Quốc gia hiếm hoi trên thế giới có 26% diện tích dưới mực nước biển, hơn 60% dân cư sống trong vùng có nguy cơ ngập lụt nhưng vẫn thuộc nhóm giàu nhất toàn cầu

Nhắc đến Hà Lan, nhiều người thường nghĩ ngay đến những cánh đồng hoa tulip trải dài, những chiếc cối xay gió mang tính biểu tượng hay hệ thống kênh đào đặc trưng hiện diện ở hầu hết các thành phố. Tuy nhiên, đằng sau những hình ảnh nổi tiếng đó là hành trình nhiều thế kỷ của một quốc gia không ngừng tìm cách kiểm soát nước để bảo vệ lãnh thổ và duy trì sự phát triển.

Tên gọi Netherlands trong tiếng Anh của Hà Lan mang ý nghĩa "vùng đất thấp", phản ánh chính xác đặc điểm địa hình của quốc gia nằm ở khu vực Tây Bắc châu Âu. Với diện tích hơn 41.000km² và dân số khoảng 18,4 triệu người, Hà Lan giáp Đức, Bỉ và Biển Bắc, đồng thời nằm trên vùng châu thổ của ba con sông lớn gồm Rhine, Meuse và Scheldt.

Vị trí địa lý này mang lại nhiều lợi thế về đất đai và giao thương, tạo điều kiện thuận lợi cho nông nghiệp cũng như quá trình đô thị hóa. Tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân khiến Hà Lan luôn phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt. Nhiều đô thị quan trọng như Amsterdam, Rotterdam và La Hay được xây dựng trên các vùng đất thấp hoặc những khu vực được cải tạo từ biển.

Theo các số liệu được công bố, khoảng 26% diện tích lãnh thổ Hà Lan nằm dưới mực nước biển. Gần 60% diện tích cả nước có nguy cơ chịu tác động từ nước biển, sông hoặc hồ, trong khi hơn 60% dân số đang sinh sống tại các khu vực có nguy cơ xảy ra lũ lụt.

Trước những thách thức từ điều kiện tự nhiên, Hà Lan đã xây dựng một hệ thống quản lý nước quy mô lớn và liên tục hoàn thiện qua nhiều thế hệ. Bước ngoặt quan trọng diễn ra sau trận lũ lịch sử năm 1953 khiến hơn 1.800 người thiệt mạng. Thảm họa này đã thúc đẩy nước này triển khai dự án Delta Works - chương trình kiểm soát lũ và ngăn triều được xem là một trong những công trình thủy lợi lớn nhất từng được thực hiện trên thế giới.

Ngày nay, Delta Works được Hiệp hội Kỹ sư Dân dụng Hoa Kỳ xếp vào danh sách 7 kỳ quan kỹ thuật hiện đại của thế giới. Hệ thống bao gồm hàng loạt đê biển, đập chắn sóng, cống ngăn triều và các công trình kiểm soát nước được xây dựng dọc khu vực ven biển nhằm giảm thiểu rủi ro do bão lớn và nước biển dâng.

Một trong những hạng mục nổi bật nhất của Delta Works là Oosterscheldekering. Công trình chắn triều dài khoảng 9km này được trang bị 62 cửa thép khổng lồ. Trong điều kiện bình thường, các cửa được mở để duy trì sự lưu thông của dòng nước và bảo vệ môi trường sinh thái. Khi thời tiết cực đoan xuất hiện hoặc mực nước biển tăng cao, hệ thống sẽ đóng lại để ngăn nước tràn vào đất liền.

Bên cạnh đó, Afsluitdijk cũng được xem là một biểu tượng của kỹ thuật thủy lợi Hà Lan. Con đê dài 32km, hoàn thành năm 1932, đã ngăn cách vùng biển nội địa Zuiderzee với Biển Bắc, biến khu vực nước mặn rộng lớn thành hồ nước ngọt IJsselmeer có diện tích khoảng 1.100km². Công trình này góp phần giảm nguy cơ ngập lụt và mở ra điều kiện thuận lợi cho việc cải tạo đất phục vụ sản xuất cũng như phát triển đô thị.

Song song với việc xây dựng các công trình phòng chống ngập lụt, Hà Lan còn áp dụng cách tiếp cận thích ứng với nước thông qua chiến lược "Sống chung với nước". Trong khuôn khổ chương trình Room for the River, nhiều đoạn sông được mở rộng, các khu vực trữ nước được hình thành và quy hoạch đô thị được điều chỉnh nhằm tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Mô hình này giúp giảm áp lực cho hệ thống đê điều và nâng cao năng lực ứng phó trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Đến nay, Hà Lan sở hữu hơn 3.500km đê điều chính, hàng trăm trạm bơm công suất lớn cùng mạng lưới kênh đào kéo dài hàng chục nghìn km trên khắp cả nước. Nhiều trạm bơm hiện đại có khả năng xử lý hàng triệu lít nước mỗi phút để duy trì mực nước ở mức an toàn. Toàn bộ hệ thống được điều hành bởi các hội đồng nước địa phương, mô hình quản lý có lịch sử hơn 700 năm và vẫn duy trì vai trò quan trọng trong công tác kiểm soát nước.

Những nỗ lực trong lĩnh vực quản lý tài nguyên nước đã góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế của Hà Lan. Quốc gia này hiện là một trong những trung tâm quan trọng của châu Âu về logistics, công nghệ cao, tài chính, thương mại quốc tế và nông nghiệp ứng dụng công nghệ hiện đại. Cảng Rotterdam hiện giữ vị trí cảng biển lớn nhất châu Âu, đóng vai trò đầu mối trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực.

Cùng với đó, hệ thống giao thông phát triển, mạng lưới đường thủy rộng khắp và văn hóa sử dụng xe đạp phổ biến đã trở thành những nét đặc trưng của đất nước này. Amsterdam, Rotterdam và La Hay tiếp tục giữ vai trò là những trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa quan trọng của Hà Lan.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu làm gia tăng nguy cơ nước biển dâng, Hà Lan vẫn là một trong những quốc gia đi đầu về quản lý nước và phòng chống ngập lụt. Từ một vùng đất thấp thường xuyên chịu tác động của biển cả, quốc gia này đã xây dựng được hệ thống kiểm soát nước quy mô lớn, góp phần bảo vệ đời sống của hàng triệu người dân và duy trì các điều kiện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong nhiều thập kỷ.