Sân bay dã chiến của Việt Nam từng là 'tọa độ lửa': Mang tên một khe nước, nằm sâu dưới lòng hồ có sức chứa 345 triệu m3

Nhắc đến hồ Kẻ Gỗ, người ta thường nghĩ đến mặt hồ xanh biếc, phẳng lặng, yên bình giữa núi rừng Hà Tĩnh. Ít ai biết, sâu dưới lòng hồ ấy từng là một “tọa độ lửa” khốc liệt - sân bay dã chiến Libi, nơi hứng chịu những trận bom dữ dội và chứng kiến sự hy sinh của bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân, dân công hỏa tuyến.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những dấu tích chiến tranh vẫn nằm lại dưới mặt nước, gợi nhắc về một thời bom đạn đầy mất mát và hy sinh.

“Tọa độ lửa” dưới lòng hồ

Hồ Kẻ Gỗ nằm ở xã Cẩm Duệ, tỉnh Hà Tĩnh, sức chứa 345 triệu m3, được biết đến là một công trình thủy lợi quan trọng của khu vực. Hệ thống hồ Kẻ Gỗ có nhiệm vụ điều tiết, cắt giảm lũ cho vùng hạ du, đồng thời cung cấp nước tưới cho khoảng 19.500ha đất sản xuất nông nghiệp tại Hà Tĩnh.

Thế nhưng, phía dưới mặt nước phẳng lặng ấy từng là một khu vực đặc biệt quan trọng trong những năm chiến tranh. Theo đó, một phần tuyến đường chiến lược 22 và sân bay dã chiến Libi hiện nằm sâu dưới lòng hồ Kẻ Gỗ, lưu giữ dấu tích về một thời kỳ bom đạn ác liệt.

Trong những năm Mỹ đánh phá miền Bắc, việc bảo đảm các tuyến giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước tình trạng nhiều tuyến quốc lộ bị không quân Mỹ đánh phá, tuyến đường chiến lược 22 được mở nhằm tạo thêm hướng vận chuyển, bảo đảm giao thông và chi viện cho chiến trường.

Tuyến đường dài khoảng 65km, đi qua địa bàn Cẩm Xuyên và nhiều khu vực của Hà Tĩnh trước khi nối về phía Tuyên Hóa. Trong quá trình xây dựng từ năm 1966 đến đầu những năm 1970, hơn 6.000 thanh niên xung phong cùng nhiều lực lượng khác đã tham gia mở đường. Hiện khoảng 25km tuyến đường nằm dưới đáy hồ Kẻ Gỗ.

Sân bay dã chiến mang tên một con khe

Thời điểm đó, hồ Kẻ Gỗ chưa được xây dựng và tích nước như ngày nay. Tại khu vực hạ lưu khe Libi có một vùng đất tương đối bằng phẳng, được núi rừng bao bọc và nằm sát tuyến đường 22. Địa hình kín đáo, thuận lợi cho việc ngụy trang được lựa chọn để xây dựng một sân bay dã chiến.

Tháng 9/1972, công trình quốc phòng 723 được triển khai tại khu vực xã Cẩm Mỹ, huyện Cẩm Xuyên cũ. Công trình sau này được biết đến với tên gọi sân bay dã chiến Libi, lấy theo tên con khe chảy qua khu vực.

Ngày 30/9/1972, 92 công nhân kiến trúc cùng 36 công nhân Xí nghiệp gạch Cẩm Thành được điều động tới công trường 723 để tham gia xây dựng. Các đơn vị công binh đảm nhiệm những hạng mục chính, trong khi lực lượng công nhân phối hợp thực hiện nhiều phần việc như phát quang, đào đắp, làm hệ thống thoát nước và ngụy trang công trình.

Đáng chú ý, tuyến đường 22 được tận dụng làm đường băng của sân bay. Nằm giữa núi rừng và được địa hình tự nhiên che chắn, sân bay Libi có vai trò phục vụ nhiệm vụ quân sự, góp phần bảo đảm tuyến chi viện cho chiến trường trong giai đoạn chiến tranh ngày càng ác liệt.

Tuy nhiên, đến cuối năm 1972, đầu năm 1973, khi công trình cơ bản hoàn thành, khu vực này bị máy bay Mỹ phát hiện và trở thành mục tiêu đánh phá. Sân bay Libi cùng tuyến đường 22 liên tiếp hứng chịu những trận bom dữ dội, trong đó có các đợt không kích bằng B-52 nhằm phá hủy tuyến giao thông và các công trình phục vụ hoạt động chi viện.

Theo các tư liệu được lưu giữ tại địa phương, trong những năm chiến tranh, nhiều bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và lực lượng phục vụ chiến trường đã hy sinh tại khu vực tuyến đường 22 và sân bay Libi.

Trước khi sân bay Libi được xây dựng, ngày 2/9/1968, một trận bom trên tuyến đường 22 đã khiến gần 60 thanh niên xung phong và bộ đội hy sinh cùng hàng chục người khác bị thương.

Đặc biệt, rạng sáng 7/1/1973, sân bay Libi tiếp tục hứng chịu một trận không kích dữ dội. Theo nhiều tư liệu địa phương, trận đánh khiến 135 người hy sinh và nhiều người khác bị thương, để lại một trong những ký ức đau thương nhất tại khu vực này.

Khi mặt nước phủ lên một chiến trường

Sau ngày đất nước thống nhất, Hà Tĩnh bắt tay vào xây dựng công trình đại thủy nông Kẻ Gỗ. Công trình chính thức khởi công ngày 26/3/1976, với sự tham gia của đông đảo cán bộ, công nhân và người dân Nghệ Tĩnh.

Đến ngày 3/2/1977, công trình được đưa vào sử dụng. Toàn bộ công trình tiếp tục được hoàn thiện trong những năm sau đó.

Khi hồ Kẻ Gỗ tích nước, một phần tuyến đường 22 và khu vực sân bay Libi nằm sâu dưới mặt hồ. Theo thời gian, ký ức về một sân bay dã chiến từng tồn tại tại đây cũng dần chìm vào quên lãng. Tuy nhiên, vào mùa khô, khi mực nước hồ xuống thấp, dấu tích của sân bay lại có dịp lộ ra. Những nền đất cũ và hàng trăm, hàng nghìn hố bom còn in trên mặt bằng khu vực từng là sân bay, trở thành những chứng tích đặc biệt của chiến tranh.

Nhằm tri ân những người đã ngã xuống, một ngôi miếu thờ được dựng tại khu vực sân bay Libi. Đến năm 2023, Đền thờ Anh hùng liệt sĩ tại hồ Kẻ Gỗ được khánh thành, trở thành nơi thân nhân, người dân và du khách tìm về dâng hương, tưởng nhớ những người đã hy sinh tại vùng đất này.

Cùng với đó, danh tính những người hy sinh tại khu vực lòng hồ tiếp tục được sưu tầm, đối chiếu từ nhiều nguồn tư liệu và lời kể của nhân chứng. Những cái tên, quê quán và câu chuyện về họ góp phần lưu giữ ký ức về sân bay Libi và một thời chiến tranh đã đi qua.

Hồ Kẻ Gỗ ngày nay mang vẻ yên bình, cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất và góp phần điều tiết lũ cho vùng hạ du. Nhưng sâu dưới mặt hồ vẫn còn những dấu tích của một thời bom đạn. Đó là tuyến đường 22, sân bay dã chiến Libi và những con người từng có mặt tại đây để mở đường, xây dựng, bảo vệ tuyến chi viện. Những hố bom, nền đường và dấu tích còn lại dưới lòng hồ không chỉ là chứng tích chiến tranh mà còn nhắc nhớ về sự hy sinh của một thế hệ đã gửi lại tuổi trẻ nơi vùng đất này.