bộ phận trọng yếu của an ninh quốc gia, khả năng chống chịu và năng lực kinh tế cần thiết để duy trì năng lực chống đỡ. Đó cũng là lý do năng lượng trở thành một phần quan trọng của cả hoạt động quân sự lẫn đàm phán.

Chiến trường vẫn đóng vai trò quyết định. Tuy nhiên, khi thay đổi lãnh thổ hầu như chững lại, những diễn biến trong lĩnh vực năng lượng có thể nhanh chóng tạo ra tác động rõ rệt và sâu rộng.

Các diễn biến này mang lại hệ quả quân sự, kinh tế và chính trị vượt xa phạm vi Ukraine. Vì vậy, năng lượng ngày càng chịu ảnh hưởng từ các mối quan tâm và sức ép trong nước, đúng như cách ông Trump đang tập trung vào khía cạnh này của cuộc chiến ngay trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.