PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng: Doanh nghiệp Việt không thể mãi lớn bằng vốn, đất đai và tài nguyên

Doanh nghiệp phải trở thành chủ thể kiến tạo tăng trưởng

Phát biểu tại Diễn đàn Doanh nghiệp phát triển bền vững Việt Nam 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 5/10, PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho biết sau 40 năm Đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã phát triển cả về số lượng và quy mô, hình thành nhiều doanh nghiệp lớn, có thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế.

Theo ông, khi quyền tự do kinh doanh được khơi thông, người dân đã đưa vốn, sức lao động và trí tuệ vào sản xuất, kinh doanh. Từ những tích lũy ban đầu, doanh nghiệp từng bước mở rộng quy mô và vươn ra thị trường quốc tế.

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, đến tháng 9/2026, Việt Nam có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Trong 9 tháng đầu năm, khoảng 224.000 doanh nghiệp thành lập mới và gia nhập thị trường. Đây được đánh giá là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đang được triển khai.

“Doanh nghiệp lớn mạnh thì nền kinh tế mạnh. Doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh thì nền kinh tế có năng lực cạnh tranh”, PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo ông, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi doanh nghiệp phải trở thành một trong những chủ thể kiến tạo tăng trưởng, đổi mới và hội nhập.

Muốn lớn mạnh và phát triển bền vững, doanh nghiệp không thể chỉ mở rộng quy mô mà phải liên tục đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo ra những giá trị mới cho xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tạo ra sản phẩm, dịch vụ, công nghệ, mô hình kinh doanh và phương thức quản trị mới. Thay vì cạnh tranh bằng giá và lao động giá rẻ, doanh nghiệp cần chuyển sang cạnh tranh dựa trên công nghệ, chất lượng và sự khác biệt.

“Tăng trưởng của doanh nghiệp phải bằng năng suất, dữ liệu, khoa học công nghệ và nhân lực chất lượng cao thay vì tăng trưởng dựa vào vốn, đất đai và tài nguyên”, ông nói.

4 nhóm giải pháp để doanh nghiệp lớn mạnh

Để cộng đồng doanh nghiệp thực sự trở thành sức mạnh và động lực phát triển của nền kinh tế, PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng cần tập trung vào 4 nhóm giải pháp.

Trước hết, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng năng lực tự đổi mới và sáng tạo. Doanh nhân cần dành một phần thành quả hiện tại để đầu tư cho nghiên cứu, công nghệ, con người và quản trị, qua đó tạo dựng năng lực cạnh tranh cho tương lai.

Doanh nhân thế hệ mới cần có tầm nhìn toàn cầu, tư duy quản trị hiện đại, đạo đức kinh doanh và khát vọng đóng góp cho đất nước. Đổi mới phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của khách hàng và điều kiện của doanh nghiệp, đồng thời đi cùng quản trị minh bạch, kỷ luật tài chính và cam kết dài hạn.

Thứ hai, cần tiếp tục đổi mới thể chế để doanh nghiệp không chỉ ra đời mà còn có điều kiện lớn lên, mạnh lên và vươn ra thị trường quốc tế.

Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng, thể chế phải bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và thuận lợi trong tiếp cận nguồn lực, công nghệ và thị trường. Đồng thời, chính sách cần khuyến khích đổi mới sáng tạo, đầu tư dài hạn và nâng cao năng lực chiếm lĩnh thị trường.

“Không thể đòi hỏi doanh nghiệp bước vào tương lai nếu thể chế chỉ tạo điều kiện, lợi thế cho những cách làm cũ, lối mòn và nhiều bất lợi cho doanh nghiệp nhỏ, nhất là với những người mới khởi nghiệp”, ông nói.

Thứ ba, cần xây dựng hệ sinh thái để nguồn lực và sức sáng tạo của doanh nghiệp được kết nối, lan tỏa. Theo ông, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà còn cần công nghệ, nhân lực, dữ liệu, sở hữu trí tuệ và khách hàng.

Vốn mạo hiểm, bảo lãnh tín dụng và hạ tầng nghiên cứu dùng chung cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu và mức độ rủi ro của từng giai đoạn phát triển. Liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế cũng cần tạo ra kết quả cụ thể về sản phẩm, đơn hàng, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ.

Trong hệ sinh thái này, doanh nghiệp lớn cần tạo cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thông qua chia sẻ công nghệ, tiêu chuẩn và kinh nghiệm quản trị. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải chủ động nâng cao năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thứ tư, đổi mới sáng tạo phải gắn với trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Theo đó, hiệu quả kinh tế cần đi cùng quản trị tốt, cạnh tranh lành mạnh, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước, tôn trọng khách hàng và bảo đảm quyền lợi, thu nhập, an toàn của người lao động.

Đổi mới công nghệ cũng phải đi cùng đào tạo lại và hỗ trợ người lao động thích ứng với quá trình chuyển đổi. Trong khi đó, yêu cầu về môi trường cần được tính đến ngay từ khâu đầu tư, lựa chọn nguyên liệu, năng lượng và thiết kế sản phẩm.

Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng, các tiêu chuẩn ESG về môi trường, xã hội và quản trị cần được tích hợp vào quyết định đầu tư, chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở việc lập báo cáo.