Phó Thống đốc NHNN: Doanh nghiệp có thể giảm phụ thuộc vào vốn vay nhờ thị trường carbon

Phát biểu tại hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường Carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” sáng 14/10, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh cho rằng, thị trường carbon không chỉ tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp giảm phát thải mà còn mở ra kênh bổ sung nguồn lực tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh.

Theo ông Cảnh, để thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo cam kết tại COP26, Việt Nam cần nguồn lực lớn để đổi mới công nghệ, chuyển đổi năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Bên cạnh ngân sách nhà nước, thị trường vốn và tín dụng ngân hàng, việc phát triển các cơ chế tài chính mới là cần thiết nhằm đa dạng hóa nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Trong đó, thị trường carbon có vai trò chuyển hóa kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế.

Khi thị trường vận hành hiệu quả, doanh nghiệp có thể tạo thêm nguồn thu từ kết quả giảm phát thải, bổ sung dòng tiền cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo Phó Thống đốc, điều này góp phần giảm áp lực lên nguồn vốn tín dụng xanh, đồng thời giúp doanh nghiệp từng bước giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng.

Thị trường carbon thí điểm hơn 511 triệu tấn CO₂

Ngày 29/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc tổ chức, vận hành thị trường và giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Thị trường carbon trong nước bước đầu được hình thành với quy mô thí điểm hơn 511 triệu tấn CO₂. Đây là lượng hạn ngạch phát thải được phân bổ cho các cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng trong giai đoạn 2025-2026.

Giai đoạn thí điểm dự kiến kéo dài đến hết năm 2028, trước khi chuyển sang vận hành bắt buộc toàn diện từ năm 2029. Trong giai đoạn thí điểm, BIDV là ngân hàng thanh toán duy nhất trên thị trường.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, tín dụng xanh và thị trường carbon có quan hệ bổ trợ. Tín dụng xanh cung cấp vốn để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, phát triển các lĩnh vực xanh và tạo ra kết quả giảm phát thải. Những kết quả này trở thành cơ sở hình thành hàng hóa cho thị trường carbon.

Ở chiều ngược lại, doanh thu từ giao dịch hạn ngạch, tín chỉ carbon có thể bổ sung nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp, góp phần cải thiện dòng tiền và chất lượng tín dụng ngân hàng. Doanh nghiệp cũng có thể mua tín chỉ carbon để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Thị trường carbon vì thế không chỉ là công cụ hỗ trợ thực hiện mục tiêu môi trường mà còn có thể trở thành một kênh tài chính bổ sung cho doanh nghiệp.

Tín dụng xanh vượt 856.000 tỉ đồng

Dù thị trường carbon được kỳ vọng mở thêm nguồn lực, tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong tài trợ cho quá trình chuyển đổi xanh, nhất là khi các kênh huy động vốn xanh khác đang phát triển.

Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, từ khi triển khai tín dụng xanh vào năm 2017, quy mô dư nợ và mức độ tham gia của các tổ chức tín dụng đều tăng lên.

Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt trên 856.000 tỉ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Giai đoạn 2017-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân của tín dụng xanh đạt trên 20%/năm.

Dư nợ tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 31%; lĩnh vực năng lượng xanh chiếm gần 28%.

Cùng với đó, dư nợ tín dụng đã được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt trên 6,2 triệu tỉ đồng, chiếm hơn 31,33% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

NHNN đang từng bước hoàn thiện khuôn khổ chính sách, hướng dẫn về tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường, xã hội; đồng thời khuyến khích các tổ chức tín dụng xây dựng quy trình nội bộ và phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh.

Tuy nhiên, theo ông Cảnh, hiệu quả tín dụng xanh không chỉ được đánh giá qua số vốn giải ngân mà còn phải căn cứ vào kết quả thực tế về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Việc đo lường, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải trên thị trường carbon có thể cung cấp thêm dữ liệu để ngân hàng giám sát hiệu quả môi trường của dự án, đánh giá việc sử dụng vốn và quản lý rủi ro tín dụng.

Về dài hạn, khi thị trường carbon vận hành hiệu quả, doanh nghiệp có thể chủ động tạo thêm nguồn lực từ chính kết quả giảm phát thải của mình, thay vì chủ yếu dựa vào vốn tự có, ngân sách nhà nước hoặc tín dụng ngân hàng.

Theo Phó Thống đốc, đa dạng hóa các kênh tài chính sẽ góp phần giảm áp lực lên tín dụng xanh, đồng thời tạo điều kiện để nguồn vốn ngân hàng được phân bổ hiệu quả hơn cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.