Sân bay 10.000m² của Việt Nam gần 60 năm không đón bất kỳ chuyến bay nào nhưng không bị phá bỏ, hút 20.000 lượt khách/năm

Nằm giữa thung lũng lòng chảo được bao bọc bởi núi rừng, Sân bay Tà Cơn từng là trung tâm của cụm cứ điểm Khe Sanh, giữ vị trí chiến lược trên chiến trường Quảng Trị. Gần 6 thập kỷ qua, nơi đây không còn đón bất kỳ chuyến bay nào. Từ một căn cứ quân sự được xây dựng kiên cố trong chiến tranh, Sân bay Tà Cơn ngày nay trở thành Di tích Quốc gia, lưu giữ nhiều dấu tích và hiện vật gắn với một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc.

Sân bay Tà Cơn thuộc địa bàn xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, dọc theo tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh Tây. Vị trí này gần biên giới Việt Nam - Lào, đồng thời án ngữ Quốc lộ 9, tuyến đường nối Đông Hà với Nam Lào. Với vị trí đó, Tà Cơn từng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống quân sự tại chiến trường Quảng Trị.

Với diện tích hơn 10.000m², Sân bay Tà Cơn từng được quân đội Mỹ xây dựng thành một căn cứ kiên cố và tự hào là “bất khả xâm phạm”. Nơi đây cũng được xác định là trung tâm của cụm cứ điểm Khe Sanh, được quân đội Mỹ xem như “cái lõi” trong hệ thống phòng thủ chiến lược tại chiến trường Quảng Trị.

Trong giai đoạn 1966-1968, Sân bay Tà Cơn là đầu cầu hàng không của cụm cứ điểm Khe Sanh. Quân đội Mỹ sử dụng sân bay phục vụ hoạt động tiếp vận, phòng thủ và làm bàn đạp cho các hoạt động quân sự trên bộ.

Sân bay Tà Cơn còn nằm trong hệ thống hàng rào điện tử McNamara kéo dài từ biển Cửa Tùng đến khu vực biên giới. Tại đây, quân đội Mỹ triển khai nhiều loại máy bay, gồm trực thăng vũ trang, máy bay phản lực chiến đấu, máy bay vận tải và máy bay trinh sát.

Từ Tà Cơn, các hoạt động quân sự được triển khai nhằm kiểm soát tuyến đường Hồ Chí Minh, tuyến vận chuyển chiến lược nối liền Bắc - Nam và vươn sang khu vực Nam Lào.

Từ tháng 2 đến tháng 7/1968, trong chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh, Tà Cơn trở thành một trong những nơi diễn ra những trận chiến ác liệt. Trước sức tiến công như vũ bão của Quân đội Nhân dân Việt Nam, quân Mỹ buộc phải rút khỏi căn cứ bằng đường không và phá hủy căn cứ trước khi rút.

Ngày 9/7/1968, lá cờ chiến thắng của quân ta tung bay tại cứ điểm Tà Cơn. Sự thất bại này khiến Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó James R. Schlesinger phải thốt lên rằng: “Tuy chúng ta đã ném cả danh dự nước Mỹ ra để giữ (Khe Sanh) và buộc hội đồng tham mưu trưởng liên quân cam kết bằng máu, nhưng cuối cùng cũng phải rút chạy".

Ngày 12/12/1986, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Sân bay Tà Cơn là Di tích Quốc gia.

Sau chiến tranh, nhiều dấu tích của căn cứ được lưu giữ trong khuôn viên di tích. Các máy bay CH-47, UH-1, C-130, 3 xe tăng cùng nhiều phương tiện, khí tài từng được quân đội Mỹ sử dụng được trưng bày tại đây, góp phần tái hiện không gian chiến trường Khe Sanh trong những năm chiến tranh.

Bảo tàng tỉnh Quảng Trị sau đó tiếp nhận máy bay vận tải quân sự C-119 để trưng bày tại Di tích quốc gia Sân bay Tà Cơn. Đây là loại máy bay từng được quân đội Mỹ sử dụng rộng rãi trong chiến tranh, trong đó có các hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh và tại chiến trường Quảng Trị.

Trong khuôn viên di tích còn có một bảo tàng thu nhỏ được thiết kế theo kiến trúc nhà sàn của người Vân Kiều, Pa Kô. Không gian trưng bày lưu giữ hàng trăm hiện vật, hình ảnh chiến tranh cùng sa bàn mô phỏng căn cứ Khe Sanh, tái hiện những diễn biến gắn với khu vực trong thời kỳ chiến tranh.

Ngày nay, giữa không gian cây xanh, thảm cỏ và núi rừng, những dấu tích còn lại tại Sân bay Tà Cơn trở thành chứng tích của chiến trường Khe Sanh. Các phương tiện quân sự, hiện vật, hình ảnh và dấu vết chiến tranh được lưu giữ tại di tích giúp tái hiện một phần lịch sử tại Quảng Trị.

Mỗi năm, Sân bay Tà Cơn đón hơn 20.000 lượt khách, trong đó hơn một nửa là khách quốc tế. Di tích trở thành một điểm đến gắn với lịch sử chiến tranh tại Quảng Trị, nơi lưu giữ những dấu tích của một thời kỳ đã đi qua và những chứng tích còn lại giữa vùng đất Khe Sanh hôm nay.