Ông Mạc Quốc Anh đề xuất cách giúp doanh nghiệp đóng cửa, chấm dứt mã số thuế nhanh hơn

3 nguyên nhân khiến doanh nghiệp ngừng hoạt động vẫn mắc kẹt với mã số thuế

Thông tin tại tọa đàm “Làm sạch mã số thuế: Làm sao để doanh nghiệp đóng cửa thuận lợi?” do báo Dân trí tổ chức ngày 9/10, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp, cho rằng việc làm sạch mã số thuế không nên chỉ dừng ở mục tiêu chuẩn hóa dữ liệu của cơ quan quản lý, mà cần trực tiếp tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, nhất là những đơn vị đã ngừng hoạt động nhưng chưa thể hoàn tất thủ tục rời khỏi thị trường.

Theo ông Mạc Quốc Anh, Việt Nam hiện có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó 98,5% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Qua thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, ông chỉ ra 3 nguyên nhân chính khiến nhiều chủ doanh nghiệp không thực hiện ngay thủ tục giải thể, chấm dứt mã số thuế sau khi ngừng kinh doanh.

Thứ nhất là thiếu thông tin và chưa nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ pháp lý. Nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng khi đã đóng cửa văn phòng, không còn doanh thu, hóa đơn hay giao dịch thì đồng nghĩa với việc đã chấm dứt hoạt động.

Tuy nhiên, theo ông Quốc Anh, việc ngừng kinh doanh trên thực tế không đồng nghĩa với việc hoàn tất thủ tục pháp lý. Nếu chưa hoàn thành các thủ tục theo quy định, doanh nghiệp vẫn còn tồn tại trên hệ thống quản lý và có thể tiếp tục phải thực hiện các nghĩa vụ liên quan.

Thứ hai là tâm lý ngại thủ tục, đặc biệt ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp khó khăn. Khi hoạt động kinh doanh đình trệ, chủ doanh nghiệp thường ưu tiên xử lý công nợ, người lao động, tài sản và mặt bằng. Trong khi đó, hồ sơ thuế, kế toán và thủ tục giải thể lại bị gác lại với suy nghĩ khi nào có điều kiện sẽ xử lý.

Sự trì hoãn này có thể khiến những vướng mắc ban đầu kéo dài qua nhiều năm, làm cho quá trình hoàn tất thủ tục ngày càng phức tạp.

Thứ ba là chi phí rời bỏ thị trường đôi khi chưa tương xứng với quy mô doanh nghiệp. Theo ông Quốc Anh, có những doanh nghiệp rất nhỏ, thậm chí không phát sinh doanh thu, nhưng khi quay lại hoàn thiện hồ sơ vẫn có thể phát sinh chi phí rà soát chứng từ, kê khai và xử lý các vi phạm hành chính đã mắc phải.

Khi thời gian ngừng hoạt động càng kéo dài, hồ sơ kế toán có thể thất lạc, nhân sự cũ không còn làm việc, địa chỉ doanh nghiệp thay đổi hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán trước đây không còn hợp tác. Việc khôi phục hồ sơ vì thế trở nên khó khăn, làm tăng thêm chi phí và tâm lý e ngại cho chủ doanh nghiệp.

Ông Quốc Anh cho rằng cần phân định rõ nghĩa vụ thuế thực tế và những sai sót về thủ tục hành chính. Các nghĩa vụ thuế phát sinh thực tế vẫn phải được thực hiện đầy đủ. Tuy nhiên, với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không phát sinh doanh thu và không có hành vi gian lận, cần nghiên cứu cơ chế xử lý hợp lý hơn đối với các sai sót hành chính.

Chậm xử lý hồ sơ có thể làm tăng chi phí, ảnh hưởng kế hoạch kinh doanh trở lại

Không chỉ khiến việc giải thể kéo dài, việc không cập nhật thông tin và không theo dõi thông báo của cơ quan thuế còn làm doanh nghiệp mất đi khả năng chủ động xử lý vướng mắc.

Theo ông Mạc Quốc Anh, một vấn đề ban đầu có thể chỉ là thủ tục hành chính đơn giản. Nhưng nếu doanh nghiệp không tiếp nhận thông báo hoặc không xử lý kịp thời, các vấn đề có thể tích tụ qua nhiều năm, kéo theo thêm nghĩa vụ, thủ tục và chi phí.

Đáng chú ý, những vướng mắc chưa được giải quyết tại doanh nghiệp cũ có thể ảnh hưởng đến kế hoạch quay trở lại kinh doanh của chủ doanh nghiệp, chẳng hạn khi muốn khởi nghiệp lại, thành lập doanh nghiệp mới, vay vốn hoặc tham gia đấu thầu.

Bên cạnh đó, việc chậm hoàn thiện thủ tục còn làm tăng chi phí tuân thủ. Sau 3-5 năm hoặc lâu hơn, doanh nghiệp có thể phải dành nhiều thời gian và nguồn lực để tìm kiếm chứng từ, khôi phục dữ liệu kế toán và xác định những nghĩa vụ còn tồn đọng.

Ông Quốc Anh đánh giá tích cực việc ngành thuế tăng cường cảnh báo sớm, thông báo qua nhiều kênh và hướng dẫn cụ thể cho người nộp thuế. Tuy nhiên, từ phía doanh nghiệp, điều quan trọng là phải chủ động tiếp nhận thông tin, xử lý nghĩa vụ phát sinh và không để các vấn đề kéo dài đến khi hồ sơ trở nên khó khắc phục.

Đề xuất số hóa một cửa, giúp doanh nghiệp biết rõ còn vướng gì

Để tháo gỡ những khó khăn trên, ông Mạc Quốc Anh đề xuất xây dựng một quy trình số hóa, một cửa để doanh nghiệp chấm dứt hoạt động và hoàn tất thủ tục về mã số thuế.

Theo ông, doanh nghiệp cần được cung cấp câu trả lời rõ ràng cho 3 vấn đề: còn nghĩa vụ gì phải thực hiện; cần bổ sung những hồ sơ nào; và khi nào hồ sơ được giải quyết xong.

Điều khiến nhiều chủ doanh nghiệp lo lắng không hẳn là việc phải thực hiện nghĩa vụ thuế, mà là sự thiếu rõ ràng về quy trình: hồ sơ đang vướng ở đâu, phải xử lý bước nào trước, cần đến những cơ quan nào, thời gian giải quyết bao lâu và tổng chi phí dự kiến là bao nhiêu.

Vì vậy, ông Quốc Anh mong muốn trên một hệ thống điện tử, doanh nghiệp có thể theo dõi toàn bộ quá trình xử lý, từ trạng thái hồ sơ, các nghĩa vụ còn thiếu đến những bước cần hoàn thành tiếp theo.

Một yêu cầu quan trọng khác là hạn chế việc doanh nghiệp phải khai báo lại những dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có. Việc đơn giản hóa hồ sơ, kết nối dữ liệu và phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro cũng có thể giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ.

Theo ông Quốc Anh, hiệu quả cuối cùng của chiến dịch làm sạch mã số thuế không nên chỉ được đo bằng số lượng mã số thuế được rà soát, mà còn phải thể hiện ở số doanh nghiệp được tháo gỡ vướng mắc.

“Quan trọng nhất là khi doanh nghiệp rời bỏ thị trường, làm sao để hỗ trợ họ thực hiện một cách minh bạch, đúng luật và với chi phí hợp lý”, ông nhấn mạnh.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông cho rằng làm sạch dữ liệu cần đi cùng với hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ của chính mình. Một quy trình rõ ràng, minh bạch và có thể theo dõi sẽ giúp doanh nghiệp chủ động xử lý nghĩa vụ còn lại, thay vì để hồ sơ tồn đọng nhiều năm rồi mới tìm cách giải quyết.