Phó Thủ tướng yêu cầu siết quy định thu hồi đất, bồi thường và dự án BT

Tại cuộc họp về dự thảo Nghị định hướng dẫn Nghị quyết 254 của Quốc hội về cơ chế tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai, ngày 26/12, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân sau khi có thông báo thu hồi đất.

Theo Nghị quyết 254, Nhà nước được thu hồi đất khi chủ đầu tư dự án đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất trong khu vực dự án.

Phó Thủ tướng lưu ý, các quy định hướng dẫn cần cụ thể, minh bạch để tránh phát sinh khiếu kiện. Ông đề xuất quy định rõ thời hạn không cho phép giao dịch đất đai nhằm phục vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng; hết thời hạn này, nếu Nhà nước không thu hồi đất hoặc xảy ra tình trạng “quy hoạch treo”, người dân phải được phép giao dịch bình thường.

Cùng với đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần bảo đảm công bằng, đặc biệt đối với các trường hợp sử dụng đất ổn định trước ngày 1/7/2014. Theo dự thảo Nghị định, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định trước thời điểm này sẽ được bồi thường mà không phải xem xét yếu tố quy hoạch.

Quy định cũng làm rõ quyền chuyển nhượng hợp pháp sau khi có thông báo thu hồi đất, song người nhận chuyển nhượng chỉ được bồi thường tương ứng với quyền lợi của người bán, nhằm tránh lợi dụng chính sách tái định cư.

Dự thảo đồng thời quy định rõ các trường hợp không được bồi thường, gồm đất lấn chiếm trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp, công cộng trước ngày 1/7/2014 hoặc đất được Nhà nước giao quản lý sau ngày 1/7/2024.

Góp ý tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Bùi Minh Thạnh cho biết thành phố thống nhất với hướng tiếp cận của dự thảo, song đề nghị xác định hộ gia đình sử dụng đất tại thời điểm thông báo thu hồi, nhằm ngăn chặn tình trạng tách hộ để trục lợi chính sách. Trong khi đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Cao Văn Cường kiến nghị làm rõ cách tính tỷ lệ 75% diện tích đất thỏa thuận, theo hướng chỉ tính diện tích nhà đầu tư phải thỏa thuận với người dân, không bao gồm phần đất công do Nhà nước quản lý nằm xen kẹt trong dự án.

Liên quan đến dự án BT, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Đào Trung Chính cho biết dự thảo Nghị định sẽ làm rõ căn cứ pháp lý cho việc thu hồi, giao và cho thuê đất để thanh toán hợp đồng BT.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các quy định phải rõ ràng, tránh chồng chéo, bảo đảm minh bạch trong đấu giá, đấu thầu và phân cấp quản lý đất đai. Với các hợp đồng BT, việc giao đất, quỹ đất thanh toán và thời điểm xác định giá phải căn cứ đúng hợp đồng đã ký; tránh bổ sung các thủ tục hành chính thiếu cơ sở pháp lý, dễ phát sinh tranh chấp.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh các cơ chế mới, đặc biệt liên quan dự án BT, không được hồi tố và chỉ áp dụng với các trường hợp phát sinh từ ngày 1/7/2025, nhằm tháo gỡ cho địa phương nhưng không tạo rủi ro pháp lý. Về định giá đất, ông yêu cầu thận trọng khi áp dụng bảng giá và hệ số điều chỉnh (hệ số K); trong trường hợp chưa đủ dữ liệu thị trường, phải áp dụng phương pháp xác định giá đất cụ thể theo Luật Đất đai.

Đối với cho thuê đất, Phó Thủ tướng nhắc lại tinh thần Luật Đất đai cho phép doanh nghiệp lựa chọn trả tiền thuê đất một lần hoặc hàng năm; việc đặt thêm điều kiện buộc trả tiền một lần là không phù hợp, cần rà soát kỹ. Đồng thời, đất cho thuê có thể được đấu giá để xác định giá sát thị trường; các quy định miễn tiền sử dụng, tiền thuê đất chỉ nên loại trừ trường hợp dự án đang trong thời gian xây dựng cơ bản, tránh cách hiểu chung chung, gây vướng mắc trong thực thi.