San lấp biển để nối 2 hòn đảo thành ‘siêu nhà máy’ rộng 90.000 m², cung cấp 40% nguyên vật liệu cho cả nước

Giữa vùng biển nội địa Seto thanh bình ở phía tây Nhật Bản tồn tại một hòn đảo đặc biệt mang tên Chigirishima. Từ xa nhìn lại, hòn đảo nhỏ này giống như một con tàu khổng lồ neo giữa mặt biển. Thế nhưng thay vì những bãi biển hay rừng cây xanh mướt, gần như toàn bộ diện tích nơi đây được bao phủ bởi các nhà máy và công trình công nghiệp.

Khác hẳn với đảo Okunoshima nằm gần đó, nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên và đàn thỏ hoang dã, Chigirishima là một "đảo công nghiệp" đúng nghĩa. Toàn bộ hòn đảo thuộc sở hữu của tập đoàn luyện kim Toho Zinc, trong đó khu liên hợp luyện chì do công ty con Toho Chigirishima Refinery vận hành chiếm phần lớn diện tích khoảng 90.000 m².

Đây hiện là cơ sở sản xuất chì tinh luyện lớn nhất Nhật Bản, cung cấp khoảng 40% nhu cầu chì trong nước. Toho Zinc cũng là doanh nghiệp duy nhất tại Nhật Bản sở hữu chuỗi sản xuất chì khép kín, từ xử lý quặng thô đến sản xuất chì thành phẩm.

Từ hai hòn đảo thành một trung tâm luyện chì

Ít ai biết rằng Chigirishima ngày nay thực chất được hình thành từ hai hòn đảo riêng biệt. Khoảng không giữa hai đảo sau đó được san lấp để tạo thành một khối thống nhất như hiện nay.

Nhiều người cho rằng đây cũng là nguồn gốc tên gọi Chigirishima. Trong tiếng Nhật, "chigiri" mang ý nghĩa một lời hứa hoặc sự gắn kết bền chặt, thường xuất hiện trong văn học để nói về những mối liên kết không thể tách rời.

Tuy nhiên, trái ngược với ý nghĩa đầy chất thơ ấy, diện mạo của Chigirishima lại giống một pháo đài công nghiệp hơn là một hòn đảo lãng mạn. Các ống khói, bồn chứa và công trình kim loại bao phủ gần như toàn bộ bề mặt đảo.

Nơi đây cũng rất hiếm khi mở cửa cho khách tham quan.

"Thỉnh thoảng có những người yêu thích các công trình công nghiệp muốn ghé thăm, nhưng chúng tôi không cho vào", ông Masahiro Omiya, lãnh đạo cấp cao của Toho Chigirishima Refinery, cho biết.

Bên trong "công xưởng chì" lớn nhất Nhật Bản

Quá trình sản xuất tại Chigirishima bắt đầu bằng việc nung chảy quặng chì trong lò cao nhằm loại bỏ tạp chất. Chì sau đó được đúc thành các tấm lớn nặng khoảng 300kg mỗi tấm rồi đưa vào hệ thống điện phân để tiếp tục tinh chế.

Khi đạt độ tinh khiết yêu cầu, chì được nấu chảy thêm một lần nữa trước khi đúc thành các thỏi hoặc thanh kim loại thành phẩm. Một thỏi chì hoàn chỉnh có thể nặng tới 50kg.

Do chì có mật độ lớn và nặng hơn đáng kể so với nhiều kim loại khác như sắt hay đồng, vận chuyển bằng đường biển trở thành phương án hiệu quả nhất. Đây cũng là một trong những lý do ngành luyện chì phát triển mạnh trên hòn đảo nằm giữa tuyến giao thông đường thủy thuận lợi này.

Ngoài hoạt động tinh luyện quặng, nhà máy còn tái chế chì từ các loại ắc quy đã qua sử dụng. Theo ban lãnh đạo doanh nghiệp, việc kết hợp giữa sản xuất nguyên sinh và tái chế giúp giảm đáng kể rủi ro kinh doanh trong bối cảnh giá nguyên liệu biến động.

Không chỉ sản xuất chì, nhà máy còn thu hồi nhiều kim loại có giá trị khác phát sinh trong quá trình luyện kim như bạc và bismuth. Trong đó, bismuth được sử dụng rộng rãi trong các thiết bị an toàn nhờ đặc tính nóng chảy ở nhiệt độ thấp.

Theo ông Omiya, dù xe điện ngày càng phổ biến với pin lithium-ion là nguồn năng lượng chính, các phương tiện này vẫn cần hệ thống pin phụ sử dụng chì để vận hành đèn chiếu sáng, điều hòa và nhiều thiết bị điện khác. Điều đó đồng nghĩa nhu cầu chì vẫn duy trì ổn định trong tương lai gần.

Hòn đảo nơi công nhân sống cùng nhà máy

Lịch sử công nghiệp của Chigirishima kéo dài hơn 120 năm.

Hoạt động luyện kim đầu tiên trên đảo được ghi nhận từ năm 1899, khi hai giảng viên đại học được cho là đã bắt đầu khai thác và chế biến kim loại tại đây. Thời điểm đó, hòn đảo gần như không có cư dân sinh sống.

Đến năm 1934, nơi này được Công ty Khai khoáng Showa mua lại để phát triển hoạt động luyện kim quy mô lớn. Năm 1950, Toho Zinc tiếp quản và từng bước xây dựng Chigirishima thành trung tâm sản xuất chì quan trọng nhất Nhật Bản như hiện nay.

Hiện khoảng 30 công nhân cùng gia đình đang sinh sống trên đảo trong các khu nhà tập thể do công ty quản lý. Nhà máy vận hành liên tục 24 giờ mỗi ngày nên người lao động làm việc theo ca. Những nhân viên sống trên đất liền sẽ di chuyển bằng phà chuyên dụng từ thành phố Takehara thuộc tỉnh Hiroshima.

Dù không có bệnh viện hay trung tâm thương mại, cuộc sống trên đảo vẫn diễn ra khá yên bình. Sự phát triển của thương mại điện tử giúp việc mua sắm nhu yếu phẩm trở nên thuận tiện hơn nhiều so với trước đây.

Một nữ nhân viên ngoài 20 tuổi cho biết điều cô thích nhất là được ngắm mặt trời mọc trên biển mỗi sáng trong hành trình đi làm bằng phà.

Từng có thời điểm hơn 100 người sinh sống tại ba khu nhà tập thể trên đảo. Dân số hiện nay đã giảm đáng kể, nhưng vai trò của Chigirishima đối với nền công nghiệp Nhật Bản vẫn không thay đổi.

Từ một hòn đảo nhỏ chỉ rộng khoảng 90.000 m² giữa biển nội địa Seto, Chigirishima vẫn âm thầm cung cấp khoảng 40% lượng chì phục vụ sản xuất ắc quy và nhiều ngành công nghiệp trên khắp Nhật Bản.